ایجاد محیطی امن و جلوگیری از دسترسی غیر مجاز به پست الكترونیك | مقالات ,

شماره اول دوره پنجم

تاریخ انشار این مقاله: 5 شهریور 1384

ایجاد محیطی امن و جلوگیری از دسترسی غیر مجاز به پست الكترونیك

 
پیمان مدرس-  دانشكده تحصیلات تكمیلی،دانشگاه آزاد اسلامی واحد نجف آباد
Email:
P_modarres@yahoo.com 

 كامران زمانی فر - دانشگاه اصفهان دانشكده مهندسی گروه كامپیوتر
Email:
Zamanifar@eng.ui.ac.ir


 چكیده:
      یكی از موضوعات مهم  ارسال پیام ،امنیت آن است. در گذشته نیز پیام را بنحوی ارسال می كردند كه اگر در بین راه پیام به سرقت می رفت، متن پیام برای افراد غیر مجاز قابل فهم نبود. امروزه با توجه به رشد سریع اینترنت، برای ارسال پیام از پست الكترونیكی استفاده می شود .بنابراین ایجاد یك محیط امن برای ارسال پیام ضرورت پیدا می كند ،تا از كپی غیر مجاز و استراق سمع آن جلوگیری شود.
      در این مقاله ، نحوه عملكردپست الكترونیكی و تهدیدهایی كه  با آن مواجه است وهمچنین  رمزنگاری با كلید متقارن ونامتقارن مورد ارزیابی قرار می گیرد و در نهایت به این نتیجه می رسیم كه با توجه به بزرگی اندازه كلید نامتقارن ،رمزنگاری پیامهای بزرگ با این كلید مناسب نیست و بهتر است تركیبی از كلید متقارن ونامتقارن برای رمزنگاری داشته باشیم تا به نتیجه مطلوب برسیم .  بنابراین بجای رمزنگاری كل  پیام ،چكیده ای از پیام را بدست می آوریم.- چكیده پیام برای هرپیام منحصر بفرد است و با در دست داشتن آن نمی توان به كل پیام دست یافت.- برای این كار می توان از توابع   ام دی 5  (MD5 ) و ا س اچ ای (SHA )  استفاده كرد . سپس با استفاده از كلیدخصوصی ارسال كننده ،پیام امضاء می گردد. برای مخفی ماندن متن ،پیام با كلید متقارن رمزنگاری  و ارسال می گردد.
 
1- مقدمه:
        با رشد سریع اینترنت و توسعه تجارت الكترونیك ،پست الكترونیك، ارتباطات درون خطی شده است . با توجه به قابلیت اطمینان و راحتی ،تجارت برای ارتباط با مشتریان وشركای تجاری به پست الكترونیك تكیه كرده است. از آنجا كه بیشتر اطلاعات از طریق پست الكترونیك انتقال پیدا می كند،نیازبه امنیت اطلاعات می باشد.
       امروزه ، با توجه به زیر بنای مسیریابی حملاتی كه به پستهای الكترونیك می شود ساده تر از دیگر حملات اینترنت است. یك مهاجم می تواندقبل از آنكه پیام به مقصد برسد  مانع ردوبدل شدن آن شود و آن را تغییر دهد ویا همچنین می تواند در شبكه كامپیوتری وقفه ایجاد كند وآن را جعل كند.  اگر این پیامها مربوط به حسابهای مالی ویا یاداشتهای محرمانه باشد نتیجه ویران كننده است .بنابراین پیاده سازی امنیت پست الكترونیك ضروری است .
برخی از چالشها كه در پستهای الكترونیكی مطرح است  :
-         پیامهایی كه به صورت بمب عمل می كنند و باعث خرابكاری می شوند.
-         جعل وخرابكاری در پیامهای الكترونیكی توسط مهاجم.    
 
2- نحوه عملكردپست الكترونیكی
      تصور كنید ارسال یك پیام الكترونیكی همانند ارسال نامه است پس كامپیوترها دفاتر پستی هستند ویك دفتر پست به وسیله پروسیجر قرارداد انتقال پستی ساده (SMTP) نامه رادریافت میكند ویا آن را به دفتر پست نزدیك به گیرنده نهایی ارسال می كند.بیشتر فرستندگان به دو طریق پست الكترونیكی را ارسال میكند:
-         رابط مبتنی بر وب (Web Base Interface ) 
-         مشتری پست الكترونیكی (email client) همانند نرم افزار Microsoft Outlook
 
2-1 مشتری پست الكترونیكی (E mail client)
مشتری پست الكترونیكی یك برنامه كاربردی، برای خواندن ، نوشتن و ارسال پست الكترونیكی است . به عبارت ساده تر یك رابط كاربر برای سیستم پست الكترونیك است .
این برنامه مركب از یك ویرایشگر متن ساده ، كتاب ﺁدرس ، قفسه بایگانی و ماژولهای ارتباطی است. به كمك ویرایشگر متن میتوان متن پیام را ایجاد كرد و معمولاٌ امكانات قالب بندی متن وبررسی درستی  املاء را شامل می شود .
همچنین می توان فایل یا اسنادی را به پیام ضمیمه كرد . برای مثال، دیاگرام یا طرح كلی می‌تواند ضمیمه یك پیام شود وارسال گردد، گیرنده پیام می تواند از پیشرفت پروژه ﺁگاه شود .
كتاب ﺁدرس، این اجازه را به كاربر می دهد تا ﺁدرس هایی را كه برای ﺁنها پیام می فرستد را در ﺁن ذخیره كند در این صورت كاربر به راحتی می تواند ﺁدرس مورد نظر خود را بدون احتمال خطا به دست ﺁورد.
قفسه بایگانی، اجازه ذخیره پیام های ارسالی و دریافتی را به كاربر می دهد و همچنین توابعی برای جستجو دارد تا به كمك ﺁن پیام های مطلوب را بازیابی كند .
در نهایت بخشی از یك مشتری پست الكترونیكی ارتباط واقعی پیام را به ( از ) یك كارگزار پست الكترونیكی(email server) است  .
 
2-2 كارگزار پست الكترونیكی
كارگزار پست الكترونیكی برنامه كاربردی است كه از مشتری های پست الكترونیكی و یا از كارگزارهای پست الكترونیكی دیگر پیام های الكترونیكی را دریافت می كند و نقش اصلی را در سیستم پست الكترونیكی دارد .
یك كارگزار پست الكترونیكی معمولاً شامل یك فضای حافظه ، یك مجموعه از رول های تعریف شده برای كاربران ، یك لیست از كاربران و یك سری ماژولهای ارتباطی می باشد .
فضای حافظه، محلی كه پیامها برای هر كاربر به صورت جداگانه ذخیره می شود می باشد و پیامهایی كه در حال عبور به مقصد دیگری نیز هستند به صورت موقت در این فضا ذخیره می شوند. این فضا معمولاً به صورت یك بانك اطلاعاتی ساده می باشد . رولهای تعریف شده برای كاربران بیان می كند كه كارگزار پست الكترونیكی چه عكس العملی نشان بدهد وقتی مقصد یك پیام  تعیین می شود ( برای مثال : ﺁدرس های پست الكترونیكی مشخصی مسدود باشد و یا كـاربران خاصی در یـك شركت مـجاز به ارسال نامـه باشند یك بانك اطلاعاتی از حساب كاربران(user Account) وجود دارد كه كارگزار پست برای هر كاربر ﺁن را تشخیص می دهد و به صورت محلی با ﺁن سر و كار دارد . )
ماژولهای ارتباطی مؤلفه هایی هستند كه واقعاً با اتصال پیام به( از )كارگزار های پست و مشتری های پست سرو كار دارند . بسته به نیاز كارگزار های پست ممكن است ماژو لهای مختلفی برای استفاده نصب شده باشد .
یك شخص كه معمولاً ﺁن را رئیس پست می نامیم از كارگزار پست و لیست كاربرانی كه در ﺁن تعریف شده اند پشتیبانی و نگهداری می كند . البته در بیشتر كارگزار های پست  عملیات بدون عمل دست تكان دادن انجام می شود .
      بمنظور ارسال پیام ، برنامه ای كه روی كامپیوتر شخصی مورد استفاده می باشد بایستی با یك دفتر پستی ارتباط برقرار  كند كه این دفتر پست همان SMTP است.اگر برنامه مذكور web mail باشد ابتدا از طریق زبان HTTP با سرور web mail ارتباط برقرار می كند سرور web mail  با  اتصال به سرور SMTP  پیام را ارسال می كند.
دریافت پست الكترونیكی از سرور SMTP
اینترنت ، برای انتقال پست الكترونیكی به ماشین منبع با پورت 25 ماشین مقصد اتصال تی . سی . پی برقرار می كند .
این قرار داد  دمون (Daemon) پست الكترونیكی است كه اس . ام . تی . پی نام دارد. این دمون ، اتصالهای ورودی را    می پذیرد و پیامهای ارسالی از ﺁنها را به صندوق پستی مناسب كپی می كند. اگر پیام نتواند تحویل داده شود گزارش خطایی كه حاوی اولین قسمت از پیام غیر قابل تحویل است به فرستنده ارسال می گردد .
اس . ام . تی . پی قرار داد اسكی ساده ای است . پس از برقراری اتصال تی . سی . پی به پورت 25 ،ماشین فرستنده كه به عنوان مشتری عمل می كند . منتظر ماشین گیرنده كه به عنوان كارگزار عمل می كند می ماند تا شروع به صحبت كند . كارگزار با ارسال متن یك سطری شروع می كند این سطر حاوی هویت كارگزار است و مشخص می كند كه ﺁیا ﺁمادگی دریافت پست الكترونیكی را دارد یا خیر . اگر ﺁماده نباشد اتصال را قطع    می كند و بعداً شروع به كار می كند .
اگر كارگزار  خواهان پذیرش پست الكترونیكی باشد مشتری اعلام می كند كه پست الكترونیكی از كجا ﺁمده و به كجا می رود اگر چنین گیرنده ای در مقصد وجود داشته باشد . كارگزار به مشتری می گوید كه به ارسال پیام ادامه دهد . سپس مشتری پیام را می فرستد و كارگزار ﺁن را وصول می كند . نیاز به جمع كنترلی نیست زیرا تی . سی . پی رشته ای از بایتهای قابل اعتماد را تهیه می كند اگر پست الكترونیكی بیشتری وجود داشته باشد ، ارسال می شود اگر تمام پست الكترونیكی در هر دو جهت مبادله شوند ، اتصال قطع می شود .
 شكل 2-1 یك گفتگوی ساده بین یك مشتری كه با : C نمایش داده می شود و یك كارگزار كه با : S نمایش داده  می شود را نشان می دهد . همان طور كه در شكل نشان داده شده است كارگزار همیشه كدهای وضعیت 250 ، 421 ، ....... پاسخ می دهد . بقیه جوابها طبق استاندارد خاصی نیست و برنامه نویس در انتخاب ﺁن ﺁزاد است .


C: HELO myComputerName
S: 250 smtp.theserverside.net Hello myComputerName [120.42.42.1]
C: MAIL FROM: me@TheServerSide.net
S: 250 smtp.TheServerSide.net <me@TheServerSide.net> is syntactically
correct
C: RCPT TP: you@TheServerSide.net
S: 250 <you@TheServerSide.net> verified
C: DATA
S: 354 Enter message, ending with "." on a line by itself
C: Date: 1 April 04 10:30:42
C: From: me@TheServerSide.net
C: To: you@TheServerSide.net
C: Subject: Say Hello
C: Hello my friend!
C: And good bye!
C: .
S: 250 OK ID=1B3alH-0004ue-00
C: QUIT
S: 221 smtp.TheServerSide.net closing connection

شكل(1). گفتگوی بین كارگزار ومشتری در اس. ام .تی. پی


ابتدا مشتری كلمه « Hello » را همراه با نام كامپیوترخود ارسال می كند . كارگزار با كد 250 كه نشانه پاسخ مثبت است پاسخ می دهد . متن نوشته شد درادامه  كد 250، نیازی به تفسیر ندارد چون بسته به میل برنامه نویس می تواند متفاوت باشد .

C: HELO myComputerName
S: 250 smtp.TheServerSide.net Hello myComputerName [120.42.42.1] 

ارسال كلمه Hello ضروری به نظر می رسد بدین ترتیب كارگزار و مشتری عمل دست تكان دادن (Handshake) را انجام می دهند حال مشتری می تواند دستور یا فرمانش را  به كارگزار ارسال كند . به منظور ارسال یك پست الكترونیكی ،مشتری بایستی ابتدا ﺁدرس فرستنده را ارسال كند كه این امر با ارسال Mail FROM: انجام     می شود .

   C: MAIL FROM: me@TheServerSide.net
  S: 250 smtp.TheServerSide.net <me@TheServerSide.net> is yntactically
                                                                                                                                  correct

فرمان :Mail From منتظر پارامتری به عنوان ﺁدرس ارسال كننده پست الكترونیكی است .  كارگزارنحوه نگارش را بررسی می كند و سپس كد 250  را به عنوان صحیح است به مشتری برمی گرداند . اگر نگارش اشكال داشته باشد كارگزار كد 501 را به مشتری بر می گرداند مشتری ﺁدرس دریافت كننده پیام را با به كار بردن فرمان RCPT TO: مشخص می كند .
C: RCPT TO: you@TheServerSide.net
S: 250 <you@TheServerSide.net> verified  
بعد از ﺁن، مشتری با فرمان DATA قسمت داده را شروع می كند این فرمان هیچ پارامتری ندارد ولی سیگنالهایی كه مشتری پس ازﺁن ارسال می كند پیام پستی است . كارگزاركد354 را به مشتری بر می گرداند .
داده با علامت « .» كه به دنبال ﺁن علامت « CR » بـه پایان می رسد .
مشتری پست الكترونـیكی مـوضـوع ، ﺁدرس ارسال كـننده و مهر زمـانی پیام را نیز در بر دارد كه از فرامین اس . ام . تی . پی نیست. همچنین فرامین اس . ام . تی . پی فقط برای ارتباط بین مشتری و كارگزار است و قسمتی از پیام نیست ، بنابراین ﺁدرس فرستنده كه در فرمان     Mail From :مشخص می شود در یك مشتری پست الكترونیكی نمایش داده نمی شود و ما مجبوریم به عنوان یك فیلد كه در آر.اف.سی 822  مشخص شده و ﺁن را به كار ببریم .

C: DATA
S: 354 Enter message, ending with "." on a line by itself
C: Date: 1 April 04 10:30:42
C: From: me@TheServerSide.net
C: To: you@TheServerSide.net
C: Subject: Say Hello
C: Hello my friend!
C: And good bye!
C: .
S: 250 OK ID=1B3alH-0004ue-00

در نهایت باید ارتباط را قطع كنیم كه این امر ،با ارسال فرمان Quit انجام می شود و دوباره كارگزار كد وضعیت را ارسال می كند .

C: QUIT
S: 221 smtp.TheServerSide.net closing connection

تحویل نهایی 
    تا كنون فرض شد كه تمام كاربران بر روی ماشینی كار می كنند كه قابلیت ارسال و دریافت پست الكتریكی را دارداین فرض دراغلب موارد درست نیست.به عنوان مثال در بسیاری از شركتها كاربران بر روی كامپیوتر های رومیزی كار می كنند كه با اینترنت اتصال ندارند و قادر به ارسال و دریافت پست الكترونیكی از خارج از شركت نیستند در عوض ، شركت دارای یك یا چند كارگزار پست الكترونیكی است كه می تواند پست الكترونیكی را ارسال و دریافت كند . برای ارسال و دریافت پیامها، كامپیوتر باید با استفاده از قراردادهای تحویل با كارگزار پست الكترونیكی صحبت كند .
قرار داد ساده برای دریافت پست الكترونیكی از صندوق پستی راه دور، پی . اُ . پی 3( POP3 ) ( قرار داد دفتر پستی ) نام دارد كه در ﺁر . اف . سی 1225 تعریف شد ، این قرار داد دستوراتی برای برقراری اتصال ، قطع اتصال، دریافت پیام و حذف پیام دارد . خود قرار داد متشكل از متن اسكی است و ویژگی هایی مثل اس . ام . تی . پی دارد . امتیاز پی . اُ . پی 3 اخذ پست الكترونیكی از صندوق پستی و ذخیره ﺁن در ماشین محلی كار براست كه بعداً قابل خواندن خواهد بود .
قرار داد تحویل پیشرفته تر ﺁی . ام . ای . پی IMAP) ، قرارداد دستیابی پستی محاوره ای) است كه در آر.اف.سی 1064 تعریف شد . این قرارداد برای كمك به كاربرانی كه از چندین كامپیوتر ، ایستگاه كاری در دفتر كار، كامپیوتر شخصی در خانه و كامپیوتر كیفی در مسافرت استفاده می كنند طراحی شد . هدف عمده  ﺁی . ام . ای . پی IMAP این است كه كارگزار دارای مخزن مركزی باشد و هر ماشینی بتواند به ﺁن دسترسی داشته باشد . بنابراین بر خلاف پی . اُ . پی 3 ، ﺁی . ام . ای . پی IMAP پست الكترونیكی را به ماشین شخصی كار بر كپی نمی كند زیرا ممكن است كاربر چندین ماشین داشته باشد .
ﺁی . ام . ای . پی ویژگی های زیادی دارد از قـبیل توانایی ارسال پیام با استفاده از صفحات ﺁن( مانند : اولین پیام از پیام را ارسال كن) بدین ترتیب صندوق پستی بیشتر بوسیله بانك اطلاعاتی رابطه ای شبیه است تا دنباله ای از پیام های خطی .
قراردادتحویل دیگر دی . ام . اس . پی ( DMSP، قرار داد سیستم پستی توزیع شده) نام دارد كه بخشی از سیستم ( PCMIL ) پی . سی . میل است و در ﺁراف سی 1056 تشریح شد .
این قرار داد فرض نمی كند كه تمام پست الكترونیكی ( مثل : پی . اُ . پی 3 و ﺁی . ام . ای . پی ) در كار گزار وجود دارد در عوض ، به كاربران اجازه می دهد تا پست الكترونیكی را كارگزار  به ایستگاه كاری كامپیوتر شخصی یا كیفی ارسال نماید و سپس اتصال را قطع كند . هنگام قطع اتصال پست الكترونیكی می تواند خوانده شود و پاسخ داده شود. وقتی مجدداً اتصال برقرار شد ، پست الكترونیكی منتقل می گردد و سیستم دوباره همزمان می شود .
گذشته از این كه ﺁیا پست الكترونیكی مستقیماً به ایستگاه كاری كاربران یا كارگزار راه دور تحویل داده       می شود . بسیاری از سیستم ها امكاناتی را برای پردازش بیشتر پست الكترونیكی ورودی تهیه می كنند .نصب فیلتر ها وسیله ارزشمندی برای كاربران پست الكترونیكی است . اینها قواعدی اند كه وقتی پست الكترونیكی می رسد یا نمایندگی كاربر شروع به كار می كند كنترل می‌شوند هر قاعده، شرط و عملی را مشخص می كند .
به عنوان مثال ، قاعده ای می تواند بیانگر این مطلب باشد كه ، هر پیامی ا ز رضا باید با فونت قرمز رنگ 24 نقطه ای نمایش داده شود. ( یا بدون هیچ توضیحی به طور خود كار از بین برود .)
 
3- كمبود امنیت در پست الكترونیك
      با توجه به مواردزیر پست الكترونیكی ذاتاً بدون ایمنی است

Web Mail:

      اگر ارتباط سرور Web Mail وكامپیوترشما متزلزل وناامن باشد، پس تمام اطلاعات شامل كلمه عبور،نام كاربر بدون رمز شدن بین سرور وكامپیوتر شما ،عبور داده شده است.

  SMTP :

      SMTP متن پیام را رمز نمی كند . سرورهای SMTP پیام را به صورت یك متن ساده بین همدیگر ردوبدل می كنند و شخصی كه استراق سمع می كند می تواند به راحتی از متن پیام آگاه گردد.

 POP3 و IMAP :

      بایستی برای وارد شدن به سیستم ، كلمه عبور و نام كاربر به این دو قرارداد ارسال گردد . كه این اعتبار نامه رمز نمی گردد. بنابراین كسی كه استراق سمع می كند می تواند به راحتی از اعتبار نامه ها وپیام آگاه شود.
كپی های  پشتیبان:
       پیامها به صورت متن ساده وآشكار در سرور SMTP ذخیره می شود.مدیران در هر زمان میتوانند از این پیامها كپی برداری كنند و از متن پیامها آگاه شوند.
  
4- تهدیدهایی كه یك پست الكترونیكی با آن مواجه است
-       استراق سمع:
      اینترنت یك فضای بزرگ است كه مردم زیادی با آن در ارتباطند.برای اشخاصی خیلی ساده است كه به این شبكه ها و كامپیوترها دسترسی پیدا كنند واطلاعات در حال ردو بدل را بدزدند و بخوانند.
-   سرقت هویت:
      اگر شخصی كلمه عبور و نام كاربر شما را بدست بیاورد می تواند به سرور پست الكترونیكی دسترسی پیداكندونامه های شما را بخواند وسپس پیامهای جعلی به جای شما ارسال كند.
-       تغییر پیام: 
           شخصی كه در سطح مدیر اجازه دسترسی داشته باشد ، می تواند پیامهای شما را ببیندوقبل از آنكه به مقصد برسد آن را حذف كند ویا تغییر دهد. دریافت كننده پیام در صورت تغییر اصلا متوجه نمی شودكه این پیام توسط شخص دیگری دستكاری شده است.و در صورت حذف اصلا از وجود چنین پیامی آگاه نمی شود.
-       پیامهای كاذب :
                    ایجاد پیام وارسال آن از قول شخص دیگر آسان است.بیشتر ویروس ها از این امكان استفاده میكنند وخودشان را تكثیر میكنند.
 
-       كپی های حفاظت نشده :
            پیام ها به صورت یك متن ساده وآشكار در تمامی سرورهای SMTP ذخیره می شوند.كپی پشتیبانی كه از سرور ها گرفته می شود ممكن است پیام شما را نیز شامل شود. یك كپی ممكن است چندیدن سال نگهداری شود و توسط هر شخصی كه به آنها دسترسی پیدا می كند خوانده شوددر حالی كه شما فكر   می كنید  تمام كپی ها حذف شده اند ممكن است پیام های شما در یك مكان نا امن نگهداری شده باشد.
 
-       انكار:
         پیام ممكن است جعلی باشد وهیچ راهی وجود ندارد كه شما اثبات كنید پیام از طرف كیست این بدین معنی است كه اگر شخصی پیامی برای شماارسال كرد آن شخص میتواند ارسال پیام را انكار كند .
          برای انجام قراردادها وتجارت ، تجارت الكترونیك رفع این مشكل بسیار ضروری است .  
 
5- رمز نگاری متقارن ونامتقارن در یك نگاه 
5-1-  رمزنگاری با كلید متقارن
     در رمزنگاری متقارن شما و دوستتان یك كلید محرمانه را به اشتراك می گذارید با استفاده از این كلید متن را به صورت رمز در می آورید. این پیام برای همه بجز شخصی كه كلید محرمانه را دارد  بی معنی است.در این حالت با استفاده از همان كلید پیام رمز شده به صورت غیر رمز در آمده و قابل فهم می شود.
مزایا:
     استفاده از كلید متقارن مشكل استراق سمع و كپی های ناخواسته را بر طرف می كند. ( مگر آنكه استراق سمع كننده از  كلید محرمانه آگاه باشد.) همچنین تغییر پیام برا ی كسی كه در حین عبور پیام ، آن را دریافت می كند بسیار سخت است.
 
معایب:
     مشكل رمزنگاری بااستفاده از كلید متقارن این است كه شما ودوستتان باید كلید محرمانه را به اشتراك بگذارید،چگونه ممكن است در یك محیط امن این كلید را بهم اعلام كنید، بدون آنكه ملاقاتی با دوستتان داشته باشید.

 



 5-2- چكید پیام یا كدهای تایید
    می توان با انجام الگوریتمی روی متن پیام، یك رشته از كاراكترها( 64 یا 128 ) را به دست آورد ، كه اصطلاحا به آن چكیده پیام یا اثر انگشت می گویند.با هر تغییر در متن پیام اثر انگشت خاص آن پیام بدست خواهد آمد. نكته قابل توجه آن است كه از طریق اثر انگشت به متن پیام نمی توان رسید و همچنین پیدا كردن دو پیام كه اثر انگشت یكسان داشته باشند غیر ممكن است.(شبیه اینكه سعی كنیم دو نفر كه دوقلو نباشند ولی اثر انگشت یكسان داشته باشند را بیابیم.)
 چكیده پیام سریعترین راه برای آن است كه تشخیص دهیم پیام تغییر كرده است یا نه. اگر چكیده پیام اصلی را داشته باشیم ،در صورتی كه چكیده پیام دریافتی با آن برابر باشد مطمئن می شویم كه پیام تغییر نگردیده ویا تعویض نشده است.
 
5-3- رمزنگاری با كلید نا متقارن
       در رمزنگاری با كلید نا متقارن ،كه معروف به رمزنگاری باكلید عمومی است هر شخص دارای دو كلید است .هر متن رمز شده با یكی از كلیدها تنها با كلید دیگر رمز گشایی می شود.برای مثال اگر شما دو كلید k1 و k2 را داشته باشید ،در صورتی كه با k1 متن را رمزنگاری كنید بایستی با كلید k2 رمزگشایی گردد و در صورتی كه با k2 متن را رمزنگاری كنید بایستی با كلید k1 رمزگشایی گردد.(كه به طور واضح با روش رمزنگاری با كلید متقارن متفاوت است در آنجا برای هر دو عمل رمزنگاری ورمزگشایی از یك كلید استفاده می گردید.)
      در رمزنگاری با كلید نا متقارن هر شخص یك كلید عمومی ویك كلید خصوصی دارد.همه از كلید عمومی یكدیگر با اطلاع هستندولی كلید خصوصی مخفی نگهداشته می شود.

 


6- مزایا و امكانات رمزنگاری با كلید نامتقارن
-       ارسال یك پیام رمز شده
       برای ارسال یك پیام،ابتدا با استفاده از كلید عمومی شخص دریافت كننده پیام ،آن را رمزنگاری می كنیم وسپس پیام را ارسال می كنیم. دریافت كننده پیام با كلید خصوصی خودش پیام را رمزگشایی میكند.بنابراین دومشكل  استراق سمع وایجاد محیطی امن برای به اشتراك گذاری كلید محرمانه،در رمزنگاری با كلید متقارن بر طرف می گردد.
-       اثبات اینكه پیام را شما ارسال كرده اید
     برای اثبات اینكه پیام را شما ارسال كرده اید شما می توانید پیام را با استفاده ازكلید خصوصی خود رمزنگاری كنید،در این صورت هركسی میتواند پیام را با استفاده از كلید عمومی شما رمزگشایی كندو سپس بخواند.انكار ارسال پیام از طرف شما غیر ممكن است چون كلید خصوصی هر شخص محرمانه است.
-       امضاء یك پیام
           امضاء یك پیام ،ثابت می كند كه پیام را شما ارسال كرده ایدو دریافت كننده میتواند تشخیص دهدكه پیام جعل  شده یا نه،این كار با رمزنگاری چكیده پیام با استفاده از كلید خصوصی انجام می شود.گیرنده میتواند پیام را با كلید عمومی رمزگشایی كندوبا چكیده پیام واقعی مقایسه كند ،اگر آن دو منطبق بودند ثابت میشود پیام از طرف شما ارسال شده است.
-       رمز نگاری وامضاء پیام
     بیشترین امنیت به این صورت است كه ابتدا پیام امضاء شود و سپس متن پیام باكلید عمومی دریافت كننده رمز شود.
معایب:
       رمزنگاری ورمزگشایی متن با كلید عمومی وخصوصی ،باتوجه به بزرگ بودن طول این دو كلید بسیار كند است
 بنابراین برای متنهای بزرگ زیاد مناسب نیست وزمان زیادی صرف رمز نگاری ورمزگشایی می شود.
 
7- راه حل پیشنهادی: رمزنگاری امضاء ومتن پیام (چند امضاء)
       با توجه به معایب ذكر شده ، استفاده از تركیب كلید متقارن ونامتقارن برای رمزنگاری مناسب به نظر میرسد. بدین ترتیب كه متن پیام را با كلید متقارن رمزنگاری كنیم چون بسیار سریعتر از رمزنگاری با كلید عمومی است،اما باید محیطی امن برای به اشتراك گذاری كلید محرمانه را ایجاد كنیم. برای رفع این مشكل به ترتیب زیر عمل می كنیم:
-         تهیه چكیده پیام
-         امضاء چكیده پیام با  كلید خصوصی ارسال كننده (مشخص كننده هویت ارسال كننده پیام)
-    استفاده از امضاء دیجیتال به عنوان كلید محرمانه (چون دریافت كننده وارسال كننده پیام، از آن اطلاع دارند و نیازی به تهیه كلید دیگر نیست وهمچنین ارسال اطلاعات اضافی كاهش می یابد.)
-         رمز نگاری پیام با كلید متقارن (امضاء دیجیتال)
-         امضاء (رمزنگاری) امضاء دیجیتال با كلید عمومی دریافت كننده.(برای مخفی ماندن كلید محرمانه)
-         ارسال پیام
 این تركیب امنیت بیشتری در مقابل استراق سمع كنندگان، كپی های ناخواسته،اثبات هویت فرستنده واثبات درستی پیام را فراهم می كند.
 
8- نتیجه گیری :
      در این مقاله روش جدیدی برای امن كردن وجلوگیری از دسترسی غیر مجاز معرفی  شده است. این روش (بند 6) مشكلات روشهایی قبلی كه همان استراق سمع، اثبات هویت فرستنده (كه در تجارت بسیار حایز اهمیت است)را حل میكند وهمچنین باعث حذف ردوبدل كردن اطلاعات اضافی می شود.
 
 9- مراجع:


[1] Vicomsoft Ltd
[2] 
http://www.thawte.com/support/keygen/index.html 
[3] 
https://www.thawte.com/roots/index.html 
[4] Adero, inc.
http://www.adero.com. 
[5] Akamai technologies, inc.
http://www.akamai.com. 
[6] P. Cao, J. Zhang, and K. Beach. Active cache: Caching dynamic contents on the web.
[7] CCITT, Recommendation X.509, The Directory–Authentication Framework. Consultation Committee, International
[8] J. Howell and D. Kotz. A Formal Semantics for SPKI. In Proceedings of the 6th European Symposium on Research in Computer Security, Toulouse, France, Oct. 2000.
[9] J. R. Howell. Naming and sharing resources across administrative boundaries. PhD thesis,Department of Computer Science, Dartmouth College, 2000.
[10] The Case For Secure Email By Erik Kangas, PhD, President, Lux Scientiae, Incorporated


نوشته شده توسط بهزاد پارسا در چهارشنبه 23 شهریور 1384 و ساعت 07:09 ق.ظ
روشی برای رفع چالش های محتواكاوی وب های فارسی زبان | مقالات ,

مركز اطلاعات و مدارك علمی ایران

شماره دوم دوره چهارم

روشی برای رفع چالش های محتواكاوی وب های فارسی زبان

 

دكتر محسن صدیقی- عضو هیئت علمی دانشگاه صنعتی اصفهان
دكتر كامران زمانی فر- عضو هیئت علمی دانشگاه اصفهان
 سید مجتبی شهیدی- دانشجوی كارشناسی ارشد دانشگاه آزاد نجف آباد

چكیده
زبان فارسی از دو منظر برای ما ایرانیان حائز اهمیت است. اول آنكه این زبان ، با تاریخ و فرهنگ و تمدن ما پیوندی دیرینه و ناگسستنی دارد و دوم آنكه زبان فارسی ، زبان رسمی كشور و ابزار مبادله اندیشه ها وایده ها در عرصه علمی و فرهنگی این مرز‌و‌‌بوم محسوب می گردد.رشد علمی و فنی و فرهنگی ما در گرو برقراری ارتباط زبانی و كلامی با دنیای الكترونیكی عرضه دانش و فرهنگ است كه وب نام دارد و این میسر نیست جز با تقویت كیفی زبان فارسی مورد استفاده در این دهكده جهانی ، وب.لیكن زبان فارسی ، در تلاقی با جهان الكترونیكی ، بخصوص از بعد رسم الخط ، دارای مصائبی است كه كاوش در محتویات آن را دچار كم كیفیتی می نماید. این مقوله مستلزم تمهیداتی چند است تا زبان فارسی را از یك زبان شعر وعرفان به زبانی مناسب با پهنه الكترونیكی دادوستد دانش ، وب ، تبدیل نمایند. مقاله حاضر ، تلاشی است درجهت مرتفع سازی چالش های كاوش در وب های فارسی زبان كه از دو دیدگاه رسم الخط ، با استفاده از نمایه سازی فارسی و مفهومی ، با استفاده از آنتولوژی قابل بحث هستند.
 واژه های كلیدی : آنتولوژی ، نمایه سازی فارسی ، كاوش وب های فارسی ، وب كاوی


مقدمه
 اهمیتی كه پدیده وب فارسی بعنوان رسانه‌ای مستقل و مؤثر در دنیای ارتباطات ایرانیان پیدا كرده است ، غیرقابل‌انكار است. به‌نظر می‌رسد كه اكنون روآوردن برخی از روزنامه‌نگاران ، پژوهشگران ، دانشجویان ،... به وب فارسی و استفاده منابع خبری ، علمی ،... از مطالب آنها نیز، موجب تقویت نقش رسانه‌ای وب فارسی شده‌است.
لیكن با توجه به ماهیت خاص رسم الخط فارسی كه آن را برای سیستم های رایانه ای نامناسب نموده است ، امروزه مشكلات بسیاری برای دانش پژوهشان و بطور كلی استفاده كنندگان از وب های فارسی زبان نموده است. عدم وجود حروف صدادار در فارسی بصورت یك موجودیت مجزا از یك طرف و وجود حروف یكسان با اشكال متعدد از طرف دیگر ، باعث بروز چالش های جدی در امر نمایه سازی این زبان شده است. بنظر می رسد تلاشهایی لازم است تا زبان زیبای فارسی را با وجود ماهیت عرفانی و شاعرانه آن ، جهت حضور در عرصه الكترونیكی دانش ، آماده نماید.
 
پیشینه تحقیق و تعارف ابتدایی
 محتواكاوی وب(Web Content Mining) ، یكی از سه شاخه وب كاوی است كه در واقع ، كشف اطلاعات مفید از مستندات و داده های ساختیافته و نیمه ساختیافته و غیر ساختیافته وب  می باشد. یك شاخه دیگر این مقوله ، ساختاركاوی وب(Web Structure Mining) است كه به كشف مدل پشت زمینه حاكم بر ساختار فرا پیوند های وب می پردازد  و هدف آن ، ایجاد اطلاعاتی همچون تشابه یا ارتباط بین سایت های مختلف وب است. شاخه دیگر آن كاربرد كاوی وب می باشد كه سعی می كند از تعاملات كاربربا وب ، اطلاعاتی كسب كند و از آن ها بصورت سابقه ای در مراجعات بعدی كاربر سود ببرد.
در زمینه محتواكاوی وب نرم افزارهای خزنده(Crawler) ، به گشت و گذار در اقیانوس وب پرداخته ، اقدام به نمایه سازی واژگان در پایگاه داده خود می نمایند كه مورد استفاده موتورهای كاوش ، در زمان جستجوهای كاربر قرار می گیرد. نمونه بارز این روش ، موتور كاوشگر Google است. .[Chakrabarti,1999]
در همین راستا ابزارهایی همچون FASTUS:Finite-State Automaton Text Understanding System ، در خلال این ماموریت به تجزیه و تحلیل متون ، با هدف كشف گروه های مختلف واژگان مانند اسامی ، افعال ، تركیبات وصفی و اضافی ،... می پردازند كه به كشف دانش از محتویات وب كمك می كند. این روش هم اكنون برای زبان های انگلیسی و ژاپنی پیاده سازی شده است وبصورت بالقوه برای دیگر زبان ها قابل استفاده است. [Feiyu,2001]
از طرف دیگر استفاده از آنتولوژی(Ontology) در وب در بهینه سازی كاوش در وب پیشنهاد می گردد. آنتولوژی ، یك فرهنگ واژگان مشترك بر اساس موضوع سایت برای استاندارد سازی ارائه مفاهیم آن جهت قابل تفسیر شدن توسط ماشین ، تعریف می كند. آنتولوژی ، یك جزء كلیدی وب مفهومی(Semantic Web)  است. [Heflin,2000]
شخصی كردن وب(Personalization) ، از دیگر روش هاست كه در امر كاوش وب مثمر ثمر است. نمونه این روش در My Yahoo قابل مشاهده  است.
یكی دیگر از راه های كاوش در مقدار زیاد و غیر ساختیافته اطلاعات وب ، استفاده از پایگاه داده چند لایه ای (MLDB) است. هر لایه از این پایگاه داده ، تعمیم بیشتری از لایه قبلی است. همه لایه ها بجز پایین ترین لایه (كه خود وب است) ، قابل كاوش توسط یك زبان پرس وجو مثل SQL است. [Osmar,2002]
در پیاده سازی روش های ساختاركاوی وب ، از تئوری گراف وب بهره مند خواهیم شد كه به ایجاد دید ارزشمند در الگوریتم های جستجو ، كشف ارتباطات ،... موثر است.
در خصوص روش های كاربرد كاوی وب ، ناوبری كاربر در وب توسط مدل های ریاضی ماركو(Markov) ، براساس میزان تجربه كاربر و دارا بودن یا عدم داشتن راهنمای سایت ، تجزیه و تحلیل می گردد. [Velasquez,2003]
 
خصوصیات وب های فارسی از نظر زبان
 عدم وجود یك استاندارد و شناور بودن ویژگیهای رسم الخط و مفاهیم در زبان فارسی ، موجب گردیده است تا تقریبا بتعداد صفحات وب فارسی ، سبك و سیاق نگارش این زبان بكار رفته باشد. لیكن خصوصیات مشترك اكثر وب‌های فارسی زبان را می توان چنین ارزیابی نمود :
الف) نگارش برخی از وب های فارسی ، زبان غیررسمی یا محاوره‌ای است.
ب) در وب‌های فارسی ، بخصوص در متون علمی ، اغلب واژه‌های بیگانه ، بكرات استفاده می‌شود كه بعضی از آنها بارسم الخط زبان اصلی نوشته می‌شوند.
ج) رسم‌الخط وب های فارسی ، اصولا غیراستاندارد و متغیر است و اغلب در معرض نوآوری‌ است.
ه) نوشته‌های وب‌های فارسی ، حاوی غلط‌های تایپی و نگارشی نسبتاً زیادی است، هرچند كه اغلب وب‌های فارسی مهم و پرخواننده، نگارش قابل‌قبولی دارند.
و) رسم‌الخط وب‌های فارسی، تابع محدودیت‌های محیط الكترونیكی و عدم تطبیق آن با الزامات خط فارسی است.]اشرف زاده،1383[ابزارهای جستجو در وب های فارسی
 
در حال حاضر ابزارهای كاوش مختلفی در ایران ظهور پیدا كرده اند.لیكن ابزارهای جستجویی كه امكان جستجوی اطلاعات به زبان فارسی را در اختیار قرار می دهند ، محدودند. از طرف دیگر ، امكانات و قابلیتهای آن ها برای بازیابی موثر و مناسب اطلاعات متغیر هستند. برخی از ابزارهای كاوش با امكانات جستجوی فارسی عبارتند از NPiran  ، Iranhoo  ، IranMehre ، Parseek ، Google و Parseek .بجز سایت‌ NPIran ، دیگر سایتها دارای‌ واسط‌ جستجوی فارسی‌ هستند و بجز Parseek ، هیچیك از ابزارهای موجود كاوش فارسی ، چالش های زبان فارسی را با هدف بهینه سازی كاوش فارسی ، فراروی خود قرار نداده اند و Parseek نیز تنها مشكل  كاراكترهای فارسی با یونیكدهای مختلف را حل نموده است.

 در بین ابزارهای كاوش فوق ، تنها موتور كاوش Google دارای برنامه روبات به منظور شناسایی و نمایه سازی صفحات یا سایتهای وب به زبان فارسی و نمایه سازی خودكار می باشد و قادر است صفحات فارسی را در قالب Unicode شناسایی و در پایگاه خود نمایه كند و سایت Parseek نیز از پایگاه Google برای جستجو و بازیابی اطلاعات استفاده می كند. به تعبیر دیگر، 4 ابزار كاوش دیگر توسط نمایه سازی انسانی اداره می شوند و از این لحاظ راهنمای موضوعی تلقی می شوند. ابزارهای كاوش دیگر ، راهنمای موضوعی به شمار می آیند و انسان ، فرایند شناسایی، بررسی و نمایه سازی سایتها یا صفحات وب را بر عهده دارد.]كوشا،1381[
بنظر می رسد جای یك ابزار كاوش قوی ملی ، تحت نظارت سازمان های انفورماتیكی و انجن های زبان شناسی فارسی ، منطبق با نیازهای اطلاعاتی كاربران اینترنت در ایران وبا در نظر گرفتن چالش های رسم الخط و مفهومی فارسی و مرتفع سازی مشكلات ناشی از آن ها خالی است.
 
مشكلات ومحدودیت های وب كاوی در سایت های فارسی زبان
 در دهه های اخیر ، بیشترین اختلاف نظر در باب شیوه املای كلمات فارسی بر سر موضوع جدانویسی یا پیوسته نویسی كلمات مركب بوده است.فرهنگستان زبان و ادب فارسی ، در این باب راه میانه را برگزیده و كوشیده است تا فقط مواردی را كه جدانوشتن و یا پیوسته نوشتن آنها الزامی است ، تحت قاعده و ضابطه درآورد و شیوه نگارش بقیه كلمات مركب را به ذوق و سلیقه نویسندگان واگذار كند.]فرهنگستان،1382[
بعضی چالش های زبان فارسی در رایانه و بخصوص در اینترنت كه باعث تفاوت در نتیجه جستجو در وب یا وب كاوی می شود از قرار زیر است :
الف) تنوع نحوه استفاده از "می" چسبان و غیر چسبان ، مثل كلمات "می تواند" و "میتواند".
ب) تنوع نحوه بكاربردن چسبان و غیر چسبان "ها" ، مثل  "آن ها" و "آنها".
ج) بكار بردن بعضی پیشوند ها و پسوند ها ، مثل "همین كه" و "همینكه" ویا "هیچ یك" و "هیچیك" و یا "راه گشا" و "راهگشا".
د) بكاربردن "حمزه" بصورت های مختلف ، مثل "مسؤول" و "مسئول" یا "مسأله" و "مسئله".
ه) استفاده  یا عدم استفاده از "ء" ، برای كلمات مختوم به های بیان حركت ، در حالت مضاف ، مثل "خانة مسكونی" و "خانه مسكونی".
و) تنوع استفاده از "ی" در كلمات عربی مختوم به "ا" ، مثل "موسی" و "موسا".
ز) تنوع املایی بعضی كلمات كه همه درست هستند ، مثل "اتاق" و "اطاق".
ح) استفاده از كلمات اروپایی بصورت زبان اصلی یا ترجمه فارسی بخصوص در متون علمی ، مثل "Update" و "بروزآوری".
ط) استفاده یا عدم استفاده از جمع مكسر برای بعضی كلمات.
ی) تبدیل كلمات اروپایی به رسم الخط فارسی با همان تلفظ اصلی ، مثل "Source" و "سورس".
ك) استفاده از "ا" و "آ" بجای هم ، مثل "فرایند" و "فرآیند".
ل) استفاده یا عدم استفاده از اعراب برای كلمات .
بعبارت دیگر ، یك كاربر ممكن است در جستجوی خود در وب ، كلمه كلیدی خاصی را بكار برد ، لیكن در صفحات وب چنین كلمه ای بكار نرفته باشد و با توجه به مواردی كه در مورد تنوع كاربری كلمات ، بحث شد ،كلمه مشابهی ثبت شده باشد. بنابراین بسیاری از صفحات وب مطلوب كاربر ، در مجموعه بازیابی شده ، وجود نداشته باشد.
 
 روش هایی برای بهبود كاوش وب های فارسی



واسط فارسی برای بهبود جامعیت كاوش

 این قسمت از عامل ، از یك پایگاه داده تشكیل شده است كه حاوی چندین كلمه معادل بعضی كلمات خاص كه در چالش ها ذكر گردید ، می باشد. این تناظر ، می تواند مربوط به معادل های رسم الخط ، معادل های مفهومی یا معادل هایی به زبان های غیر فارسی باشد. بدین صورت كه با عبور دادن كلمات مورد كاوش از این واسط و یا با رجوع به این پایگاه داده ، عملا یك كاوش بر اساس یك كلمه كلیدی خاص ، منجر به  چند كاوش برای كلمات معادل آن كلمه كلیدی خاص می گردد. با این ترفند ، صفحات حاوی كلمات معادل ، از دست نمی رود و پارامتر جامعیت را تقویت می نماید.
 
واسط فارسی برای بهبود مانعیت وتناسب كاوش
 
همانطور كه در فصل قبل تشریح گردید ،‌ آنتولوژی می تواند ، با ایجاد ساختار مفهومی مناسب ، بر حسب موضوع اصلی سایت وب (مثل وب خدماتی ، تولیدی ، علمی ،...) كاوش ماشینی را تسهیل كند. چرا كه با روشن بودن نوع وب از نظر موضوع وساختار پیوندی آن (شكل گراف وب) با توجه به آنتولوژی استانداردی كه برای كاوشگر نیز شناخته شده است ، بطور بهینه ای می توان عملیات كاوش را بثمر رسانید. بعبارت دیگر اگر كاربری در مورد "پایان نامه های تحصیلی" جستجو كند ، موتور كاوشگر ، با اطلاع از نوع سایت های دانشگاهی ، دقیقا با مراجعه به پیوند های مربوطه (مثل "پژوهش ها" ، "پایان نامه ها" ،...) در سایت های مربوطه ، نتایج بهینه ای را در اندك زمانی فراهم نماید.
 با تعریف یك گراف بدون جهت مفهومی (گراف آنتولوژی) محتوی واژه های فارسی و ارتباط بین آنها می توان گامی در جهت بهبود نتایج كاوش از نظر مانعیت ، برداشت. گراف عمومی ما شامل اجزاء زیر است :
الف) گره ها كه واژه متناظر با آن ها ، دلالت بر یك موجودیت فیزیكی یا مفهومی دارد. مثل ایران ، میز ، كشور ، حیوان ، درخت ، اسب ،... هریك از این گره ها ، با یك كد مشخصه گره ، یك واژه گویای موجودیت آن و یك عدد نشان دهنده فاصله آن گره تا ریشه است.
ب ) پیوند بین گره ها : شامل پیوند های بین آنهاست كه هر یك معرف رابطه مفهومی بین واژه هاست. هر پیوند از نظر ساختار ، حاوی یك كد مشخصه پیوند ، كد مشخصه گره شروع و كد مشخصه گره پایان می باشد.
زمانی كه كاربر ، كاوش خود را در مورد كلمه خاصی آغاز می كند ، معمولا درابتدا نتایج بسیار زیادی دریافت می كند كه بعلت عدم اعمال محدودیت روی كلمه مورد كاوش وی می باشد. واسط هوشمند ، در مراحل بعدی كاوش ، با محدود كردن دامنه جستجو با توجه به كلمات مورد نظر كاربر و بر اساس آنتولوژی موجود ، سعی در فیلتر كردن نتایج حاصل از كاوش دارد. واسط مفهومی ما با در نظر گرفتن كلمات استفاده شده در كاوش های قبلی كاربر ، اقدام به یافتن مسیری در گراف عمومی مذكور ، بین واژه های بكار رفته می نماید. اگر در گراف مذكور ، مسیری با طول قابل قبول یافت شد ، واسط ، گره های موجود در بین این مسیر را شناسایی نموده ، گره با كمترین فاصله تا ریشه را ، مبنایی برای فیلتر كردن سایت‌های وب كاوش شده قرار می‌دهد واز ارائه سایت‌های دیگر به كاربر ،كه موضوع آنها با واژه گره اصلی همخوانی ندارد ، اجتناب می ورزد و بدین طریق به مانعیت و تناسب نتایج حاصل از كاوش بهبود می بخشد.
برای مثال اگر كاربر كاوش خود را با واژه "آنتولوژی" شروع نموده و در مراحل بعدی جستجوی خود ، واژه های "ساختار معنایی" ، "وب معنایی" و... را مورد كاوش قرار دهد ، واسط فارسی اقدام به یافتن مسیری از واژه "آنتولوژی" تا واژه "وب معنایی" می نماید و در فاصله این مسیر به گره اصلی "رایانه" می رسد. از این پس ، واسط ، نتایج حاصل از كاوش كاربر را به صفحاتی با موضوع اصلی "رایانه" محدود می كند و از ارائه صفحاتی با موضوع اصلی "فلسفه" خودداری می ورزد.

 

شناسه

واژه گره در گراف

فاصله از ریشه

1

آنتولوژی

1

2

وب معنایی

1

3

رایانه

0

4

فلسفه

0

جدول (2) ساختار و محتویات نمونه جدول گره های گراف معنایی در پایگاه داده.

 

شناسه

گره شروع

گره پایان

1

وب معنایی

رایانه

2

آنتولوژی

رایانه

3

فلسفه

آنتولوژی

جدول (3) ساختار و محتویات نمونه جدول پیوندهای گراف معنایی در پایگاه داده.

 

معماری

این عامل هوشمند ، در خصوص هر یك از چالش های رسم الخط زبان فارسی رایانه ای ، رفتار متفاوتی از خود نشان می دهد. این رفتارها بقرار زیر است :
الف) تنوع نحوه استفاده از "می"  ، "ها" ، پیشوند ها و پسوند ها :
همانطور كه قبلا توضیح داده شد ، موارد فوق بطور چسبیده یا جدا از كلمه بكار برده می شود. لذا جهت رفع چنین مشكلی ، می توان در واسط هوشمند ، با حذف كلیه فواصل خالی(Blanks) موجود در عبارت مورد كاوش ، اقدام به جستجو بر اساس دنباله ای از حروف همان عبارت ، بدون هیچگونه فاصله خالی نمود.
ب) بكاربردن "حمزه" بصورت های مختلف :
جهت حل مشكل فوق ، در عمل هوشمند مورد بحث ، فرآیندی ایجاد می گردد ، كه طی آن ، اگر عبارت مورد كاوش حاوی صور مختلف "حمزه" باشد ، عملا كاوش ، به چندین جستجو برای كلمات مشابه ، با حالت های مختلف "حمزه" تبدیل می شود. بعبارت دیگر كاوش كلمه "مسئله " به كاوش برای كلمات "مسئله" و "مسأله"  منجر می شود. می توان با جایگزینی "ی" بجای "ء" نیز دامنه كاوش را وسیع تر نمود ، مثل "رئیس" و "رییس".
ج) استفاده  یا عدم استفاده از "ء" در تركیب های اضافی یا وصفی :
جهت رفع این مشكل ، در صورت استفاده كاربر از "ء" در عبارت مورد كاوش خود ، واسط هوشمند اقدام به جستجو برای عبارتی فاقد "ء" می نماید. در این صورت نتایج جستجو ، صفحاتی را كه در محتوای متن آنها از "ء" استفاده نشده است نیز شامل می گردد.
د) استفاده از "ا" و "آ" :
در این مورد ، واسط ، بمحض برخورد به كلمه مورد كاوش كه در آن "ا" بصورت چسبان یا غیرچسبان  بكار رفته باشد یا شامل  "آ"  باشد ، جستجو را به كاوش برای كلمات جدیدی كه با جایگزینی "ا" با "آ" ویا "آ" با "ا" ، ساخته شده اند ، بسط می دهد. در نتیجه كاوش برای كلمه "فرایند" ، صفحات حاوی كلمه "فرآیند" ، از دست نمی رود.
ه) استفاده از اصطلاحنامه(Thesaurus) برای حل مشكل تنوع املایی كلمات :
این معضل شامل تنوع استفاده از "ی" در كلمات عربی مختوم به "ا" ، تنوع املایی بعضی كلمات كه همه درست هستند ، استفاده از كلمات اروپایی بصورت ترجمه فارسی و استفاده یا عدم استفاده از جمع مكسر برای بعضی كلمات می باشد كه حل مشكل كلیه موارد ، در ایجاد یك پایگاه داده در سمت خدمت گذار ، مستتر است. این پایگاه داده شامل نمایه ای از این كلمات و كلمات مترادف می باشد. برای مثال كلمه "موسی" ، به كلمه "موسا" و كلمه "كامپیوتر" به كلمه "رایانه" متناظر شده است. عامل هوشمند با مراجعه به این پایگاه داده ، برای عبارت مورد كاوش كاربر ، عبارات مشابهی استخراج كرده ، كاوش را به جستجو برای این عبارات ، علاوه بر عبارت اصلی ، بسط می دهد.
ایجاد چنین پایگاه داده ای ، با مشاوره انجمن ها ، بزرگان و فرهنگستان ادب فارسی انجام می پذیرد و بروزآوری آن نیز بصورت دوره ای و با دخالت صاحب نظران مذكور صورت می گیرد.نمونه ای از محتویات این پایگاه داده در جدول زیر آمده است :

 
 و) تبدیل كلمات اروپایی به رسم الخط فارسی با همان تلفظ اصلی(Cross language Retrieval ) :
كاربری كه بدنبال اطلاعاتی در خصوص برنامه های "Open Source" در اینترنت می باشد ،‌ شاید برای همیشه از دسترسی به صفحاتی كه در آنها كلمه "سورس باز" بكار رفته است ، محروم بماند یا حداقل محكوم به اتلاف زمان زیادی تا رسیدن به چنین كلمه ای و به تبع ، نتایج مطلوب باشد. لذا در صورتی كه جستجو برای لغت "سورس" ، بنحوی همزمان با كاوش برای كلمه "Source" ، حتی بدون اطلاع كاربر ، انجام پذیرد  ،‌ می توان گفت هم در سرعت و هم در جامعیت اطلاعات بدست آمده ، ارتقایی صورت گرفته است.       
وظیفه واسط ما در این خصوص اینست كه با مراجعه به پایگاه داده ، كاوش را به كلمه ساخته شده بر اساس تلفظ انگلیسی متناظر نیز گسترش دهد. برای انجام فرآیند حل این مشكل بصورت  اتوماتیك و ضمنا استفاده از پایگاه داده معتبرتر و روزآمدتر بعنوان معیار عملكرد این واسط ، می توان روشی پیشنهاد نمود كه كلمه متناظر تلفظ انگلیسی لغات كه با رسم الخط فارسی تهیه می گردد ، با مراجعه به پایگاه های داده بین الملی حاوی معادل های سمبولیك تلفظ كلمات انگلیسی (كه در كتاب های دیكشنری انگلیسی به انگلیسی آمده است) ، كلمه مذبور را تهیه نمود و سپس كاوش را برای آن انجام داد.


پیشنهادات
مطالعه حاضر با هدف بهینه سازی امكانات جستجو و بازیابی اطلاعات در ابزارهای كاوش با واسط فارسی صورت گرفته است. بعنوان پژوهشی دیگر می توان تمهیداتی جهت  كاوش هر چه دقیقتر وب های فارسی  زبان ، با هدف به حداقل رساندن تاثیرهای سوء چالش های رسم الخط فارسی ، اندیشید و این راه حل ها را بصورت تلفیقی (سری و موازی) نیز استفاده نمود.
می توان نرم افزار واسط كمك فارسی مذكور را بصورت یك نوار ابزار ، برروی Browser ، نصب و استفاده نمود. از طرف دیگر می توان بصورت یك نرم افزار كه بر روی Browser نصب شده بصورت پشت زمینه ، كلمات مورد كاوش را گرفته ، برروی آنها اعمال نظر كرده ، كاوش جدید خود را ترتیب دهد.
پژوهشی دیگر می تواند در صورت امكان روشی را جستجو كند كه گراف معنایی مورد بحث را بصورت ماشینی ایجاد و گسترش دهد.
 
 فهرست منابع

 [1] . Velasquez Juan , Hiroshi Yasuda , Terumasa Aoki , 2003 , Combinig the Web content and usage mining to understand the visitor behavior in a Web site , Third IEEE International Conference on Data Mining (ICDM'03)
www.cs.wisc.edu/~shavlik/ICDM_2003_Schedule.pdf 
 [2] . Chakrabarti S. , Martin van den Berg , Byron Domc , 1999 , Focused crawling: a new approach to topic-specific Web resource discovery ,  Computer Science and Engineering, Indian Institute of Technology, Bombay, 400076, India ,  FX Palo Alto Laboratory, 3400 Hillview Ave, Bldg 4, Palo Alto, CA 94304, USA ,c IBM Almaden Research Center, 650 Harry Rd, San Jose, CA 95120, USA
www.csd.uch.gr/~hy558/papers/chakrabarti99focused.pdf 
 [3] . Feiyu Xu , 2001 , Overview of FASTUS , DFKI LT-Lab
www.ics.mq.edu.au/~diego/publications/ALTSS03L2.pdf 
 [4] . Heflin J. , James Hendler , 2000 , Dynamic Ontologies on the Web ,Department of Computer Science University of Maryland College Park, MD 20742
www.cs.umd.edu/projects/plus/SHOE/pubs/aaai2000.pdf
 [5] . Dr. Osmar , R. Zaïane , 2002 , Principles of Knowledge Discovery in Data , Chapter 9  www.cs.ualberta.ca/~joerg/courses/cmput695/fall2003 
 [6] اشرف زاده  بهرام ، زبان فارسی در وبلاگ های فارسی ، 1383 ،
http://www.persianfarsi.com/articles/zabaneweblog.htm
 


[7]. جعفرقلی بیگلو ‌ موسی ، 1382 ،‌ مقایسه فرایند موضوع سازی ذهنی جویندگان اطلاعات با ساختار سرعنوان های موضوعی فارسی ، علوم اطلاع رسانی ، دوره 14 ، شماره 3و 4.
[8]. حسینی بهشتی  ملوك السادات ،‌1383،‌ كاربرد اصطلاح شناسی و واژه گزینی در نمایه سازی ماشینی و بازیابی اطلاعات ، عضو هیئت علمی مركز اطلاعات و مدارك علمی ایران ، علوم اطلاع رسانی ، دوره 18 ، شماره 3و 4.
 [9]. خوانساری  جیران ،1382 ، تكامل وب و مقایسه ابزارهای جستجو در اینترنت ، فصلنامه اطلاع رسانی ، دوره 16 ، شماره 3و4 . 
 [10]. رضازاده ملك  رحیم ، 1380 ، تبیین و تدوین قواعد املای فارسی ، گلرنگ یكتا ، چاپ اول.
 [11]. سمایی سید مهدی ، عضو هیئت‌ علمی‌ مركز اطلاعات‌ و مدارك‌ علمی‌ ایران‌‌1382،  مفرد و جمع‌ در نمایه‌سازی‌ ،‌ فصلنامه اطلاع رسانی. دوره 16، شماره 1و2  ،

http://www.irandoc.ac.ir/ETELA-ART/16/16_1_2_3.htm

[12]فرهنگستان زبان و ادب فارسی ، 1383 ، دستور خط فارسی.
 
[13]. كارنیرو آلبرتو ، ترجمه: علیرضا گنجی - دانشجوی كارشناسی ارشد كتابداری و اطلاع‌رسانی دانشگاه فردوسی مشهد ، 1383 ، نقش منابع هوشمند در مدیریت دانش ، فصلنامه اطلاع رسانی. دوره 19، شمارهء 3 و 4

http://www.irandoc.ac.ir/etela-art/19/19_3_4_9.htm 

[14] كمیجانی  احمد ، 1382، ساختار نمایه سازی در موتورهای كاوش وب ، علوم اطلاع رسانی ، دوره 17 شماره 3و4.
 
[15]. كوشا  كیوان‌1381، معیارهای‌ ارزیابی‌ ابزارهای‌ كاوش‌ اینترنت‌: مطالعه‌ مقایسه‌ای‌بر روی‌ ابزارهای‌ كاوش وب با واسط جستجوی فارسی ، نشر كتابدار – مجله كتابدار.
 
[16]. محقق زاده  محمد صادق -  عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشكی شیراز ، زارعیان كاظم - كارشناس ارشد زبانشناسی ، 1383 ، ارائه راه حل برای برخی مسائل اتوماسیون و نگارش فارسی ، فصلنامه اطلاع رسانی. دوره  19، شماره 3 و4 ،

 http://www.irandoc.ac.ir/etela-art/19/19_3_4_1.htm 

[17] . مرتضایی  لیلا ، 1383 ،  مسایل خط فارسی در ذخیره سازی و بازیابی اطلاعات ، فصلنامه اطلاع رسانی . دوره 17 شماره 1و2 .
[18]. هسی-یی اینگرید ، ترجمه: قاسم آزادی دانشجوی كارشناسی ارشد كتابداری و اطلاع‌رسانی دانشگاه تهران ، 1383 ، اینترنت : سازماندهی و جستجو ، فصلنامه اطلاع رسانی. دوره 18، شماره 3و 4

http://www.irandoc.ac.ir/ETELA-ART/18/18_3_4_10.htm

 [19]. محسنی یاسمن ، ایجاد و نمایش انتالوژی برای شبكه مفاهیم مرتبط با حوزه مخابرات نوری ، 1380 ، مرکز تحقیقات مخابرات ایران.
 [20]. عبدالهی بهناز ، بررسی روشهای طراحی و ایجاد انتولوژی ، 1380 ، مرکز تحقیقات مخابرات ایران.
 [21]. جباری فر معصومه ، بررسی پارامترهای ارزیابی و لیست دسته بندی شده جویشگرها ، 1380 ، مرکز تحقیقات مخابرات ایران.
[22]. صالحی مازیار ،  زارع بیدکی علی محمد ، ارائه RFP برای یک جویشگر دوزبانه فارسی/ انگلیسی ، 1380 ، مرکز تحقیقات مخابرات ایران.
 [23]. میریان مریم السادات ، ارائه چارچوب كلی برای زیرسیستم‌های and Query Processing  Information Retrieval ، 1380 ، مركز تحقیقات مخابرات ایران.


- هرگونه استفاده تجاری از این پژوهش ، بدون اجازه پژوهشگران ممنوع است.

- حق انتشار (الكترونیكی و چاپ)برای مركز اطلاعات و مدارك علمی ایران محفوظ است

الف) انتخاب مناسب سرعنوان های موضوعی در وب های فارسی
  پیدا كردن اصول و معیارهای موضوع سازی ذهنی و فرایندی كه در ذهن كاوشگران اطلاعات در هنگام بیان موضوعات ، برای پاسخ یابی ماشینی ، روی می دهد یك فرایند پیچیده ، مهم و تاثیرگذار در جریان تهیه سرعنوان های موضوعی است. از طرفی تركیب بندی عبارات كاوش با یك زبان مشترك بین انسان و ماشین ، از جمله مسایلی است كه همیشه متخصصان بانك های اطلاعاتی و كاوشگران اطلاعات را دچار مشكل می سازد. بهمین دلیل و با توجه به ساختار بانك های اطلاعاتی ، حوزه موضوعی كاوش ، میزان آگاهی های عمومی كاوشگر ، زبان رایج تخصصی میان ورزیدگان یك رشته خاص موضوعی ، مسائل و مشكلات زبانی ، ساختار اصطلاحنامه بكار گرفته شده در بانك اطلاعاتی و … است كه راهبردهای كاوش ، طراحی و اجرا می شوند. در این مسیر ، سرعنوان های موضوعی ، نقش عمده ای را دارا هستند. حل این مسائل می تواند به پیدا كردن راه حل های موثری برای سرعنوان های موضوعی بیانجامد.]بیگلو،1382[
 
ب) استمداد از علم اصطلاح شناسی(Terminology) در نمایه سازی ماشینی
 توجه به اصطلاحات و اصطلاح سازی نیز با توجه به ضرورت روزآمد بودن واژگان علمی و تخصصی و لزوم كنترل ورود اصطلاحات بیگانه امری است كه ما را ناگزیر به استمداد از علم اصطلاح شناسی وامی دارد.در این خصوص "حسینی" پژوهشی ارائه كرده است كه بجهت اشاره به تمهیدات وی در خصوص تشكیل ویا بهینه سازی اصطلاحنامه ای مناسب برای نمایه سازی ماشینی ، شمه ای از آن در ادامه مشروح می باشد :
الف) كنترل مترادف ها و شبه مترادف ها بصورت ارجاع مترادف های غیر مرجح به اصطلاح مرجح.
ب) هدایت كاوشگر از مفاهیم و اصطلاحات اخص به اعم یعنی نزدیك ترین اصطلاح.
ج) با ارائه روابط ساختاری مفاهیم اعم از سلسله مراتبی یا غیر سلسله مراتبی ، جامعیت حاصل می گردد و كاوش را با ارائه طبقه های دارای ارتباط بسیار نزدیك توسعه می دهد. از این طریق مانعیت نیز با پیشنهاد اصطلاحات اخص ، بهبود می یابد.
د) نظارت بر شكل دستوری ، املایی ، جمع و مفرد و اختصارات و شكل مركب اصطلاح.
ه) گزینش بین دو یا چند مترادف موجود برای بیان یك مفهوم.
و) تصمیم گیری در خصوص پذیرش و نحوه برخورد با انواع خاصی از اصطلاحات نظیر "واژه های قرضی"(Loan Words) ، "واژه های عامیانه"(Slang Words) ، اسامی تجاری و اسامی خاص.
ز) محدود كردن معنی یك اصطلاح كه در یك فرهنگ ممكن است با توضیحات گوناگون همراه باشد.
توصیه های اضافی در خصوص تشكیل اصطلاحنامه بشرح زیر است :
الف) واژه های قرضی :
واژه هایی كه از زبانهای دیگر قرض گرفته شده اند و در زبان قرض گیرنده تثبیت شده اند. چنانكه ترجمه این اصطلاحات وجود داشته باشد ولی بطور رایج مورد استفاده قرار نگیرد با صاطلاح ترجمه شده باید بصورت اصطلاح نامرجح برخورد كرد.
ب) نو واژه ها(Neologisms) ، اصطلاحات عامیانه و زبان حرفه ای :
چنانچه جایگزینی كه بطور گسترده توسط كاربران مورد استفاده قرار گیرد ، وجود نداشته باشد ، نو واژه ، اصطلاح عامیانه یا حرفه ای ، بعنوان توصیفگر پذیرفته می شوند.
ج) اسامی عامیانه و اسامی تجاری :
توصیه می شود ، در جایی كه اسم عامیانه معادلی وجود دارد ، باید از آن بجای اسم تجاری استفاده كرد.
د) اسامی مشهور و اسامی علمی :
انتخاب بین ایندو بر اساس احتمال بیشتر استفاده كاربران می باشد.
ه) اسامی مكان ها :
در جایی كه برای یك كشور یا منطقه جغرافیایی درون یك جامعه تك زبانی ، بیش از یك اسم ، انتخاب می گردد ، باید اسمی را بعنوان اصطلاح مرجح تعیین كرد كه نزد كاربران ، آشناتر است.
و) اسامی خاص موسسات ، افراد و...
میزان نیاز دستیابی به اسامی خاص بر اساس حوزه عملكرد اصطلاحنامه ، گنجاندن اسامی را در اصطلاحنامه اصلی تعیین می كند.
ز) همنام ها و هم آوا ها :
منظور ، كلماتی هستند كه دارای املاء یكسان و معانی متفاوت یا دارای آوای یكسان و معانی متفاوت می باشند. در چنین مواردی روش معمول ابهام زدایی ، اضافه كردن توضیحگر است كه داخل پرانتز قرار می گیرد.
ح) مترادف ها :
انتخاب مترادف ها باید بر اساس نیاز های كاربران باشد كه از نقطه نظر رواج و تخصص ، صورت می گیرد.
ط) شبه مترادف ها :
پذیرش شبه مترادف ها ، از حوزه موضوعی زیر پوشش اصطلاحنامه ، متاثر است. برای مثال "افراد با استعداد" و "تیزهوشان". شبه مترادف ها ممكن است شامل متضاد ها هم باشند مثل "سوادآموزی" و "بیسوادی".]حسینی،1383[
 
ج) تعریف یك استاندارد برای مفاهیم و رسم الخط فارسی در وب
همانطور كه گفته شد ، یك تفاوت زبان فارسی با زبان انگلیسی (و زبان های هم ارز) ، تنوع املایی یا رسم الخطی كلمات آن است. بعبارت دیگر ، در زبان انگلیسی ، تنوع در مفهوم كلمات وجود دارد. یعنی برای بعضی مفاهیم ، ممكن است كلمات متنوعی استفاده شود. برای مثال كلمات "Hello" و "Hi" كه دارای مفهوم یكسانی هستند. لیكن در فارسی ، علاوه بر وجود كلمات متنوع برای مفاهیم یكسان ، مثل "كامپیوتر" و "رایانه" ، تنوع در رسم الخط یك كلمه نیز فراوان بچشم می خورد. بعبارت دیگر ، در حالی كه شما بدنبال صفحات محتوی كلمه "امپراتور" می گردید ،‌ كلیه صفحات محتوی كلمه "امپراطور" را از دست می دهید.
بنظر می رسد ، در تشكیل صفحات وب فارسی ، جای یك استاندارد حاكم بر عملكرد تالیف نویسندگان وب ، خالی است. استانداردی كه انتخاب بعضی كلمات دارای چندین رسم الخط و حتی انتخاب بعضی كلمات كه بر مفاهیم متنوعی دلالت دارند را منحصر بفرد نماید و مولفان را از طرفی  ترغیب به  انتخاب گونه زبانی مناسب، برای تضمین كیفیت ارتباط و انتقال مؤثر پیام و از طرف دیگر موظف به حفظ سلامت زبان و رعایت استانداردهای آن به‌عنوان یك وظیفه رسانه‌ای نماید.
ایجاد و گسترش چنین استانداردی بعهده "فرهنگستان زبان و ادب فارسی" و با هماهنگی انجمن ها و شوراهای علمی یا صنفی انفورماتیك در ایران است. تعویق در تنظیم این استاندارد ، با توجه به رشد روز افزون  وب های فارسی زبان ، هزینه های جبران ناپذیری در بر خواهد داشت.
 
د) استفاده از مفرد و جمع در نمایه سازی
 
استفاده از اسامی جنس ، نحوه جمع بستن كلمات بصورت باقاعده با بدون قاعده (جمع های مكسر) معضلی است كه در نمایه سازی واژگان فارسی معمولا بسیاری از صفحات وب را شامل نمی شود. در این خصوص "سمایی" در مقاله خود قواعدی را برای نمایه سازی واژه های مفرد و جمع ارائه داده است كه ذكر آن ها خالی از لطف نیست :  
الف) از آنجا كه‌ كلیدواژه‌ها در زبان‌ تخصصی‌ بكار می‌روند و در بین‌ اهل‌ فن‌ رایج‌ و جاری‌اند، گاه‌ اتفاق‌ می‌افتد كه‌ صورت‌ جمع‌ مرسوم‌ باشد. در این‌ حالت‌ بهتر است‌ كه‌ از صورت‌ جمع‌ استفاده‌ شود. نظیر تركیب‌ "آثار باستانی‌". نكته‌ای‌ كه‌ در این‌ باره‌ ذكركردنی‌ است‌، شیوة‌ جمع‌ بستن‌ اسامی‌ در این‌ موارد است‌. بدین‌ معنا كه‌ گاهی‌ نوع‌ پسوند جمع‌ یا شیوة‌ جمع‌ بستن‌ باعث‌ می‌شود كه‌ اصطلاح‌ به‌ دست‌ آمده‌،
نوشته شده توسط بهزاد پارسا در چهارشنبه 23 شهریور 1384 و ساعت 07:09 ق.ظ
نقش و تاثیررهبران سازمانی در نهادینه سازی مدیریت دانش در سازمانهای کنونی | مقالات ,

شماره اول دوره پنجم

تاریخ انشار این مقاله: 5 شهریور 1384

نقش و تاثیررهبران سازمانی در نهادینه سازی مدیریت دانش در سازمانهای کنونی

 
نویسنده:چنگ مینگ یو
مترجم :محمد علی نعمتی
دانشجوی دکتری مدیریت آموزش عالی دانشگاه شهید بهشتی

 
چکیده:
   مقاله حاضر در ابتدا به تشریح مدیریت دانش پرداخته و سپس ضرورت واهمیت آنرا در سازمانهای کنونی مورد توجه قرار می دهد. هر چند در سالهای اخیر، مدیریت دانش از شهرت زیادی، بخصوص در بخش آموزش و تجارت، برخوردار گردیده است، اما هنوز در ارتباط با مطلوبترین شیوه های به کارگیری آن ، ابهاماتی وجود دارد. این مقاله بدنبال بررسی و ارائه اثربخش‌ترین راهکارهای آشنایی کارکنان با مفهوم مدیریت دانش بوده تا از آن طریق بتوان به بهترین شکل آنرا درانواع موسسات بکار گرفت. فرایند آشنایی اعضاء با مفهوم مدیریت دانش در تمامی مراحل نهادینه نمودن این مفهوم درسازمان اجرامی گردد و پیشنهاد می شود مراحل نهادینه سازی مفهوم مدیریت دانش، از طریق رهبران سازمانی که از دانش و نفوذ بیشتری بمنظور تغییر ادراک و رفتار افراد برخوردارند، صورت پذیرد. 

 

مقدمه:
در دهه های اخیر، انواع موسسات، شاهد تغییرات اساسی در زمینه های ساختار، کارکرد و سبک‌های مدیریتی خویش بوده اند. موسسات کنونی، اهمیت بیشتری جهت درک، انطباق پذیری و مدیریت تغییرات محیط پیرامون قایل شده ودر کسب و بکارگیری دانش و اطلاعات روزآمد بمنظور بهبود عملیات و ارائه خدمات و محصولات مطلوبتر به ارباب رجوعان پیشی گرفته اند . چنین  سازمانهایی  نیازمند بکارگیری  سبک جدیدی از مدیریت به نام "مدیریت دانش" می باشند.
   مدیریت دانش چیست و به چه علت پذیرش این سبک از مدیریت در انواع موسسات از اهمیت بالایی برخوردار می باشد؟ چگونه می‌توان به شکلی اثربخش‌تر، مدیریت دانش را در موسسات قدیمی و موسسات کنونی بکارگرفت؟ یکی از راههای قابل اطمینان در این زمینه ، جامعه پذیر نمودن(نهادینه سازی) مدیریت دانش درمیان اعضای سازمان می باشد؟ نقش رهبران سازمانی در تسهیل وتسریع فرایند نهادینه سازی مدیریت دانش در سازمان چگونه است؟ رهبران مدیریت دانش چه افرادی بوده و چگونه تعیین می گردند؟ به چه علت وجود رهبران در فرایند نهادینه سازی مدیریت دانش در سازمان واجد اهمیت است؟ در مقاله حاضر، موارد مطروحه فوق مورد بحث وبررسی قرارمی گیرد. 
 
 مدیریت دانش:
بیان دقیق تاریخچه پیدایش و نزج مدیریت دانش امکان پذیر نمی باشد. در حقیقت ، مدیریت دانش از نخستین سالهای زندگی بشر وحتی در عصر شکارنیز وجود داشته است وبشر به جمع آوری و انتقال اطلاعات و دانش مرتبط با موضوع شکار و گسترش درک  و شناخت خود از محیط پیرامونشان  در زمینه های میزان منابع غذایی و فرصتها وخطرات موجود در قلمروشان می پرداختند. انسانها بطور مستمر بدنبال دستیابی به علم وتکنولوژی بمنظور حفظ بقاء و مقابله با حیوانات وحشی و بلایای طبیعی بودند. زندگی بشر آرام آرام پیشرفت نمود وتجاربش افزون گشت و علی رغم اینکه هیچ گونه روش نظام مندی بمنظورذخیره سازی ،اشتراك و مدیریت دانش در آن زمان وجود نداشت، اما دانش از نسلی به نسل دیگر انتقال می یافت. دانش بمنظور تامین نیازهای جوامع در دوره های تاریخی پس از آن ،از جمله عصر کشاورزی و صنعت بکارگیری و مدیریت گردید.مدیریت دانش مفهومی تازه درتاریخ رشد بشر محسوب نمی شود. این درحالیست که واژه مدیریت دانش در سالهای اخیرعمومیت بیشتری یافته است.
  اگر چه امروزه مدیریت دانش بطوروسیع درانواع موسسات وسازمانها به کار گرفته می شود. اما ارائه یک تعریف واحد از آن بسیار مشکل است. در اینجا این پرسش مطرح می گردد که علی رغم تعاریف متعدد، در واقع مدیریت دانش به چه مفهومی اشاره دارد؟ ازطریق بررسی تعاریف گوناگون مدیریت دانش ،می توان آنرا به عنوان "فرایند خلق، انتشار وبکارگیری دانش  بمنظور دستیابی  به اهداف سازمانی " تعریف نمود. در تعریفی دیگر ، مدیریت دانش عبارتست از" فلسفه ای که شامل مجموعه ای از اصول ،فرایندها، ساختارهای سازمانی وفن آوریهای بکار گرفته شده که افراد را بمنظور اشتراك  و بکارگیری دانششان جهت مواجهه با  اهداف  آنها  یاری  می رساند " بیان میگردد(گرتین،1999).
 با کویتز[1]مدیریت دانش را چنین تعریف می نماید:"فرایندی که از آن طریق سازمان به ایجاد سرمایه حاصل از فکر واندیشه اعضاء و دارایی مبتنی بر دانش می پردازد".کلوپولوس[2] و فراپائولو[3] بیان می دارند که مدیریت دانش بر بکارگیری  مجدد اعمال و تجارب  گذشته از طریق تمرکز بر برنامه ریزهایی بمنظور تغییر چشم اندازهاتاکیدمی نماید.
 مدیریت دانش معروفیت خود را از طریق بکارگیری  دانش  و اطلاعات بمنظور ایجاد هماهنگی تغییرات پویا در سازمان ورشدو توسعه نظامهایی جهت تسریع انطباق پذیری سیستم با تغییرات محیط پیرامون کسب نموده است. امروزه  انواع موسسات در محیطهای تازه ای فعالیت می نمایند. بنابراین باید قادر به خلق وبکارگیری دانش جدید وبازآفرینی دانش گذشته بمنظور دستیابی به اهداف خویش باشند.درحالیکه مدیریت دانش تاکیدزیادی برفن آوری اطلاعات می نماید ودربسیاری ازمواردبه عنوان مدیریت مبتنی بر فن آوری تعریف می گردد، اما در حقیقت مفهومی فراتر ازآن دارد.داون پورت [4]مؤلفه های اساسی مدیریت دانش را شامل مواردزیرمی داند:
1)فرهنگ:شامل ارزشها واعتقادات اعصای سازمان در ارتباط با مفاهیم اطلاعات ودانش
2)فرایندعمل:در حقیقت افراد چگونه از اطلاعات و دانش درموسسات خود بهره گیری می نمایند.
3)سیاستها:شامل موانعی که در فرایند اشتراك دانش واطلاعات در سازمان پدید می آید.
4)فن آوری:چه سیستمهای اطلاعاتی در موسسه موجود است.
 مدیریت دانش شامل فرایند ترکِب بهینه دانش و اطلاعات در سازمان و ایجاد محیطی مناسب بمنظور تولید، اشتراك و بکارگیری دانش وتربیت نیروهای انسانی خلاق و نوآور است. چرا باید ازمدیریت دانش بهره جست؟ مهمترین اهداف یک مؤسسه درزمینه مدیریت مطلوبتر دانش شامل حفظ و نگهداری اعضای کلیدی سازمان، ارتقاء سیستم انگیزشی، شناخت محیط و بهبود خدمات‌دهی به ارباب‌رجوع می باشد. تحقیقات، بیشترین موارد بهره گیری سازمانها و مؤسسات مختلف از مدیریت دانش رابه قرار زیر تعیین نموده است:
1)کسب و اشتراك دانش(7/77%)
2)مهارت آموزی ویادگیری سازمانی(4/62%)
3)ارتباط بهینه با مشتریان(58%)
4)ایجاد مزیت رقابتی(7/55%) (دایرومک داناف،2001)
 نمودار 1-1 موارد استفاده مؤسسات گوناگون از مدیریت دانش را نشان می دهد. در حقیقت مدیریت دانش کارآمد منجر به کاهش خطاها ودوباره کاریها، افزایش سرعت حل مسایل وتصمیم گیریها، کاهش هزینه ها، تفویض اختیارات بیشتر به اعضاء و روابط اثربخش وخدمات مطلوبتر به ارباب رجوعان می گردد.(بکرا-فرناندز،1999

 مهمترین هدف بکارگیری مدیریت دانش در انواع موسسات، انطباق سریع با تغییرات محیط پیرامون بمنظور ارتقاء کارآیی و سودآوری بیشتر می باشد. در نتیجه مدیریت دانش به فرآیند چگونگی خلق، انتشار و بکارگیری دانش در سازمان اشاره دارد. به عبارت دیگر هدف نهایی مدیریت دانش شامل اشتراك دانش میان کارکنان بمنظور ارتقاء ارزش افزوده دانش موجود در سازمان می باشد. حوزه مدیریت دانش شامل مفاهیم واصولی است که توانایی بکارگیری و اشتراك دانش در موسسه را ارتقاء بخشیده ( نظیر تخصصها، مهارتها و تجربیات کارکنان ) ونقش کلیدی در توسعه و بهبود خلاقیت ، بهره وری و سوددهی سازمان ایفا می نماید.
 
نهادینه سازی مدیریت دانش:
امروزه بکارگیری مدیریت دانش در تمامی سازمانها، ازجمله مؤسسات آموزشی ،بهداشتی ،صنعتی وتجاری ضروری بنظر می رسد.علی رغم گسترش مدیریت دانش در سالهای اخیر بسیاری از موسسات در بهره گیری بهینه از آن احساس ناامیدی می نمایند .این سازمانها به دنبال یافتن پاسخی مناسب برای سؤالات زیر می باشند. چگونه دانش را در سازمان تولید، ذخیره وتوزیع نماییم؟ چگونه مفاهیم و اصول مدیریت دانش را در سازمان اجرا نماییم؟چگونه مطمئن شویم که کارکنان سرمایه دانش را در سازمان اشتراك می نمایند؟
موسسات بمنظور بکارگیری مطلوب مدیریت دانش بایستی ضرورت ایجاد فرهنگ اشتراك دانش میان کارکنان را از طریق فرآیندی تحت عنوان "نهادینه سازی مدیریت دانش "درک نمایند. اهمیت نهادینه سازی مدیریت دانش در موسسه به این دلیل است که اولاً درک نادرست کارکنان را از مدیریت دانش تصحیح نموده وثانیا ً آنها را در درک مزایای اشتراك دانش در سلزمان یاری رساند. مدیریت دانش در ارتباط با قابل دسترس نمودن دانش جهت افرادی که به آن نیاز دارند بحث می نماید. بهرحال بکارگیری بهینه دانش قابل دسترس، تنها زمانی امکان پذیر است که بدانیم در کجا باید به دنبال آن باشیم. معمولاً هر بخش از موسسه، عملکرد سایر بخشها را تکرارمی نماید زیرا امکان پذیر نیست که هم در جریان تمامی امور باشیم وهم از دانش تولید شده در سایر بخشها بهره گیری مطلوب نماییم. تحقیقات حاکی از این مطلب است که مهمترین مانع اجرای اثربخش مدیریت دانش در سازمان فقدان فرهنگ اشتراك دانش وعدم درک مزایای بیشمار مدیریت دانش در میان کارکنان می باشد. به عبارت دیگر دلایل اساسی عدم موفقیت مدیریت دانش در انواع موسسات عبارتست از :
● فقدان یادگیری سازمانی، بدلیل ارتباطات ضعیف میان کارکنان(20%)
● عدم موفقیت در بکارگیری مطلوب مدیریت دانش در تمامی فعالیتهای روزانه(19%)
● عدم تخصیص زمان مناسب بمنظور یادگیری چگونگی بهره گیری مطلوب از مدیریت دانش ودرک پیچیدگیهای آن (18%)
● فقدان آموزش کارکنان (15%)
● برداشت نادرست کارکنان دال براینکه مدیریت دانش مزایای کمی را به کاربران آن ارایه می نماید (13%)
  آنچه تاکنون بیان گردید حاکی ازآن است که مهمترین دغدغه اجرای اثربخش مدیریت دانش شامل جنبه های انسانی می باشد .بسیاری از موسسات بدین دلیل در اجرای اثربخش  مدیریت دانش در سازمان ناکام بوده اند که مفاهیم مدیریت دانش را به شکلی مطلوب به کارکنان معرفی ننموده اند. در صورت پذیرش مطلب فوق این پرسش مطرح می گردد که چگونه باید مفاهیم مدیریت دانش را به کارکنان سازمان انتقال داد؟
   پیشنهاد می گردد موافقت مدیران عالی بمنظور اجرای موفقیت آمیز مدیریت دانش در موسسه جلب گردد . زیرا موفقیت یا شکست برنامه تا حدود زیادی به حمایت این افراد در سازمان بستگی دارد. بهر حال چنین دانشی ، مفهومی انتزاعی دارد و فرهنگ اشتراك دانش در سازمان به نگرش افرادی که این فرهنگ را ایجاد نموده اند، وابسته است. در صورتیکه کارکنان تمایلی به تقسیم دانش خویش با دیگر اعضاء سازمان نداشته باشند، بسیار مشکل خواهد بود که از طریق سیستم پاداش دهی یا الزامات قانونی ، فرهنگ اشتراك دانش را میان آنان گسترش داد.
   یکی از مهمترین چالشها جهت ورود مفاهیم جدید به موسسات ، ایجاد تغییرات فرهنگی به منظور پذیرش این مفاهیم می باشد. ایجاد فرهنگ اشتراك دانش در سازمان نیازمند آموزش مدیران و کارکنان و فرایند مدیریت تغییر می باشد.رهبران دارای نقش کلیدی در تغییر نگرشهای  کارکنان وایجاد موفقیت آمیز فرهنگ اشتراك دانش ونهادینه سازی مدیریت دانش در سازمان هستند.
  
رهبران سازمانی :
رهبران سازمانی چه افرادی هستند؟ بطور کلی رهبران افرادی هستند که باورها، عملکردها ورفتارهای آنان موردتوجه وپذیرش سایر اعضاء سازمان قرار می گیرد. در صورتیکه ایده یا مفهوم جدیدی از سوی رهبران سازمانی واجد ارزش تلقی شده ومورد پذیرش واقع گردد. بنابراین در میان کارکنان جایگاه خود را پیدا خواهد نمود و در نهایت افراد تغییرات آینده را بهتر خواهند پذیرفت.
  سولومون[5] رهبران سازمانی را افرادی معرفی می نماید که دانش گسترده ای در موضوعات گوناگون داشته و نظرات مشورتی آنها براحتی توسط دیگران پذیرفته می شود (سولومون ،1994). چنین رهبرانی در گروهها وقشرهای مختلف جامعه می توانند وجود داشته باشند(لیتل جان ،1996). آنها اغلب تمایل دارند در فعالیتهای اجتماعی مختلف مشارکت داشته باشند(سولومون ،1994).
  بهرحال این افراد جهت رهبری دیگران نیازمند پستهای رسمی سازمانی نیستند و حتی بدون آن نیز رهبران واقعی محسوب می گردند. رهبران سازمانی ضرورتاً نیازمند منابع قدرت (نظیر قدرتهای سیاسی، اجتماعی و اقتصادی) مهارتهای دانشگاهی یا مهارتهای حرفه ای نیستند، اگرچه معمولاً این موارد را دارا می باشند. بعبارت دیگر درصورت وجود شرایط مطلوب، هرانسانی قادر است به یک رهبر توانمند تبدیل گردد. رهبران می توانند هم در جوامع کوچکتر مانند خانواده وهم در جوامع بزرگتر نظیر کشور، منشاء حرکتهای اجتماعی وسیعی باشند.
  تئوری رهبری سازمانی در زمینه های گوناگون کاربرد دارد.در این مقاله تلاش گردید نقش رهبران سازمانی در نهادینه سازی مدیریت دانش در انواع موسسات مورد مداقه قرارگیرد. اگر چه معتقدیم توزیع قدرت درموسسه تاثیر بسزایی برنهادینه سازی مدیریت دانش خواهد گذاشت. مقاله حاضر رهبران سازمانی را بعنوان تحلیلگران اطلاعاتی، استراتژیستها و تعیین کنندگان مسیرحرکت آتی سازمان معرفی نموده است که ضرورت واهمیت مدیریت دانش واجرای اثربخش آن درسازمان را بخوبی درک نموده اند. در این مقاله تعریف رهبران سازمانی به افرادی محدود می گردد که قادر باشند بمنظور ایجاد سازمان به اشتراك گذارنده دانش، دیدگاههای کارکنان راتحت تاثیرقراردهند. فرهنگ سازمانی در فرایند تولید و اشتراك دانش و تسهیل یادگیری سازمانی نقش بسیار مهمی ایفا می نماید. فرایند نهادینه سازی مدیریت دانش در موسسات نیازمند رهبری توانمند است تا از طریق معرفی مزایای مدیریت دانش و برانگیختن کارکنان، بتواند موانع فرهنگی موجود در این رابطه را از میان بردارد. در این ارتباط کارکنان بایستی اطمینان یابند که اولاً دانش مهمترین سرمایه محسوب می گردد و ثانیاً مطلوبترین راه دستیابی به این قدرت اشتراك دانش در سازمان است.
  بمنظور سرمایه گذاری وبهره برداری از دانش سازمانی، مفاهیم مدیریت دانش بایستی با فناوریهای پیشرفته فرایندهای تجاری وکارکردهای انسانی تلفیق شده تا از طریق ایجاد محیطی مطلوب جهت اشتراك دانش ، ارزش افزوده قابل توجهی برای آن ایجاد نماید. ایجاد فرهنگ اشتراك دانش در موسسات مستلزم تشویق کارهای گروهی اثربخش میان کارکنان وهمکاری وبهره گیری مطلوب آنان از دانش سازمانی جهت بهبود خدمات یا تولیدات ارائه شده به ارباب رجوعان می باشد.
   چرا در فرایند نهادینه سازی مدیریت دانش به وجود رهبران سازمانی نیازمندیم؟ همچنانکه زندگی بشر اجتماعی تر شده و ارتباطات گسترده تر می گردد، وابستگی ونیازافرادبه یکدیگر نیز فزونی می یابد. افراد نیاز دارند ازطریق ارتباط با دیگران ازمعلومات واعتقادات آنها مطلع شده وابهامات ذهنی خود رامرتفع سازند ودراین میان نقش رهبران، برانگیختن کارکنان بمنظور اشتراك دانش در سازمان می باشد. درصورتیکه کارکنان به مزایای مدیریت دانش باورنداشته باشند، ایجاد فرهنگ اشتراك دانش در موسسات بامشکل مواجه خواهد گردید. بنابراین رهبران سازمانی نقش کلیدی درمتقاعد سازی زیردستان خود درارتباط با مزایای دانش از جمله گسترش مهارتهای شغلی ورشد حرفه ای ایفا می نمایند  
   امروزه اغلب موسسات به اهمیت نقش رهبران دراجرای تغییرات سازمانی پی برده اند. درفرایند نهادینه سازی مدیریت دانش ، کارشناس ارشد دانش (CKO) میتواند به عنوان رهبر بالقوه جهت بهبود فرایند کشف و انتشار دانش درسازمان وترغیب کارکنان با شخصیتهای متفاوت بمنظور پذیرش فرهنگ اشتراك دانش نقش ایفا نماید. کارشناسان ارشد دانش باور عمیقی به مدیریت دانش داشته و اهداف بلند پروازانه ای را برای موفقیت موسساتنشان دنبال می نمایند .آنان انعطاف پذیری زیادی داشته وقادرند با هرفرد یا عاملی که موجب تقویت مدیریت دانش درسازمان گردد تشریک مساعی نمایند. ارل[6] واسکات[7] درسال 2001مهمترین نقش کارشناسان ارشد دانش موفق را شامل موارد زیربرشمردند :
1.نقش کارآفرینی (تمایل به قبول خطردرکارهای جدید)
2.مشاوره(توانایی سازگاری ایده های جدید اعضاء سازمان با شرایط محیطی)
3.فناوری(تسلط برفناوریهای پیشرفته)
4.تعهد در مقابل حفظ محیط زیست(توانایی طراحی واجرای فرآیندهایی بمنظور حداکثر نمودن دانش خود جهت حفاظت از محیط زیست پیرامون )
  علاوه بر موارد مطروحه نقش مهمتری که بردوش کارشناس ارشد دانش می باشد، شامل رهبری سازمانی بمنظور ایجاد فرهنگ اشتراك مدیریت دانش میان کارکنان است. اگرچه ما اعتقاد داریم که کارشناسان ارشد دانش به عنوان رهبران بالقوه سازمانی درفرایند نهادینه سازی مدیریت دانش درسازمان می توانند ایفای نقش نمایند، اما ضرورتاً همیشه چنین نیست. تعیین رهبران سازمانی مهمترین چالشی است که درمقابل موسسات کنونی قرارداشته ومؤثرترین عاملی است که موجب اجرای موفقیت آمیز نهادینه سازی مدیریت دانش وبهره گیری مطلوب سازمان از مزایای  این استراتژی می گردد.
 
نتیجه گیری:
 امروزه  مدیریت  دانش  یکی  از جدیدترین  و کلیدی ترین  مباحث  مدیریت  محسوب می گردد. درواقع مدیریت دانش به عنوان واکنشی نسبت به تغییرات فزاینده محیط پیرامون موسسات کنونی محسوب می گردد. تغییر در عملکردهای مدیریت امری ضروری و اجتناب ناپذیراست. انواع موسسات بمنظوربقا و توسعه خویش و انطباق با تغییرات محیط رقابتی پیرامون نیازمند اجرای اثربخش استراتژی مدیریت دانش هستند.
شیوه های متفاوتی برای اجرای مدیریت دانش در موسسات پیشنهاد گردیده است که معمولترین آنها مدل" بالا به پایین "می باشد. بنابراین، همچنانکه مرکزتوسعه کیفیت و بهره وری آمریکا(APQC) پیشنهاد می نماید، یکی ازاثربخشترین شیوه های اجرای موفقیت آمیز مدیریت دانش  و کاهش  ادراکات  نادرست  کارکنان ، نهادینه سازی مدیریت دانش  در سازمان  محسوب می گردد. اما این پرسش مطرح می شود که چگونه نهادینه سازی مدیریت دانش را به شکلی اثربخش درسازمان اجرا نماییم؟ مقاله حاضر پیشنهاد می نماید که موسسات بجای بهره گیری ازقدرت و اختیارات قانونی بمنظوراجرای تغییرات فرهنگی درمیان کارکنان، مطلوب تراست با برجسته نمودن نقش و کارکردهای رهبران سازمانی، فرآیند نهادینه سازی مدیریت دانش درسازمان را به شکلی مطلوب و اثربخش اجرا نمایند.


References
(1) 
http://www.destinationcrm.com/km/dcrm_km_article.asp?id=822&ed=5%2F1%2F01# 
(2) 
http://www.jgs.net/overview_of_knowledge_management.htm 
(3) 
http://www.aidsprevention.org/ADAPT/who.htm 
Becerra-Fernandez, I., (1999) “Knowledge Management Today: Changing The Corporate Culture”, Proceedings of the 5th International Conference of the Decision Sciences Institute, July 4-7, Athens, Greece, vol. I, pp. 474-476.
Bukowitz, W.R., Williams, R.L., (1999) The Knowledge Management Fieldbook, Pearson Education Limited, London
Davenport, T. H., (1997) “Secrets of Successful Knowledge Management”, Quantum Era Enterprises, Austin Texas
http://www.webcom.com/quantera/Secrets.html 
Dyer, G., McDonough, B., (May 2001) “The State of KM”, Communicator eNewsletter
http://www.destinationcrm.com/km/dcrm_km_article.asp?id=822&ed=5%2F1%2F01#?id=822&ed=5%2F1%2F01
Earl, M., Scott, I., (2001) “The Role Of The Chief Knowledge Officer”, National Post Online.
http://www.nationalpost.com/features/fpmastering/072401story3.html
Gurteen, D., (February, 1999) “Creating A Knowledge Sharing Culture”, Knowledge Management Magazine, Vol. 2, No.5
http://www.gurteen.com/gurteen/gurteen.nsf/0/FD35AF9606901C42802567C70068CBF5/
Koulopoulos, T., Frappaolo, C., (1999) Smart Things To Know About Knowledge Management, Capstone, Milford  Connecticut
Littlejohn, S.W., (1996) Theories Of Human Communication, 5th Ed., Wadsworth Publishing Company, Belmont CA: pp.332-345
Solomon, M.R., (1994) Consumer Behaviour, 2nd Ed., Allyn and Bacon, Boston; pp. 384-392


یادداشتها:

[1] - Bukowits
 [2] -Koulopoulos
 [3] -Frappaolo
 [4] -Davenport
 [5] -Solomon
 [6] -Earl
 [7] -Scott


نوشته شده توسط بهزاد پارسا در چهارشنبه 23 شهریور 1384 و ساعت 07:09 ق.ظ
ارزیابی كیفی وب‌سایت‌ها: ابزارها و معیارها* | مقالات ,

مركز اطلاعات و مدارك علمی ایران

شماره دوم دوره چهارم

ارزیابی كیفی وب‌سایت‌ها: ابزارها و معیارها*

 

نوشته: نیكلای جورج دراگولانسكو1
ترجمه: غلام حیدری
كارشناس ارشد علوم كتابداری و اطلاع رسانی
 

چكیده
 امروزه كمیت اطلاعات منتشره در اینترنت، بویژه از طریق شبكه جهانی وب، نسبت به اطلاعات قابل دسترس از طریق دیگر رسانه ‎ها، سرعت فزاینده‌ای یافته‌است. همانطور كه ما هر چیزی را كه در روزنامه‌ها می‎خوانیم، در تلویزیون می‎بینیم یا از رادیو می ‎شنویم، قبول نداریم یا باور نمی‌كنیم، نمی‎توانیم هر چیزی را كه در اینترنت قرار گرفت، به راحتی بپذیریم. بنابراین، ارزیابی انتقادی و كیفی وب‌سایت‌ها و تعیین دامنه كاری آنها در برخورد با نیازها و احتیاجات استفاده‌كنندگان و كاربران، ضروری به نظر می‌رسد. این نوشته به تحلیل و ارزشیابی اطلاعات موجود در وب و فرایند مبتنی بر برخی مفاهیم مدیریت كیفی،می ‎پردازد و قواعد و روش‎‌هایی را به عنوان معیارهای اساسی ارزیابی كیفی وب‌سایت‌ها و  گزینش ‌سایت مناسب، ارائه می‌نماید.
 كلیدواژه‌ها: وب‌سایت‌ها، ارزیابی كیفی، معیارهای ارزیابی.
 
اهمیت و دامنه فرایند ارزشیابی
 ارزیابی یك فرایند ضروری و پیچیده است. هر فردی ممكن است در مورد درستی و صحت مفاهیم كیفی قضاوت و ارزیابی نماید. ارزشیابی یك محصول اطلاعاتی، یك خدمت، یك فرد یا یك سازمان ممكن است به منظور اینكه آیا وظایف و مسئولیت‎های محوله به خوبی انجام پذیرفته است یا خیر، صورت بگیرد. اساتید دانشگاه و دانشجویان بایستی قادر باشند اطلاعات را به صورت مؤثری ارزیابی كنند. در غیر اینصورت بایستی در این زمینه آموزش ببینند. بصیرت و ارزشیابی با فرایند تصمیم‌‎سازی و ژرف نگری عمیقی همراه است كه شامل موارد زیر می‎شود:
1- قضاوت درباره ارزش یك استدلال، یك شخص، یك محصول یا یك خدمت یا یك سازمان.
2- تصمیم‎گیری راجع به عمل خاصی(برای نمونه خریدن یا نخریدن یك محصول خوب یا یك خدمت ارائه شده بوسیله یك سازمان خاص).
3- میزان اعتبار یك تحقیق یا روش انجام آن.
4- تصمیم ‎گیری برای به تأخیر انداختن اجرای یك عمل یا عدم اجرای آن به منظور كسب اطلاعات بیشتر یا كافی.
  در زبان انگلیسی حداقل شش فعل مختلف در این زمینه یك معنی پایه را می‎رسانند"مفهوم یك قضاوت مهم و با ارزش" و معانی اضافی خاص خود كه بایستی مورد توجه قرار گیرند.

* to evaluate كه بر قضاوت درباره ارزش یك شئ یا یك شخص تاكید دارد.
to rate كه شامل تعیین رتبه یك شخص یا یك شئ در بین انواع دیگر آ‌نهاست.
* to stimate به معنی داوری مبتنی بر تخمین و محاسبات تقریبی است(اما این اصطلاح صراحت اصطلاحات دیگر را ندارد). 
* to appraise بر داوری كارشناسانه تأكید دارد.
* to assess به معنی داوری معتبر و سنجیدن و مالیات بستن. (مثل ارزش پولی چیزی را معیّن كردن و مالیات گذاشتن بروی آن) و
* to assay بر امتحان و آزمایش دقیق دلالت دارد(مثل تجزیه و تحلیل شیمیایی اوره به منظور تعیین محتوای آن).

  سه فعل آخر تناسب و نزدیكی بیشتری با مفهوم مورد نظر ما دارند و معانی وسیع‌تری را در مورد تجزیه و تحلیل انتقادی و ارزشیابی در بر می‎گیرند.
  بلوم[2] در روش سلسله مراتبی خود در امور‌تربیتی، ارزشیابی را به عنوان یكی از ابعاد فرایند ادراك و تفكر می‎داند. براساس این شیوه، ترتیب و توالی مهارت‎های فكری با ارزیابی به عنوان پیچیده‌ترین فرایند ادراك(شامل فهم، ادراك، تجزیه و تحلیل و تركیب) كامل می‎شود. دبونز[3] به مفهوم نیازهای پایه DIK، یعنی داده، اطلاعات و دانش، تأكید دارد.
 اختلاف اساسی ارزشیابی با تمامی مهارت‌های ذكر شده بالا، بیانگر گنجایش و ظرفیت بالای معیارها و ارزش‎ها در ارزشیابی است. ارزشیابی به عنوان"قضاوت درباره ارزش یك چیزی مثل بعضی مقاصد، اهداف، عقاید، كارها، راه‌حل‌ها، روش‌ها، مواد و غیره، توصیف شده است و در برگیرنده معیارهای استانداردی برای ارزشیابی میزان ویژگی‎های دقیق، مؤثر، اقتصادی یا رضایت‎بخش است. داوری‎ها ممكن است بوسیله ارزیاب یا بوسیله اطلاعاتی كه به او داده می شود، انجام پذیرد".
 مطالعه در روان‌شناسی شناختی و فراشناختی و تفكر انتقادی نشان می‎دهد كه ارزیابی انتقادی ممكن است بوسیله چندین عامل تحت تأثیر قرار گیرد. كه این موارد به ترتیب اهمیت در اینجا ذكر می‌شوند[4]:

- معلومات قبلی (كه قوی‌ترین تأثیر را دارد).
- تفاوت سلیقه ظاهری یا برتری شكلی: (برای مثال برای محققین، كتب علمی و مقالات مجلات با اهمیت‌تر از مجلات و كتب و منابع اینترنتی عمومی هستند).
- شناخت‌شناسی(كه بر ماهیت و مبدأ دانش تأكید دارد).
- احساسات: كه عموماً در خلال و شروع فرایند ارزشیابی وجود دارند و
- عقاید(شناخت‌شناسانه، روش‌شناسانه و غیره).

تمامی این عوامل ممكن است در فرایند ارزشیابی تأثیر گذار باشند یا حتی آنرا از مسیر واقعی خود دور نمایند، نتایج آنرا تحت تأثیر قرار دهند و بعضی اوقات آنرا به نتایج غیر واقعی برسانند.
 
كیفیت اطلاعات
  هر دو مفهوم اطلاعات و كیفیت در طول سال‎ها معانی وسیع و گسترده‌ای یافته‌اند و معانی سؤال برانگیز زیادی به خود گرفته‌اند. بنا به گفته دراگولانسكو[5] مفهوم اطلاعات به معانی مختلفی بكار برده شده و سال‎هاست به معنی یك عبارت یك محصول یا یك فرایند بكار برده می‎شود و علی‎رغم ارزش ذهنی شایان توجه آن چارچوب نا‌مشخص و متناقض و ویژگی‎‌هایی مبهمی داشته است.
  كلمه اطلاعات طوری كه امروزه بكار برده می‎شود دیدگاه‌های متفاوتی را نشان می‎دهد كه شامل كالا، انرژی، خبر، اطلاع، داده، دانش و غیره است. اگر به عنوان یك متاع به اطلاعات بنگریم، اطلاعات ممكن است شامل متون، اصوات، تصاویر و غیره باشد و ارزش اقتصادی داشته باشد. بنابراین اطلاعات می تواند مورد معامله قرار گیرد و به عنوان یك فرآورده اطلاعاتی یا خدمت اطلاعاتی مورد توجه قرار گیرد.
  به نظر دبونز[6] چنانچه یك سازمان یا شخصی ساختار ویژه اطلاعاتی خود را انحصاری نماید و اطلاعات را برای رسیدن به اهداف خاص خود نگهداری كند آن اطلاعات قادر است شخص یا سازمان را در رسیدن به اهداف خود یاری نماید. پس اطلاعات قادر است اهداف و اشخاص را هدایت و كنترل كند.
 نكته بعدی اینست كه چگونه می‎توان كیفیت محصولات و خدمات را به صورت مناسب ارزیابی نمود. امروزه استاندارد بین المللی ایزو 9000 كیفیت را به عنوان وجود كلیه ویژگی‎‌های یك چیز (هدف كلی خدمت یا محصول یا یك فرایند، یك فعالیت، یك سیستم، یك سازمان، یك شخص یا تركیبی از همه این‎ها) كه قدرت پاسخگویی به نیازهای معین را در خود دارد، تعریف نموده است.
 این توصیف پذیرفته شده بین‌المللی به مشتریان، استفاد‌كنندگان و فراهم ‎كنندگان محصولات و خدمات، اشاره دارد. در واقع "كیفیت" در مورد محصول و خدمت برای پذیرش ویژگی‎های كافی در بكار بردن آنان است. تعداد این ویژگی‎ها موفقیت كالا را در قیمت‎های رقابتی توجیه می‎نماید. (به دلیل این كه استفاده كننده یا مشتری، كالاهای با كیفیت بالا را به نسبت قیمت آن خریداری می‌‎نماید). بعلاوه "كیفیت" بیانگر یك فلسفه سودبخش جدید برای مدیران شركت‎هاست و آنها معمولاً در تعهدات شفاهی خود و از طریق كاركنان روابط عمومی سازمان‎ها، در تبلیغات خود بر این موضوع تاكید دارند. این تعهدات برای رسیدن به هدف نهایی یعنی رضایت مشتریان در تمامی سطوح و چرخه تولید و در همه بخش‎های شركت‎ها وجود دارد.
یك كالا نتیجه یك سری فعالیت‎‌هایی است كه طی  یك فرایند به وجود می‌آیند[7]. بنابراین اطلاعات به عنوان یك محصول غیر مادی در نظر گرفته شده است و بوسیله شركت‎‌های تهیه كننده، خرید و فروش می‌شود و خریداری و فروش دوباره آن ممكن است توسط فراهم‌كنندگان دیگر و استفاده از آن بوسیله استفاده كننده نهایی، صورت گیرد. این محصول غیر مادی"تولید اطلاعاتی" نامیده می‎شود و نباید با تولیدات مادی توأم با آن، اشتباه گرفته شود (برای مثال محمل‎‌های مادی اطلاعات شامل كاغذ، كتاب، مجله یا اشیاء و علائم و غیره).
 كیفیت این تولیدات مادی و غیر مادی در بازار اطلاعات بوسیله استفاده‌كنندگان و فراهم‌آورندگان، با استفاده از معیارها و ابزارهایی، ارزیابی می‎شود. روش ارتباطی فراهم كننده- مشتری، برای افرادی كه علاقه‎مند به این روش هستند، روش خوبی است 
 طبق این روش دراگولانسكو[8] نتیجه می‎گیرد كه یك محصول اطلاعاتی(متن، صدا یا تصویر) و محمل‎های اطلاعاتی مادی (مثل، كاغذ، كتاب، مجله، كاست، دیداری یا شنیداری و غیره) در صورتی كیفیت خود را حفظ می‎كند كه فراهم ‎كنندگان به نیازهای مشتریان و استفاده‌كنندگان، قبل از طراحی، هنگام ساخت و هنگام تهیه محصول توجه كنند و واكنش‌های آنان بعد از تهیه محصول را نیز در نظر بگیرند. به عبارت دیگر در تولید یك محمل یا محصول اطلاعاتی بایستی به كیفیت محمل و تولید اطلاعاتی و انطباق آن با نیازهای روشن، مشخص و حتی نامشخص مشتری یا استفاده كننده، توجه داشت.

 


 براساس نظر دبونز[9]، آدمی به صورت اساسی یك نیاز اطلاعاتی پایه و چندین نیاز به دانستن دارد. نیاز اطلاعاتی عبارتست از آگاهی از پاسخگویی به سؤلاتی از قبیل: چگونه؟ كجا؟ چه وقت؟ و چه كسی؟ و نیازمندی به دانش برای فهم و كاربرد، تجزیه و تحلیل، تركیب و ارزیابی لازم است. پاسخگویی به این نیازها با جوابگویی به نیازهای مربوط به سؤلات چرا و چگونه، مرتفع می‎شود. دیگر نیاز‌های اساسی بشر به صورت ذیل دسته‌بندی می‌شوند:
الف) نیاز به دانستن (برای مثال آنها كیستند، كجا هستند، از كجا آمده‌اند؟ چه وقت؟ كجا؟ چگونه؟ چرا؟ یك پدیده معیین یا رخداد خاصی شكل می‌گیرد و غیره) و
ب) نیاز به عمل(به منظور ادامه و پیشرفت شرایط زندگی).
یك ضرب ‎المثل رومانی‎ می‎گوید: دانش بدون عمل سودمند نیست، اما عمل بدون دانش خطرناك است!
تهیه‌كنندگان و فراهم‌آورندگان اطلاعات و استفاده‌كنندگان و كاربران اطلاعات در فعل و انفعالات اطلاعاتی با هم همكاری و مشاركت می‎نمایند و كارائی و اثر بخشی اطلاعات بستگی به این دو همكار، ظرفیت‎های  همكاری و شرایط تعامل بین این دو دارد[10].
 
كیفیت وب‎ سایت‌ها
 وب جهانگستر یك فن‌آوری شبكه‌ای بسیار پیچیده است كه اخیراً چند صد میلیون صفحه وب و بیش از صد میلیون كاربر، از این فناوری استفاده می‌نمایند. هر روز استفاده‌كنندگان این سایت‌ها به‎ منظور یافتن مناسب‎ترین، مرتبط‌‎ترین و روزآمدترین اطلاعاتی كه نیاز دارند، به جستجو در وب می‎پردازند. در شبكه جهانی‎ وب، استفاده‌كنندگان بوسیله راهنماهای صفحه به صفحه و پیوندهای(Links) موجود به كاوش می‎پردازند. محتوای صفحات مرتبط با این پیوندها معمولاً برخی از اطلاعات را در قالب متون یا تصاویر به استفاده كنندگان ارائه می‎دهد.
  براساس آنچه كه گفته شد، مفاهیم مدیریت كیفی و روش‎ها، قصد دارم ارزش‎ها و معیارهایی كه یك استفاده كننده را قادر می‎سازد به ارزیابی و انتخاب یك وب‌سایت یا صفحه وب دست بزند،  روشن نمایم. اطلاعاتی مانند موارد زیر در وب‌سایت‌های امروزی قابل دسترس است:
ـ بازاریابی اطلاعات برای محصولات، خدمات، سازمان ها و غیره.
ـ متون، مواد صوتی- تصویری، تولیدات رسانه‌های ارتباط جمعی (شامل مدارك و مجلات الكترونیكی).
ـ صفحات وب شخصی.
ـ و مواردی همچون پیغام‎های پست الكترونیكی و ارتباط پستی گروه‌های خبری و غیره.
 طرح وب‌سایت از سه مؤلفه اصلی تشكیل شده است: 1- بالای صفحه [header]ا 2- بدنه اصلی[body]ا 3- پائین صفحه [footer]ا. با بررسی تمام این بخش‎ها ما می‎توانیم پاسخ سؤلات زیر را پیدا كنیم:
- مؤلف وب‌سایت كیست(یا فرد مرتبط)؟
 - سایت چه وقت ایجاد شده است(یا بازنگری شده است)؟
 - چه كسی سایت را پشتیبانی می‎كند؟
- ارتباطات فراهم شده چه چیزی را بیان می‎دارند؟
- مخاطبان احتمالی وب‌سایت چه كسانی هستند؟ 
- هدف از ارتباطات موجود در وب‌سایت چیست؟
 همانطور كه می‌دانید امروزه هر كس قادر است در یك وب‌سایت شخصی به انتشار مطالب بپردازد و متأسفانه هیچ استاندارد رسمی به منظور رعایت حداقل استانداردها و معیارها، وجود ندارد.
 تعدادی از وب‌سایت‌ها اجازه ارتباط الكترونیكی را برای استفاده كنندگان خود به منظور ایجاد ارتباط و تعامل فراهم می‎نمایند. ارتباط استفاده‌كنندگان با تهیه كننده وب‌سایت به منظور تداوم پیشرفت كیفیت وب‌سایت و براساس عكس‌‎العمل‎های گوناگون از استفاده كنندگان مختلف، صورت می‎گیرد.
 تحلیل بیشتر وب‌سایت ممكن است شامل هر معیاری باشد كه به عنوان یك نتیجه از برخی استفاده‌های خاص به منظور شناسایی، تعریف و ارزیابی بدست آمده است. بعد از ارزیابی دقیق تمامی این نتایج و موارد، یك ارزیاب قادر خواهد شد در مورد مقایسه تطبیقی كیفیت وب‌سایت‌ها و تهیه‌كنندگان اطلاعات آنها، قضاوت نماید. هر چند ایجاد یك وب‌سایت آرمانی غیر ممكن به نظر می‎رسد، اما قطعاً تلاش در جهت پاسخگویی به نیازهای كاربران و جلب رضایت آنان عملی و دست یافتنی است. برای رسیدن به این هدف و حركت به سمت دستیابی به مدیریت كیفی، این تلاش باید ادامه پیدا كند و در جهت آسان‌تر و سریع‌تر نمودن كاربرد ابزارهای ویژه، روش‎ها و فنون مدیریت كیفیت، حركت كنیم.
 
معیارهای ارزیابی و سؤالاتی كه بایستی بوسیله استفاده كننده پاسخ داده شوند:


1. صحت و درستی(شامل گستردگی و دقیق و درست بودن اطلاعات).

- آیا مؤلف منبع اطلاعات را ذكر نموده است؟
- آیا امكان آزمودن و چك نمودن صحت منابع وجود دارد؟
- آیا حوزه تخصصی مؤلف با موضوع تحت پوشش همخوانی دارد؟
- آیا مؤلف روش تحقیق و فرایند گردآوری داده‌ها را به روشنی بیان كرده‎ است؟


2. صلاحیت(میزان اعتبار مؤلف در رشته تخصصی خود).

- آیا مؤلف شناخته شده است؟
- درباره مؤلف چه اطلاعاتی دارید(برای مثال زمینه كاری، موقعیت، علائق، انتشارات و غیره)
- آیا تعیین میزان مهارت و اعتبار مؤلف برای شما ممكن است؟


3. پوشش موضوعی(گستردگی و میزان پوشش موضوعاتی كه مشاهده، تحلیل و گزارش شده‌اند)

- آیا تمامی موضوعات وب‌سایت عمیقاً بازبینی شده‌اند؟
- آیا همه پیوندهای مرتبط به صورت مناسب جامع و در عمل فعال هستند؟
- اطلاعات موجود در سایت چقدر برای شما از خصوصیات جامعیت و مرتبط بودن برخوردار است؟


4. تراكم- فشردگی(میزان اطلاعات مربوط و جامع كه در هر صفحه از سایت به نمایش گذاشته می‎شود).

- در هر صفحه از سایت مفاهیم غالب هستند یا تصاویر؟
- آیا اطلاعات نمایش داده شده در هر صفحه شامل تصاویر و متن‎ها برای شما به اندازه كافی جامع است؟
- آیا اطلاعات نمایش داده شده در هر صفحه برای شما كافی است؟
- چه مقدار اطلاعات تبلیغاتی و آگهی‎های تجاری در هر صفحه از سایت وجود دارد؟


5. تازگی(میزان تازگی و به‎روز بودن اطلاعات منتشر شده در سایت)

- سایت چه وقت ایجاد شده و آخرین زمان بازنگری و ویرایش آن چه وقت بوده است؟
- آیا تاریخ حق مؤلف نمایش داده شده است؟
- آیا تمامی منابع ذكر شده، قابل دسترس هستند؟.
- آیا كلیه سایت‎های مرتبط و آدرس‎های اینترنتی درست عمل می كنند؟


6. تعامل(تأثیر متقابل یا میزان عملكرد ارتباط دو طرفه بین استفاده كننده و مؤلف).

- آیا یافتن حداقل یك پیوند (Link) برای ارتباط از طریق پست الكترونیكی با مؤلف وب‌سایت یا مسؤل سایت امكان پذیر است؟
- آیا پیوند فعال است؟
- آیا پیوند سریع عمل می كند؟
- آیا به پیغام‎هایی كه شما فرستاده‌اید، پاسخی داده شده است؟


7. هدف (میزان عینیت‌گرایی مؤلف در مقابل ذهنیت‌گرایی او).

- هدف واقعی سایت چیست؟
- هدف واقعی مؤلف سایت چیست؟
- آیا شما به اندازه كافی از بی طرفی مؤلف مطمئن هستید؟


8.. سرعت(مدت زمان مورد نیاز برای فراخوانی سایت و نمایش صفحه وب‌سایت).

- آیا آدرس الكترونیكی(URL) سایت به سرعت و بدون درنگ صفحه وب‌سایت را پیدا می كند؟
- آیا تغییر فوری صفحه نمایش ممكن است؟
- آیا ارتباط شما با تمامی پیوندهای فراهم شده بدون تأخیر میسّر می‎شود؟[11]


 جستجوی وب‌سایت‌ها یا جستجو در انتشارات كتابخانه‌ای؟
 به نظر می‎رسد جستجوی اطلاعات وب‎ سایت‎ها، برای انجام یك طرح، كارایی و سودمندی بیشتری نسبت به روش‎های جستجوی سنتی مبتنی بر كتابخانه داشته باشد. اما آیا این یك انتظار واقع گرایانه است؟ به نظر بنده جستجو در وب و كتابخانه مكمل همدیگرند. شبكه جهانی وب منبع بسیار خوبی برای مشاهده سریع اطلاعات است و وجود كتابخانه هم برای تجزیه و تحلیل عمیق مطالب، ضروری است.
 یافتن اطلاعات مربوط به یك پژوهش در كتابخانه، موفقیت طرح ما را تضمین می‌كند. از نتایج یك جستجو ممكن است محصولات و نظریات غیر منتظره‌ای كسب شود كه برای ارزیابی مجدد فرضیات دانشمندان و حتی برای طرح‎های پژوهشی آینده محققین سودمند باشد. در ارزیابی وسیع كیفیت اطلاعات، ما احتمالاً نكات گوناگونی برای مشاهده می‎ یابیم و رویكرد‎های انتقادی و واكنش‎ها بیشتر از جستجو در وب است، كه با ظاهری جذاب از روایی كمتری برخوردار است.
 از طرف دیگر جستجوی اطاعات در وب‌سایت‌ها، برای همان پژوهش فوق، از طریق موتورهای كاوش مختلف انجام می‌‎گیرد. جستجوگرهای قوی و راهنماها به منظور یافتن فقره‌های اطلاعاتی كه از فرضیه‌ها پشتیبانی می‌كنند، فعال می‎‌شوند. حتی ممكن است یافته‌های نادرست هم بازیابی شوند، هر چند این مورد به ندرت اتفاق می‎‌افتد. بهرحال، شبكه جهانی وب برای مطالعه چكیده‌ها و كسب سریع اطلاعات درباره یك موضوع بسیار عالی است.
 
نتیجه
ما به عنوان یك راهنما، دوست داریم دانشجویان شیوه‌های جستجوی اطلاعات را یاد بگیرند و همه انواع پیچیدگی‌ها و تفاوت‎های موجود در این فرایند را تشخیص دهند. اما ما همچنین به مهارت در حداقل یك زمینه نیاز داریم. برای ما به عنوان آموزش دهنده، انتخاب از میان شیوه‌های سنتی یا نوین یادگیری یك چالش است. بهرحال به منظور ایجاد توانایی عملی در این زمینه، ما باید قبل از هر چیز شیوه‌های ارزیابی انتقادی كیفیت اطلاعات موجود در وب‎‌سایت‎ها را بیاموزیم.


 منبع:

* DRAGULANESCU, NICOLAE-GEORGE. Website Quality Evaluations: Criteria and Tools. (2002), Intl. Inform. & Libr. Rev.V. 34, pp. 247-254. Available online at http://www.idealibrary.com  on ideal


پی نوشت ها

1. NICOLAE-GEORGE DRAGULANESCU 
2.  Bloom, S.B. et al. (1956) Taxonomy of educational objectives: the classi¢cation of educational goals. NewYork: David McKay.
3. Debons, A. (1988) Information science. An integrated view. Boston: G.K. Hall&Co.
4. Fitzgerald, M.A. (2000) The cognitive process of information evaluation in doctoral students:
A collective case study. Journal of Education for Library and Information Science 41(3) (Summer 2000,170^186).
5. Dragulanescu, N. (1999) Information science and technology. Genesis and evolution (in French).
Bucharest/Romania: AGIR Publishing House.
6. Debons, A. (1988) Op. cit.
7. Dragulanescu, N. & Niculescu, C. (2000) Quality management (in Romanian). Bucharest/Romania: Niculescu Publishing House.
8. Dragulanescu, N. (1999) Op. cit.
9. Debons, A. (1988) Op. cit
10. Dragulanescu, N. (1999) Op. cit.
11. Dragulanescu, N. (1999) Op. cit.
12.  Dragulanescu, N. & Niculescu, C. (2000) Op. cit.


نوشته شده توسط بهزاد پارسا در چهارشنبه 23 شهریور 1384 و ساعت 07:09 ق.ظ
وبلاگ و نخستین جشنواره دانشجویان وبلاگ نویس ایران | مقالات ,

مركز اطلاعات و مدارك علمی ایران

شماره سوم دوره چهارم

 وبلاگ و نخستین جشنواره دانشجویان وبلاگ نویس ایران
 (همدان: دانشگاه بوعلی سینا: 10-13 اردیبهشت1384)


 طاهره كرمی        
دانشجوی كارشناسی ارشد كتابداری و اطلاع رسانی دانشگاه تهران


    نخستین جشنواره وبلاگ نویسان دانشجوی دانشگاههای سراسر كشور با شعار" وبلاگ، زبان نسل سوم" در تاریخ دهم اردیبهشت ماه سال 1384 هجری شمسی رسما كار خود را در دانشگاه بوعلی سینای همدان آغاز كرد. آنچه در زیر می آید گزارش مختصری از فعالیتهای چهار روزه ی این جشنواره دانشجویی و مطالبی درباره وبلاگ است.
   فعالیتهای اجرایی برای برگزاری این جشنواره قریب ده ماه پیش شروع شد و در اواخر سال گذشته ثبت نام از وبلاگ‌ها بصورت اینترنتی و از طریق سایت جشنواره به آدرس
www.bloggerst.ir   آغاز شد. بنا به اخبار این سایت در مرحله اول حدود 1000 وبلاگ دانشجویی در بخشهای سه گاه این جشنواره شركت كردند كه پس از بررسی آنها 100 وبلاگ برتر برای حضور در جشنواره انتخاب شدند.
حامیان این جشنواره دانشگاه بوعلی سینا همدان و وزارت علوم، تحقیقات و فناوری بودند.
دبیران این جشنواره آقایان یحیی صفی آریان دانشجوی سال چهارم فیزیک و نویسنده و بلاگ‌های :
برای تو شعر می گویم و یحیی زیر بارون و نوید لطیفی دانشجوی سال چهارم مهندسی مکانیک در حرارت و نویسنده بلاگهای : غروب با من و من و تو زیر بارون! بودند.
 
  وبلاگ چیست؟
 ممکن است هنگام دریافت یا ارسال پست الکترونیکی ‌با مواردی مواجه شده ‌باشیدکه‌ بیش ازیکURL صرف هستند و گاها همراه آنها یادداشتی با مضمون"اینجا را ببینید"(Take a look at this)مشاهده کنید. بحث بر سر اشتراک منابع مفید و جالب است.در طی سه سال گذشته بیشتر مردم درباره این امکان جدید به بحث و تبادل نظر پرداخته اند:

 وبلاگ. وبلاگ از دو واژه"وب"(Web) و " لاگ"(Log)  تشکیل شده و در لغت به معنای" به اشتراک گذاشتن وب " می باشد یعنی فضایی که در آن هر یک از کاربران اینترنت می توانند به صورت پیوسته(آنلاین) اطلاعات خودرا به اشتراک بگذارند.یک وبلاگ،"وب لاگ"(Web Log) ویا به زبانی ساده تر"بلاگ"(Blog)  عبارت است از کاربرد یک صفحه وب به عنوان صفحه ای عمومی که شامل پیغام های دوره‌ای است. این پیغام‌هااغلب اما نه ضرورتا با نظم تاریخی معکوس منظم شده اند و مانند هر صفحه وب دیگر برای هر یک ازکاربران اینترنتی قابل دسترسی هستند.
و اما وبلاگ ایرانی :
رسانه ای مانند وبلاگ با تمام جاذبه های یک رسانه مجازی ، چند سالی است که اجتماع ایرانی یا بهتر تکه ای ا زجامعه ایرانی را با خود در گیر کرده است. جامعه ای که بارها ثابت کرده از راههای تازه برای گفتن و رسانه هایی نو برای شنیدن استقبال کرده است. متن های کوتاه و ادبیاتی که میرود به سبکی خاص مبدل شود، کامنت هایی که نبض ارتباط مخاطب با نویسنده اند و تاریخ هایی که نشان می دهند تا چقدر حوصله نوشتن داشته ایم .
وبلاگ ترجمه کوتاهی است از هویت تک تک ما که مینویسیم ، وبلاگ نه یک تب که یک نیاز است ، نیازی به گفتمان ، گفتمان یک شهروند با شهروند در هر نقطه ای که مهم هم نیست کجا باشد .وبلاگ رسانه امروز و شاید فردای این سرزمین است. وبلاگ بیش و پیش از هر چیز زبان مشترک یک نسل است! وبلاگ شاید یک نماد باشد تا ابزار .
وبلاگ یک رسانه است ؟
هر 40 ثانیه یک بار وبلاگی نو متولد می شود و این یعنی عطش گفتن  در خلوت خویشتن ،خلوتی که می تواند هزاران شنونده داشته باشد .دیگر زیاد  فرقی نمی کند تنها باشیم یا وسط یک بزرگراه شلوغ. وبلاگ دنیای جالبی است و یقینا ارزش پرداختن را دارد.
جامعه ایرانی با دسترسی 7 تا 8 درصدی خود به شبكه جهانی اینترنت ، تهران را پایتخت وبلاگ نویسی جهان می یابد و این خود پرسشهای فراوانی را به ذهن متبادر می كند و پرسش حق جامعه ایرانی است. هدف این جشنواره به رسمیت شناختن این رسانه نوین جهت بدل شدن به رسانه ای ایرانی،كارآمد و مشروع بود .
هر وبلاگ یعنی یك انسان و هر انسان یعنی یك تفكر. در این رسانه پست مدرن هر فرد وبلاگ نویس خود مدیر مسئول ،سر دبیر و نویسنده روزنامه خویش است و محدودیت موضوعی وجود ندارد و افراد همانی هستند كه باید باشند . وبلاگ دنیای جالبی است و ارزش پرداختن را دارد.
 
چگونگی برگزاری جشنواره:
جشنواره دانشجویان وبلاگ نویس ایران در چهار شاخه موضوعی و فنی برگزار شد. در رده بندی های پیشنهادی مطرح كنندگان طرح تلاش شده تا تعداد كثیری از وبلاگ های ایرانی را در بر می گیرد .
آنچه در نظر گرفته شده بود چهار شاخه :
فرهنگی -ادبی
سیاسی- اجتماعی
علمی - آموزشی
محیط وبلاگ (محیط طراحی شده توسط نرم افزار های كاربردی ، امكانات و نو آوری آن )
نمایشگاه وبلاگ :
 با اختصاص فضای مناسب و سخت افزار و شبکه و امكانات كافی به وبلاگ نویسان دانشجو این امكان داده شد تا با ارائه مستقیم آثار خود به دانشجویان و مخاطبان خویش بیش از هر زمان دیگری خود را در برابر سنجش مخاطبان قرار دهند. ارتباط زنده و سازنده مخاطبان با دارندگان وبلاگ های راه یافته به مرحله نهایی عمده هدف از برگزاری نمایشگاه وبلاگ در حاشیه جشنواره نخست بود .
تجربه نمایشگاه وبلاگ ، این امکان را به بلاگر ها داد كه تقابل وجهه دیجیتال و نمایه واقعی فرد وبلاگ نویس را در حضور مخاطب به تماشا و نقد بنشینند. نمایشگاه وبلاگ برای نخستین بار در ایران و به عنوان ایده ای نو مورد بررسی قرار گرفت.
یك سالن پراز كامپیوتر در حالى كه روى هر مونیتور یك وبلاگ و پشت هركدام یك بلاگر كه در حال به روز كردن وبلاگ هاى خود هستند. شاید كمتر جایى بتوان چنین تصویرى رامجسم كرد. دهها بلاگر در حال وبگردى و نوشتن و نوشتن و نوشتن و بعد هیجان توضیح درباره نوشته ها و وبلاگ كه در صورت تك تكشان موج مى زند از حدود ۱۰۰ وبلاگ راه یافته به این مرحله، ۷۰ وبلاگ دراین نمایشگاه حضور داشتند.
ارائه مقالات و سخنرانیها :
 مقالات و سخنرانیهای ویژه ای در حوزه مسائل رسانه ،جامعه شناسی و فرهنگ در خصوص رسانه های مجازی و وبلاگ به مخاطبان و شركت كنندگان جشنواره عرضه شد. مقالات و سخنرانی ها از طرف كارشناسان و متخصصان حوزه های یاد شده ارائه شد. با ارائه موضوعات به روز ، فضای پرنشاطی را به جشنواره بخشیده بود .
دعوت از نصرالله جهانگرد، محمدعلى ابطحى، مهندس مغازه و دادستان همدان به مراسم افتتاحیه به اندازه كافى توانست وجهه رسمى به وبلاگ و این جشنواره ببخشد
سخنرانى ، میزگرد و مباحثه
دعوت از شخصیت ها، فعالان و صاحب نظران و ایراد سخنرانى و میزگرد، بخش هایى از این جشنواره بود كه بار محتوایى آن را ارتقاى قابل توجهى داده بود. شهاب مباشری، سیدرضا شكراللهى ، مصطفى قوانلوى قاجار، امید معماریان، عیسى سحرخیز، دكتر دادخواه، دكتر خانیكى ، دكتر حنایى كاشانى دراین میزگردها و سخنرانى ها در كنار بلاگرها و دانشجویان شركت كردند.
در حاشیه نخستین جشنواره دانشجویان وبلاگ نویس ایران میزگرد “حقوق رسانه‌های مجازی” در سالن اجتماعات دانشگاه بوعلی سینا برگزار شد كه در این میزگرد دادخواه، عیسی سحرخیز و اروج‌زاده به بررسی حقوق وبلاگ نویسان در ایران پرداختند.
جلسات بحث آزاد و پاتوق های فرهنگی .
در روز نخست و و روز دوم جشنواره جلسات بحث آزاد با حضور وبلاگ نویسان ،مهمانان ویژه مسئولین و دانشجویان حول موضوعات مورد علاقه شركت كنندگان در حوزه وبلاگ نویسی ایرانی برگزار شد .كه بنظر می رسید  ما حصل جلسات در تبیین مفهوم وبلاگ نویسی در كشور مفید واقع شود.
نامه دکتر معین به جشنواره: مصطفی معین در پیامی به جشنواره دانشجویان وبلاگ‌نویس دانشگاه بوعلی سینا برگزاری امیدبخش جشنواره دانشجویان وبلاگ نویس ایران و نمایشگاه وبلاگ‌های برگزیده در دانشگاه بوعلی سینا، را رویدادی دانست كه می‌بایست در چند سال گذشته رخ می‌داد.
وی گفت: وبلاگ امكان ارزشمندی است تا جوانان دانشجو بدون وابستگی و واهمه از فشار و تهمت، در عرصه‌های متفاوت سیاسی، اجتماعی و فرهنگی اقدام به نشر نقطه نظرات خود نمایند و آراء دیگران را نیز آزادانه مطالعه و درباره آن اعلام نظر كنند. از سوی دیگر وبلاگ عرصه‌ای است برای آنان كه دغدغه جوانان كشور را دارند و مایلند بی‌واسطه نگاه و ارزیابی آنان را درباره رویدادهای محیط دریابند.
به‌زعم وی نسل اول و دوم انقلاب، خدمات بسیاری را در طی سالهای گذشته به انقلاب و كشور عرضه داشته است. لیكن باید اذعان داشت كه در ارتباط موثر و مثبت با نسل سوم پس از انقلاب دچار كاستی‌های جدی بوده است. در دنیایی كه سرعت تغییر در آن مافوق تصور است و هر غفلتی می‌تواند فاصله فكری نسل‌ها را بیفزاید، خلاقیت و انعكاس افكار و احساسات بی‌آلایش جوانان در وبلاگ‌ها فرصت غنیمتی است كه بی‌توجهی به آن قابل پذیرش نیست.
معین در ادامه‌ی این نامه افزوده‌است كه دانشجویان وبلاگ‌نویس ایران ازجمله پرچمداران آزادی بیان، احترام به حقوق و شخصیت فرد فرد انسانها، كثرت‌گرایی و پویایی در اندیشه و عمل در دانشگاهها و جامعه هستند. امید آنكه این جشنواره نقطه آغازی برای توجه بیشتر به جوهره وبلاگ‌نویسی و تكریم حقوق وبلاگ‌نویسان دركشور و در میان جوانان باشد.
وی در پایان با قدردانی از همت و جدیت دبیران جشنواره، دبیری مشترك آنها را الگو و تجربه‌ای جدید در مدیریت فعالیت‌های دانشجویی به دانشجویان و دانشگاهها معرفی كرد و اظهار امیدواری كرد كه شكل‌گیری تشكل و جمعی كارآمد از دانشجویان وبلاگ‌نویس استمرار و بالندگی بیشتری یابد.
پیمان مغازه مدیر فرهنگی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری اظهار داشت: وبلاگ مبین برخی لایه‌های پنهان است كه نمی‌توان آنها را به طور آشكار در جامعه بیان كرد،به‌عنوان مثال مخالفان نژاد پرستی در فرانسه عقایدشان را در وبلاگهایشان بیان می‌كنند؛ در ایران نیز اینگونه است وقتی ضوابط و هنجارهای محیط‌شرایط مساعدی را برای جوانان فراهم نیاورده‌است، جوانان به سمت وبلاگ‌نویسی روی می‌آورند.
وی گفت: وبلاگ‌نویسی جوانان را به سمت فرهنگ مكتوب سوق می‌دهد و این در ایران كه فرهنگ شفاهی حاكم است و افراد افكارخود را بدون پنهانكاری و به طور شفاف بیان می‌كنند مثبت است.
مغازه‌ خاطر نشان ساخت: در وبلاگها به غیر از روزنگاریها مباحث زیادی رد و بدل می‌شود و به همبن دلیل وبلاگها به غنای فرهنگ و معرفی آن در شبكه جهانی موثر است.
وی با تاكید بر اینكه جوانان كشور باید احساس كنند كه دراجتماع نقش داشته و از حقوق برابر برخوردارند، گفت: وبلاگ نویسی احساس شهروندی را به جوانان انتقال داده زیرا كسی كه وبلاگ دارد می‌تواند به عنوان یك شهروند نقطه نظراتش را بیان كند.
بلاگر وبلاگ خوابگرد معتقد است، وبلاگ نویسی نماد روشن نفس كشیدن در عصر روشن است.
رضا شكراللهی در نخستین جشنواره سراسری دانشجویان وبلاگ نویس ایران درهمدان گفت: من زبان شناس نیستم، ولی به رغم دغدغه‌هایم به آن علاقمندم؛ سخنران نیستم، سالها كنج خانه نوشته‌ام و سخن نگار هستم تا یك سخنگو.
وی افزود: می‌توانم پیرامون در خدمت و خیانت وبلاگستان در زبان فارسی سخن بگویم، اما به علت سوء تفاهم‌هایی كه پیرامون مطالب وبلاگم پیش آمده موضوع سخنانم را وبلاگستان فارسی انتخاب نموده‌ام.
رضا شكراللهی ادامه داد: وبلاگ یك پدیده نوظهور است ولی هنوز درحد پدیده است و از مرز آن عبور نكرده، از آن لحاظ كه تاثیرگذار است مورد توجه نیست به همان اندازه كه برای دیدن وبلاگ نویسی باید منتظر آینده بود برای تاثیر آن نیز باید منتظر آینده نشست.
وی اظهار داشت: قوم ایرانی اساس قوم شفاهی بوده و بزرگترین ضربه‌های فرهنگی و علمی را از این خصلت داشته‌است، درتاریخ ما افراد تاثیرگذار محدود هستند، زیرا امكانات متنی سرزمین ما كم بوده است؛ اما وبلاگ پایان مرزهای محدود متن نگاری در ایران است.
وی ادامه داد: درگذشته نوشتن در اختیار عامه جامعه نبود، اما امروز بلاگرها با هر زبانی در جایگاه نویسندگی نشسته‌اند.
شكراللهی گفت: در پدیده وبلاگ نویسی همه در مقام نویسندگی قرار گرفته‌اند، فضا به‌گونه‌ای است كه افراد و نویسندگان مشهور می‌توانند با بلاگرهای معمولی صحبت كنند.
وی با بیان اینكه امروز هر وبلاگ نویس متنی را تولید می‌كند كه قابل استناد، نقد و بایگانی شدن است؛اظهار داشت: در فرهنگ شفاهی همه‌چیز در زمان گم می‌شد و چنانچه نوشته‌ای وجود نداشت، سر آن دعوا و نقدی نمی‌شد،در حالی كه وبلاگ برای اولین بارهمه چیز ثبت را كرد و این به عنوان یك انقلاب متنی در زبان فارسی است.
این بلاگر تصریح كرد: مرز میان زبان معیار و زبان جاری شفاهی درحال برداشته شدن است و این اتفاق مانند سیلاب تندی است كه در رودخانه زبان فارسی به جریان درآمده است، وبلاگ‌نویسی پدیده‌ای با شتابی فزاینده است و نوید سازمان‌های بزرگتری را می‌دهد.
به گفته وی بزرگترین خدمت وبلاگستان به زبان فارسی قابل استناد، نقد و تامل شدن زبان فارسی است و می‌توان خوشحال بود كه فرشته مرگ از نشستن برشانه زبان فارسی پشیمان شده‌است.
مراسم اختتامیه و معرفی وبلاگ‌های برتر در هر حوزه:
سه شنبه، 13 اردیبهشت ماه 1384 نخستین جشنواره وبلاگ نویسان دانشجو با معرفی برترین‌های هر گروه به كار خود پایان داد.در این مراسم ابتدا معاون امور فرهنگی دانشگاه بوعلی سینا سخنانی ایراد كردند سپس دبیران جشنواره با معرفی كادر اجرایی این جشنواره از آنان تقدیر و تشكر نمودند و در ادامه نمایندگان هیات داوران با قرائت بیانیه‌های خود نفارات برتر را معرفی نموده و تندیس بلورین جشنواره به همراه هدایا تقدیم آنها شد
بیانیه هیات داوران بخش علمی- آموزشی
هیات داوران بخش علمی – آموزشی نخستین جشنواره دانشجویان وبلاگ نویس ایران با تصریح بر این که وبلاگ به عنوان رسانه ای در دل رسانه و رسانه ی بی رسانه ها، ابزاری با کیفیت و ارزان قیمت برای ارایه هر گونه محتوایی روی وب به شمار می رود، برگزاری جشنواره نخست را حرکت موثری در تعمیق بخشی و جهت دهی صحیح فنی و محتوایی این پدیده دانسته و ضمن ارج نهادن بر تلاش برگزار کنندگان و شرکت کنندگان، تداوم این حرکت را نکته کلیدی در تاثیر بخشی آن می داند.
این هیات در بررسی  وبلاگ های راه یافته به بخش مسابقه جشنواره به نکاتی برخورد که اشاره به آنها می تواند نوع و جهت قضاوت داوران این بخش را مشخص کرده و در عین حال انتظاراتی را که از وبلاگها و همچنین برگزار کنندگان این جشنواره می رود را بیان دارد.
هیات داوران ضمن احترام به نظر برگزار کنندگان جشنواره در انتخاب نام "علمی آموزشی" برای وبلاگ های این بخش این نکته را یادآور می سازد که دسته بندی وبلاگها با موضوعاتی چون آی تی ، معماری، کشاورزی ، حقوق و ... که در مقام قضاوت در یک قیاس محتوایی قرار نمی گیرند بسیار دشوار است و ابراز امیدواری می کند که در دوره های آتی وبلاگ های این بخش در دسته بندی ها و گروههای مشخص تری مورد ارزیابی قرار گیرد.
این هیات همچنین با تاکید بر این که اکثر قریب به اتفاق وبلاگهای این بخش از کیفیت مناسب و قابل قبولی برخوردار بوده اند وبلاگ نویسان را به ان تخاب شیوه  و قالب های مناسب تری برای بیان محتوا و همخوان با ماهیت وبلاگ دعوت می نماید.
هیات داوران بخش علمی – آموزشی نخستین جشنواره دانشجویان با تاکید بر این که وبلاگهای علمی آموزشی به عنوان یکی از موثرترین تولیدکنندگان محتوای علمی در محیط وب به شمار می روند انتظار دارد وبلاگ های این بخش در ارایه مطالب آموزشی و علمی ضمن حفظ قواعد برداشت وانتشار مطالب نسبت به تالیف مطلب با قواعد نگارشی صحیح و همچنین به دو یا چندزبانه گی وبلاگهای خود توجه بیشتری نشان دهند.
رتبه اول به دلیل نگارش آكادمیك وبلاگ، گردهمایى منابع و تحقیقات و گزارشهاى مربوط به گسترش وبلاگ نویسى «
وبلاگ كتابداری»
رتبه دوم به دلیل پرداختن به هنر معمارى در ابعاد مختلف و جمع‌آورى و پیگیرى مطالب مربوط به معمارى در دنیا «
معمارى را بیاموزیم»
رتبه سوم به دلیل یك كار گروهى و منسجم براى ایجاد یك وبلاگ گروهى و تخصصى متفاوت «
وبلاگ سرویس ژنتیك و بیوتكنولوژى ایران»
در این بخش همچنین از وبلاگ"
یك كلیك برای همیشه" تقدیر شد.
هیات داوران بخش علمی – آموزشی :
 علیرضا شیرازی، نیمااکبرپور و شهرام شریف
 
بیانیه هیات داوران بخش سیاسی- اجتماعی 
هیات داوران بخش سیاسی اجتماعی اولین جشنواره دانشجویان وب لاگ نویس ایران، ضمن قدر دانی ازبرگزارکنندگان، شرکت کنندگان وهمه عواملی که طی مدت جشنواره فضای مناسبی برای تعامل وهم افزایی فراهم آورند، امیدواراست گره زدن  پدیده ای مجازی به رویدادی واقعی، موجب ارتقاء کیفی این عرصه شود وبه شکل گیری زمینه های فهم متقابل بیانجامد. هیات داوران همچنین امیدوار است برگزاری چنین جشنواره ها ومناسبت هایی حداقل  بتواند به ترویج زمینه های فرصت ساز عرصه وبلاگ نویسی منجر شود و توهمات نامیمونی را که همواره در طول تاریخ  معاصر نسبت به پدیده های نوی ارتباطی وجود داشته را برطرف سازد.
هیات داوران بخش سیاسی- اجتماعی، بعد از بررسی های به عمل آمده  وب لاگ های کاندیدای این بخش اعلام  می کند که:
1- انتخاب وبلاگ های برگزیده تنها  از میان وب لاگ های اعلام شده در میان صد وبلاگ برگزیده اولیه صورت گرفته وکماکان به نظر می رسد جای بسیاری از وب لاگ های تاثیرگذار وقوی در میان این  سیاهه خالی باشد که امید می رود در سالهای آینده،  درانتخاب اولیه جمع فراگیر تری مورد توجه قرارگیرد.
2- هیات داوران در انتخاب خود بر چهار عنصر محتوا( جذابیت، تازگی، ابتکاردر طرح موضوع، زبان، استفاده از عکس وتولیدی بودن مصالب.....)، سابقه فعالیت( تاریخ آغاز به کار به همراه  تداوم در  نوشتار)، استفاده از لینک( ایجاد چرخش متن، شکل دهی به شبکه های لینکی، هایپرلینک و...) ودر نهایت طراحی ((استفاده از رنگ، عکس وسایر عناصر بصری در اتصال با متن )را مودر توجه قرار داده است. بیان مفاهیم از طریق توجه به بافت سیاسی واجتماعی کشورو رعایت مرزهای پیدا وپنهانی که موجب تداوم کار نگارش در وب لاگ می شود نیز ازجمله محور هایی بوده است که  هیات داوران آن را مد نظر قرارداده است.
هیات داوران سیاسی اجتماعی اولین جشنواره دانشجویان وب لاگ نویس ایران  با تاکید بر رقابت نزدیک تعداد زیادی از وب لاگ ها نتیجه بررسی های خود را به شرح زیر اعلام می کند:
  هیات داوران به دلیل نوع پرداخت مطالب اجتماعی وسیاسی،  انسجام بیانی وجذابیت در انتخاب سبک نوشتاری از وب لاگ "
حزب جوانان زیر آفتاب " (شلخته) تقدیر به عمل می آورد.
 هیات داوران وب لاگ  "
آقای خامنه ای سلام" را نیزبه خاطر ابتکار در انتخاب نام جذاب برای وبلاگ شایسته تقدیر می داند.
 هیات داوران جایزه سوم وب لاگ نویسی  این جشنواره را به دلیل طرح مضامین جدی اجتماعی وشرکت در گفت گوهای بین وب لاگی وهمچنین استفاده مناسب از لینک وعکس به وب لاگ "
شرح"  تقدیم می کند.
جایزه دوم هیات داوران با توجه به استمرار در پرداختن به موضوع اصلی وب لاگ، طرح منسجم وادامه دار مباحث اجلماعی وتخصصی، استفاده از لینک وهایپر لینک  به وب لاگ "
چرک نویس" اختصاص یافته است.
وجایزه اول هیات داوران با توجه طرح مضامین، خلاقیت در انتخاب موضوعات، زبان ساده، تداوم در نوشتن، قالب کاربردی، استفاده از لینک وهایپر لینک های متناسب با موضوعات مطرح شده، تعلق می گیرد به وب لاگ  
احسان وهزاره سوم .
 هیات داوران بخش سیاسی اجتماعی:
 علی پیر حسین لو- محمود فرجامی- امید معماریان
 
بیانیه هیات داوران بخش فرهنگی -ادبی
 هیأت داوران بخش فرهنگی و ادبیِ اولین جشنواره‌ی دانشجویان وبلاگ‌نویس ایران برای هشدار دادن استحاله‌ی وب‌لاگ از كاركردهای اصلی تكنیكی و محتوایی به كاركردهای بیگانه از ذات آن، چندین معیار مشخص را در داوری خویش، هم‌ارز با یك‌دیگر مد نظر قرار داده كه عبارت‌اند از:
-  ماهیت رسانه‌ای و ارتباطی وب‌لاگ،
-  مسؤولیت در قبال زبان و نگارش،
-  كیفیت طرح و ساختار فنی و بصری هم‌راه با نبود عناصر مزاحم،و با در نظرداشتِ صفت دانش جویی این جشنواره
- هویت دانشجویی وب‌لاگ
و سرانجام
- خلاقیت در نام‌گذاری وب‌لاگ از منظر زیبایی‌شناختی.
به این ترتیب از میان وب‌لاگ‌هایی كه توسط هیأت انتخاب از جمع ثبت‌نام‌كننده‌گان به مرحله‌ی نهایی راه یافته اند، هیأت داوران شش وب‌لاگ را شایسته‌ی تقدیر و دریافت جایزه می‌‌داند كه به این شرح اعلام می‌گردند:
 بر اساس سنتی قدیمی كه هیأت داوران خارج از چارچوب و معیارهای داوری جشن‌واره‌ها مجازند جایزه‌ای ویژه را به اثری اهدا كنند كه در عین تمایز با سایر آثار، از ویژه‌گی‌های منحصر به فردی برخوردار است، این هیأت با تقدیر از وب‌لاگ «
پژوهشی در هنر»، جایزه‌ی ویژه‌ی خود را به خاطر استفاده از بستر وب‌لاگ برای پرداختن به یك موضوع كاملا تخصصی و پیوندهای فراوان به مستندات مرتبط، هم‌چنین بهره جستن از قابلیت های متنوع و پرشمار وب‌لاگ تقدیم می‌كند به وب‌لاگ «بیاض».
 از میان وب‌لاگ‌هایی با گرایش روزنگاری كه ناگزیر در بخش فرهنگی و ادبی شركت كرده‌اند، به خاطر روح منسجمِ روایت شخصی در كمال متانت و ساده‌گی، وب‌لاگ «
حالا خودم حرف می‌زنم» را نام می‌بریم و شایسته‌ی تقدیر می‌دانیم.
 و اما برگزیده‌گان:
به رغم نبود ارجاعات متنی و نادیده گرفتن تأثیر گزینش تیتر برای هر مطلب، اما به خاطر ظاهری بی‌پیرایه و متنی روایت‌گر از فرهنگ و جامعه كه فردیت نویسنده در آن موج می‌زند، انتخاب سوم ما این است: وب‌لاگ «
نوشته‌های اتوبوسی».
 به خاطر زبان خلاق و فرهیخته، البته به معنای ساده و بی‌تكلف‌اش، هم‌چنین حلول روح دانش‌جویی كه پرسش است و تأمل است و دغدغه در تمامیت نوشته‌ها، و نیز بهره‌گیری از امكانات ذاتی وب‌لاگ كه همانا شبكه‌ای‌ست از پیوندهای منتهی به ارجاع متن‌ها، وب‌لاگ برگزیده‌ی دوم ما این است: وب‌لاگ «
ارتفاع صفر».
 و اما برگزیده‌ی نخست این جشنواره:
به خاطر یك‌دستی و هم‌آهنگی در اجزاءِ محتوایی، ساختاری و بصری وب‌لاگ، بهره‌جویی از تنوع و تعدد امكاناتی كه شاخصه‌های اصلی یك وب لاگ به شمار می‌آیند و نیز طنین و آهنگ زبانی سنجیده و پاكیزه با تقید به الفبای نگارش در وب كه همه‌ی این موارد از اهمیت و جدیتی حكایت می‌كنند كه وب‌لاگ‌نویس به آن باور دارد، از نظر ما وب‌لاگ برتر این جشنواره این است: وب‌لاگ «
و غیره» (با نام و جای‌گاه پیشین «در محضر ملك‌الموت»).
 هیات داوران بخش ادبی فرهنگی :
جلیل اكبری‌صحت , سیدرضا شكراللهی , شهاب مباشری

شركت كنندگان از نگاه آمار
دراین جشنواره حدود ۱۰۰۰وبلاگ ثبت نام شد كه ۱۰۰وبلاگ به عنوان وبلاگ هاى برتر در سه شاخه سیاسى - اجتماعى، فرهنگى - ادبى، علمى - آموزشى پذیرفته شدند. ازمیان ثبت نام شدگان ۷۶‎/۲ درصد را مردان و ۲۰‎/۶ درصد را زنان به خود اختصاص دادند.
۳‎/۲ درصد هم بى نام یا با اطلاعات اشتباه ثبت نام كردند. دراین میان سایت پرشین بلاگ با ۶۳‎/۳ درصد بالاترین درصد ارائه دهنده سرویس هاى وبلاگ بود و سایت هاى بلاگفا با ۷‎/۷ درصد، بلاگر با ۶ درصد، بلاگ اسكاى با ۱‎/۷ درصد رتبه هاى بعدى را به خود اختصاص دادند و ۰‎/۶ درصد از وبلاگ ها متعلق به دیگر سایت هاى ارائه دهنده سرویس وبلاگ بودند.
۱۲‎/۷ درصد هم با دامنه هاى ثبت شده ثبت نام كرده بودند. درمیان دانشجویان وبلاگ نویس كه درجشنواره ثبت نام كردند. ۴۷‎/۸ درصد دانشجوى یكى از دانشگاههاى سراسرى بودند و ۲۷‎/۲ درصد، دانشجوى دانشگاه آزاد و ۱۷‎/۷ درصد به دیگر دانشگاهها تعلق داشتند. ۷‎/۲ درصد هم دانشگاه خود را اعلام نكردند. ۲۵‎/۸ درصد از وبلاگ ها سیاسى - اجتماعى، ۵۳ درصد فرهنگى - ادبى و ۲۱‎/۲ درصد علمى - آموزشى بودند و نهایتاً ۷‎/۳ درصد از دانشجویان علاوه بر وبلاگ فارسى، وبلاگى به زبان انگلیسى هم داشتند.
 
منابع بیشتر و عكسها و تصاویر جشنواره:


 http://bloggerst.ir 
http://news.bloggerst.ir 
http://www.liblog.blogfa.com 
http://p.horm.org/c.php?cid=22&n=300 
http://www.iran-newspaper.com/1384/840222/html/young.htm 
http://isna.ir/Main/NewsView.aspx?ID=News-522594 
http://www.syna.ir/?newsid=27457 
http://www.khabgard.com/?id=1115269394 
http://www.memarian.info/?id=-1008239536 


نوشته شده توسط بهزاد پارسا در چهارشنبه 23 شهریور 1384 و ساعت 07:09 ق.ظ
ارزش های محوری سازمان؛ فانوس های دریایی | مقالات ,

مركز اطلاعات و مدارك علمی ایران

شماره سوم دوره چهارم

ارزش های محوری سازمان؛ فانوس های دریایی


تهیه و تدوین : سهراب برفروشان  و  آذر نظری 
 

 چكیده
در زمانی كه همه چیز در حال تغییر است ، به آسانی می توان فكر كرد كه قوانین بنیادین كسب و كار نیز بسرعت تغییر خواهند یافت ، ارزش های محوری سازمان و مدیریت سازمان بر اساس این ارزشها می تواند راهنمای بسیار خوبی جهت رشد و ادامه حیات سازمانها در شرایط كنونی كسب و كار باشد ، این چنین سازمان هایی ، به عنوان واكنش در برابر تغییرات محیطی ، ارزش های محوری خود را تغییر نمی دهند . بلكه در صورت لزوم سعی می كنند محیط خود یا ساختار های قبلی خود را تغییر دهند ، تا بتوانند ارزشهای سازمان خود را حفظ نمایند . سازمان هایی كه رفتارشان حاصل تصمیم و انتخاب آگاهانه خودشان و مبتنی بر ارزش هاست نه ثمره اوضاع و شرایط - كه واكنشی مبتنی بر احساس است - آنها سازمان هایی عامل ، موثر و مسئولیت پذیرند .

مقدمه
« كشتی جنگی ماموریت یافته بود برای آموزش نظامی به مدت چند روز در هوایی طوفانی مانور بدهد هوای مه آلود سبب شده بود كه كاركنان كشتی دید كمی داشته باشند . در نتیجه ناخدا در پل فرماندهی عرشه ایستاده بود تا همه فعالیت ها را زیر نظر داشته باشد .
پاسی از شب نگذشته بود كه دیده بان روی پل فرماندهی ، گزارش داد : نوری در سمت راست جلوی كشتی به چشم می خورد .

• نا خدا فریاد زد : آیا آن نور ثابت است یا به طرف عقب حركت می كند ؟
• دیده بان جواب داد : ثابت است ، كه به این مفهوم بود كه در مسیری هستیم كه به هم تصادم خواهیم كرد .
• ناخدا به مامور ارسال علائم گفت : به آن كشتی علامت بده كه رو در روی هم هستیم ، توصیه می كنم 20 درجه تغییر مسیر بدهید .
• جواب علامت این بود : شما باید 20 درجه تغییر مسیر بدهید .
• ناخدا گفت : علامت بده كه من ناخدا هستم و آنها باید 20 درجه تغییر مسیر بدهند .
• پاسخ آمد : بهتراست شما 20 درجه تغییر مسیر بدهید .
• در این هنگام كه ناخدا به خشم آمده بود ، تفی به زمین انداخت و گفت : علامت بده كه از یك كشتی جنگی علامت فرستاده می شود 20 درجه تغییر مسیر بدهید .
• پاسخ آمد : من فانوس دریایی هستم.
• آنگاه : كشتی تغییر مسیر داد »

(نقل از كتاب هفت عادت مردمان موثر ؛ استفان كاوی )

 

ارزش های محوری سازمان (core value) ، فانوس دریایی اند . تكان نمی خورند ، نباید و نمی توان آنها را شكست . با كوشش برای شكستن آنها ، خود را می شكنیم . اما می توانیم آنها را بیاموزیم و به كار بندیم . در هر سازمان سر شار از شور و اشتیاق ، رئیس واقعی ارزشها هستند ، ارزش ها رفتار مدیران را هدایت می كنند ، نه اینكه مدیریت ، دیگران را هدایت كند . در این جایگاه ، مدیر در نقش رهبر عمل خواهد كرد نه صرفا یك ناظم . در چنین سازمانی همه طرح ها ، تصمیمات و عملیات بر اساس ارزش ها هدایت و رهبری می گردند ، « مدیریت سازمان بر اساس ارزش ها ، تنها یك ابزار مدیریتی نیست بلكه روشی از زندگی كردن است » در این گفتار سعی داریم به مفهوم و جایگاه ارزشهای محوری در سازمانها (core value) ، همچنین تشریح مكانیزم و فرایند مدیریت بر اساس ارزش ها ( management by values ) بپردازیم .

 «... ارزش ها را نخست انسان در چیزها نهاد تا خویشتن را بپاید ، نخست او بود كه برای چیزها معنا آفرید . معنایی انسانی ، ازاین رو خود را انسان نامد ، یعنی ارزیاب ... » (فرید ریش ویلهم نیچه 1884-1900 )

تعریف ارزش های سازمانی :
« ارزش های محوری اصول اعتقادی دیر پا و اساسی یك سازمان بوده ، باعث رشد و نمو افراد در قالب گروه می شود . ارزش های محوری یك سازمان به عنوان اصول راهنمای جاویدان به هیچ توجیهی نیاز ندارند و برای افراد درون سازمان ارزش و اهمیت ذاتی دارند .
ارزش های محوری سازمان می توانند به عنوان مبنایی مورد استفاده قرار گیرند كه براساس آنها سیاست ها را تدوین كرد . حتی می توان با تكیه بر آنها ، شیوه رفتار روزانه كاركنان و مبنای تصمیم گیری ها در محل كار را مشخص نمود . سازمانها می بایست به هنگام برنامه ریزی های بلند مدت ، ارزش های محوری مشخص شده خود را رعایت كنند و به هنگام ارزیابی عملكرد ، تصمیماتی را كه در این زمینه می گیرند بر پایه ارزش های محوری خود بگذارند »
ارزش ها باید در روزگار سختی به كاركنان سازمان روحیه بدهند و گرنه ارزش نیستند . ارزش ها شعار هر روزه ایی هستند كه احساس خوبی به كاركنان می بخشند ، ارزش های سازمانی ، جنبه اخلاقی منافع سازمانی می باشند. ارزشها علاوه بر همگانی بودن شخصی نیز هستند .

«« اگر می خواهیم پیشرفت داشته باشیم باید به گذشته ( عقب ) برگردیم و ارزش ها (value) را مجددا كشف نماییم ، تمام این موقعیتها وابسته به بنیان های اخلاقی بوده و با روحیات شخصی كنترل می گردد »» Martin luther king ( 1929-1986)

ارزش های محوری - كد های اخلاقی سازمان :
ارزش های محوری سازمان را كد های اخلاقی سازمان نیز می نامند ، این كد ها اصول راهنما در سازمان هستند كه رهنمودی برای تصمیم گیری و رفتار ها خواهد بود . در یك سازمان ، اصول اخلاقی خوب ، پیش شرط مدیریت استراتژیك ( strategic planning) خوب است . اصول اخلاقی خوب یعنی سازمان خوب ، در همه جنبه های تدوین ، اجرا و ارزیابی استراتژی ها و به هنگام تصمیم گیری در این زمینه ها باید ارزش های محوری رعایت شوند و مورد توجه قرار گیرند .

مدیریت بر مبنای هدف ( management by objective) MBO -
همانگونه كه مستحضرید هدف، مقصودی است كه سازمان با تمامی موجودیت و توان عملیاتی خود تلاش می كند به آن دست یابد ، اهداف پیش از هرگونه اقدامی باید به وضوح تعیین ، تفهیم و اعلام شود .
اهداف با هدایت كردن تلاش كاركنان به سمت یك نقطه معین جهت حركت سازمان را مشخص می كنند . اگر اهداف سازمان ، شفاف و قابل درك باشند ، می توان بر اساس انها استاندارهای مشخصی را برای ارزیابی عملكرد سازمان وضع كرد ، برای همین ، اهداف را باید كمیت بندی كرد .
در مدیریت بر مبنای هدف ، افراد مافوق و زیر دست ، مشتركاً اهداف را برای زیر دستان تعیین می كنند ، كه انان نیز به نوبه خود ، از اهداف بالاتر پشتیبانی می كنند . میزان دستیابی زیر دستان به اهداف مقرر ، عاملی برای ارزیابی عملكرد تلقی می شود .
توجه خوانندگان عزیز را به این نكته جلب می نماییم كه ، نكته حائز اهمیت این است ، در شرایط كنونی كسب و كار ( سرعت تغییرات و شرایط پرتلاطم و گاها مبهم تجارت ) ، سازمانها نمی توانند تنها با تكیه بر اهداف تعیین شده ، همواره در مسیر رشد به حركت خود ادامه دهند . بعبارت دیگر فرایند تعیین هدف و هدفگذاری برای واحد های مختلف سازمان ، بتنهایی ضمانت قطعی و لازم را در دستیابی سازمان به اهداف مورد نظرش در پی نخواهد داشت ، سازمانها جهت دستابی به این مهم به ابزاری دیگر نیازمندند ، كه بتوانند درهر لحظه با بكارگیری ان راه خود را بازشناسند و درست را از نادرست ( عملكرد اثر بخش و عملكرد فاقد اثربخشی ) تشخیص دهند ، این ابزار مقوله ارزش های سازمانی و فرایندی بنام مدیریت بر اساس ارزشهاست .

با چه ارزش های كلیدی می خواهید استراتژی ها و تاكتیك های تجارتی خود را پیش ببرید و كدامیك اولویت دارند؟

مدیریت بر اساس ارزش ها- MBV ( management by values )
در مدیریت بر مبنای ارزش ها همه طرح ها ، تصمیمات و عملیات در سازمان بر اساس ارزش ها هدایت و رهبری می گردند .
توجه به این نكته ضروریست كه این سازمان ها نیستند كه مدیریت بر اساس ارزش ها را موثر می سازند، كار كاركنان است كه این تاثیر را ایجاد می كند . بعبارت دیگر دلیل اینكه مدیریت بر اساس ارزش ها موثر واقع شود ان است كه تعیین ارزش ها و عمل بر اساس انها یك عمل انسانی است .
اولین گام در به كارگیری مدیریت بر اساس ارزشها در یك سازمان ، پذیرش خالصانه فلسفه آن توسط عموم است ، كاركنان باید ایمان بیاورند كه mbv از جالب ترین موضوعات برای سازمان و گروه های سهامداران كلیدی در طی زمان می باشد .


اهداف(objective) و ارزش ها (Values ) :
براساس هدف ها ، در یك سازمان یك یا معدودی از نفرات ( مدیران و مسئولین ) مد نظر و مهم هستند ، اما براساس ارزش ها همه ( همه كاركنان ) مهم هستند ، شما مجازید بر سر هرفها مذاكره و توافق نمایید ، در حوزه اهداف بعضی از اوقات ، سر راست ترین مسیر به جایی كه قرار است به آن برسید یك خط یا مسیر مستقیم نیست ، اما بر اساس ارزش ها ، مسیر ها همیشه مستقیم هستند ، رهبران و گردانندگان باید پافشاری كنند كه همه این خط مستقیم را دنبال كنند .
ارزش ها به شیوه اهداف تعیین نمی شوند ، اهداف بر اساس انكه در دقیقه و ثانیه ایی كه آن را اعلام می كنید تحقق خواهد یافت ، تعیین می شوند ، ارزش ها به این روش تعیین نمی شوند ، شما می توانید هر ارزشی را كه میل دارید تعیین كنید ، هرچند ارزش ها را رهبران و مدیران تعیین می كنند اما ارزش ها فقط وقتی واقعی می شوند كه تمامی كاركنان از جمله مدیران ارشد درعملكردشان انها را دخالت دهند و به دیگران نیز تاكید كنند تا آن طور رفتار كنند .
 

اهداف (Goals )

ارزش ها (Values )

اهداف متعلق به آینده هستند

ارزش ها باید در حال محترم شمرده شوند

 

اهداف تعیین می شوند

ارزش ها رعایت می شوند

 

در حوزه اهداف بعضی اوقات سر راست ترین مسیر به جایی كه قرار است به آن برسید یك خط یا مسیر مستقیم نیست

بر اساس ارزش ها ، مسیر ها همیشه مستقیم هستند

اهداف به كاركنان ابلاغ می شود .

ارزش ها بر كاركنان اعمال نمی شود بلكه با آنها عمل می كند، این یك فرایند دسته جمعی است

 

« جدول شماره 1 ، مقایسه ماهیت اهداف و ارزشها »

 

ساختار سازمانی / ارزش های سازمانی
در سازمانی كه حقیقتا به وسیله ارزش ها مدیریت می شود - مدیریت بر مبنای ارزش MBV جاریست - فقط یك رئیس وجود دارد و آن ارزش هایی است كه سازمان برای خود تعیین كرده است . همانگونه كه عنوان گردید ، در چنین سازمانی همه طرح ها ، تصمیمات و عملیات در سازمان بر اساس ارزش ها هدایت و رهبری می گردند .
 

ارزش های سازمان

هیئت مدیره

مدیر عامل

بقیه سازمان

« جدول شماره 2 ، ساختار سازمانی در سازمانهای ارزش محور»

 

هیئت مدیره

مدیر عامل

بقیه سازمان


« جدول شماره 3 ، ساختار سازمانی در سازمانهای »

 

برنامه ریزی استراتژیك / ارزش های سازمانی
اجزای مهم جهت‌گیریهای استراتژیك یك سازمان ، كه با توجه به ارزیابی¬های محیطی و شناخت نیاز مشتریان ، سمت و سوی حركت سازمان را تعیین می¬كند ، عبارتند از:
1. بیانیه ماموریت(mission) ”ماموریت“, مقصود و ارزش‌های اصلی سازمان (و حوزه عملكرد آن) را مشخص می‌نماید. در واقع, عبارتی است كه دلیلِ وجودِ سازمان (یا فلسفه وجودی آن) را بیان می‌دارد. كه به دلیل نقش محوری خود و نیز ماهیت ابهام برانگیز آن باید بیشتر مورد توجه قرار گیرد.
2. چشم‌اندازی(vission)” دیدمان استراتژیك“, فرای بیانیه ماموریت سازمان رفته و چشم‌اندازی را مشخص می‌كند كه شركت (یا سازمان) بدان‌جا می‌رود و به آن تبدیل می‌شود. كه سازمان در مورد آینده خود و جایگاه خود نسبت به دیگران ترسیم می‌كند.

3. بیانیه ارزشها و اصول اخلاقی (values)كه افراد سازمان ملزم به رعایت آن می‌باشند كه ممكن است ناشی از منطق، قانون و یا حتی سنتهای جاری باشند.

4. فرضیاتی در مورد شرایط محیط پیرامون سازمان ( environmental scanning)

5. استراتژیهای انجام كار( operation plan ) كه بصورت برنامه¬های عملیاتی ارائه می¬شوند.

همانگونه كه عنوان شد بیانیه ارزشها core values) ) از اجزای اصلی در برنامه ریزی های استراتژیك سازمانها می باشد .
 

« شكل شماره 1 . مدیریت استراتژیك و ارزش های سازمانی »

توجه داشته باشیم كه ، پایدار بودن ارزشها در سازمان با رعایت موارد ذیل میسر خواهد شد :
• با همسو كردن تصمیمات استراژیك و اعمال روزانه با ارزش ها .
• تمایل به اعتقاد داشتن به یك سری از ارزش های مورد توافق و تایید شده .
• كوشش مداوم برای بكار گرفتن ان ارزشها .


نقش استراتژیك ارزش های سازمانی :

« شكل شماره 2 . نقش استراتژیك ارزش های سازمانی »

** ذی نفعان سازمان( stakholders) شامل گروه : مشتریان ، كاركنان ، شركاء ، خرده فروشان محصولات ، سهامداران و جامعه میشود .
**ارزیابی نقاط قوت ، نقاط ضعف ، فرصتها و تهدیدهای سازمان را به اختصار تحلیلS.W.O.T می نامندStrengths, Weaknesses, Opportunities, and Threats (SWOT) analysis


ارزش ها ی سازمانی
موضوع تعریف كردن یا دوباره تعریف كردن هدف فقط یك فرایند عقلی نیست كه منجر به رسیدن به یك نتیجه منطقی می شود . باید به عمق بیشتری رفت ، به سطحی از ارزش های درونی خود ، آن ارزش های كلیدی ایی كه روش رسیدن به هدف را برای شما و یا سازمانتان شكل و جهت می دهد چیست ؟
خاطر نشان می كنیم كه ارزش های سازمانی (تعهدات) جنبه نمادین ندارد – بلكه بخشی از برداشت ما از یك فلسفه كلی است – ترقی دائم از طریق تعهد به عمل كردن بر اساس ارزش های بیان شده .
ارزش های محوری یك سازمان می تواند یك یا چند مورد از موارد ذیل باشد . شایان ذكر است ارزش های محوری سازمان در واقع ارزش های محوری كاركنان آن سازمان می باشند . زیرا كه افراد به منزله روح سازمان بوده ، به آن زندگی و پویایی می بخشند . برخی از ارزش های محوری سازمان ها عبارتند از :
 

• شناخت
• صلاحیت و شایستگی
• صلح و آرامش
• صمیمیت
• ظرافت
• عشق و علاقه
• كارایی
• كسب شهرت
• كیفیت ارتباطات
• لذت بردن
• ماجراجوئی
• محترم دانستن خود
• محل كار به منزله خانه
• نظم
• نفوذ
• نیكوكاری
• وفاداری
• وقار
• اخلاقیات
• آزادی
• آزادی عمل و فكر
• استقلال
• استواری و پایداری
• اعتقاد به دین
• درستی و صداقت
• رقابت
• رهایی از ترس و بیم

• اجتماعی بودن
• اقتدار
• اموزش
• انجام كار با كیفیت
• امنیت شغلی
• امنیت و آسایش خاطر
• با فرهنگ بودن
• با مسئولیت بودن
• پر معنی بودن
• پول
• پیشرفت شغلی
• تغییر
• ثبات و پایداری اقتصادی
• ثروت
• جوانمردی
• حریم
• خدمات همگانی و عمومی
• خرد
• خلاقیت
• خلوص
• دادن ارزش و اعتبار به خود
• داتن ارتباطات
• داشتن اوفات فراغت
• داشتن سرگرمی
• داشتن معنویات
• داشتن مهارت
• دانایی

« جدول شماره 4 ، ارزش های سازمانی »

سازمان ها و شركت ها بسته به نوع دیدگاه و شرایط محیطی و محاطی خود اقدام به تعیین ارزش های محوری خود می نمایند . سازمان ها غالبا بین 3 الی 5 ارزش را انتخاب می نمایند . سازمان ها باید در تعیین ارزش های محوری خود بسیار دقت و حساسیت داشته باشند . زیرا پایه شهرت یك شركت بر اساس كارهایی قرار دارد كه افراد شركت بطور روزانه می دهند . شهرت شركت ها- كه ارتباط مستقیمی با ارزشهای منتخب آن دارد- می تواند بر مبنای صداقت میان رده های مختلف سازمان ، رعایت اصول كیفیت محصولات ( مشتری مداری ) و یا . . . باشد.

مثال: ارزش های سازمانی شركت مایكروسافت Microsoft
 

پایه فكریهای فكری / انگاشت ها (tenets)

ارزش ها(values)

خلاقیت ، مسئولیت پذیری در طرح رهبری

درستی و صداقت

توانائی كاركنان درانجام چیزهای جدید

گشاده رویی و ادب

ارتباط با مشتری

رقابت

رویكرد جهانی

پاسخگوئی

اطمینان و اعتماد مشتریان

خود انتقادی

ارزشهای بزرگ و متعالی

علاقه و اشتیاق

«جدول شماره 5 . ارزش های سازمانی شركت ماكروسافت »


فرایند مدیریت بر اساس ارزش ها- MBV ( management by values )
1. مرحله اول : مشخص نمودن پیام و ارزش ها ( تعیین ارزشها ) .
2. مرحله دوم : ارتباط بر قراركردن به طور موثر .
3. مرحله سوم : همسو كردن كارهای روزانه با ارزش ها .

مرحله اولMBV - مشخص نمودن پیام و ارزش ها ( تعیین ارزشها ) :
برای رسیدن به ارزش های محوری ، یك سازمان می بایست از افراد كلیدی آن سازمان در مورد باورهای ایشان به عنوان عضوی از خانواده سازمان خود ، سئوال شود . یك راه تشخیص ارزشهای محوری موبوط به برگزاری جلسات مباحثه با حضور كلیه كاركنان كلیدی یك سازمان می باشد . راه دیگر بمباران مغزی افراد با ارزش های محوری بالقوه می باشد تا بدین ترتیب اذهان ایشان برای شناسایی ارزش های محوری اصیل خود در سازمان اماده تر شود به هر حال مرحله اول یعنی مشخص نمودن پیام و ارزش های سازمان را با اقدامات برشمرده ذیل می توان تعیین نمود :

1. ابتدا شیوه مدیریت بر اساس ارزش ها را مورد تایید صاحب شركت قرار دهید .
2. مدیریت عامل نظر خود را در مورد ارزش ها می دهد .
3. تیم مدیریت ( مدیران میانی ) بدون حضور مدیریت عامل نظر خود را می دهد .
4. مدیریت عامل نظر خود را با نظر تیم مدیریت مقایسه و هماهنگ می كند .
5. گروه های متمركز كارمندان نظر خود را می دهند .
6. طرح نهایی باید مورد بررسی مشتریان و گروه های مهم دیگر قرار گیرد .
تمام نظر ها را باید تركیب كرد و طرح پیام و ارزش های پیشنهاد شده را برای تایید نهای د راختیار هیئت مدیره و هیت مالكان قرار داد .

در تعیین ارزشها توجه به نكات ذیل حائز اهمیت می باشد :
• باید بگذاریم ان ارزش ها كاملا واضح شوند ( بدینوسیله پیام شركت خود را تعریف می كنید) .
• برای اطمینان یافتن از اینكه فهرست ارزش ها واقعا نشان دهند ارزش هایی باشد كه می خواهید شركت شما با انها شناخته شود و عمل كند ، باید از آن رفع ابهام كنید . هرچه ساده تر ، سر راست تر و فهم آن آسانتر باشد بهتر است .
• پیام و ارزش ها بایستی با تجمسی كه مردم از شركتتان دارند همسو باشد .
• وقتی با گروه مدیریت در مورد پیام شركت توافق رسیدید و ارزش ها را برحسب اولویت تعیین كردید ، ابتدا باید دریابید كه كاركنان شركت چه فكر می كنند .
• باید اطمینان حاصل كرد كه كاركنان حقیقتاً معنای ارزش ها را می فهمند و درك می كنند .
• باید دریابید كه آیا كارمندان واقعا به پیام و ارزش های شركت اعتقاد و علاقه دارند یا نه ، ارزش ها تاوقتی كه انها را با كار عملی خود همراه نكنند فاقد معنا هستند .

• كاركنان باید به سئوالاتی مانند پرسش های زیر پاسخ دهند :
1. آیا از نظر انها پیام وارزش ها ، خط راهنمایی است كه می توانند خود را با آن تطبیق دهند تا بالندگی شركت را حفظ كنند ؟
2. آیا پیام و ارزش ها حقیقتا زمینه را برای ارتباطات و تصمیم گیری های روزمره در كل سازمان فراهم می آورد ؟
3. آیا پیام و ارزش ها قواعد جدیدی برای تعیین منابع و حل مسائل كار و كاركنان فراهم می اورند ؟

• وقتی بر اساس بازخورد كارمندان ارزش ها را مورد بازبینی قرار دادید . آنگاه باید بررسی نهایی را با مشتریان و كسان مهم دیگر – چون جامعه ، رهبران صنعتی و كارپردازان – انجام دهید .

روش عملی تعیین ارزش های سازمانی :
1. گروهی از كاركنان خود را انتخاب نماید ( مجموع نفرات ترجیحاً زوج باشند ، این تكنیك برای گروههای شش الی سی نفره بهترین كاربرد را دارد ) دامنه نفراتی كه بایستی مد نظرتان باشد شامل : مالكان ، مدیریت ارشد ، مدیران میانی ، سایر كاركنان ، مشتریان و شركا تجاری كلیدی باشند .
2. برگه ایی از لیستی ارزش های سازمانی را ( مشابه جدول شماره 4) در اختیار هر یك از اعضا گروه مورد نظرتان قرار دهید، در صورتیكه موارد دیگری مد نظر شركت كنندگان هست اجازه بدهید آنها را به لیست ارزش های خود بیفزایند .
3. از هر یك از اعضا بخواهید بطور انفرادی هریك ، سه ارزش مورد نظر خود را انتخاب و سپس بر اساس الویت مرتب نمایند .
4. از كاركنان بخواهید كه بصورت گروه های دونفره ( جفت جفت ) در مقابل یكدیگر بنشیند ، از انها بخواهید در مدت زمان مشخصی ( مثلا ده دقیقه ) ، بر سر سه ارزش از میان شش ارزش منتخب خود به توافق رسیده و انها را بر حسب اهمیت مرتب نمایند .
5. پس از انكه گروههای دو نفره به سه ارزش مشترك دست یافتند ، گروه های چهار نفره تشكیل دهید ، بنحوی كه دو تیم دونفری سه ارزش را به مباحثه می گذارند زمان مورد برای گروه های چهار نفری تقریبا دو برابر گروه دو نفری است .

6. همینطور، هرچه گروه بزرگتر باشد مدت زیادتری وقت لازم است . در مراحل بعدی ( گروه های بزرگتر ) نماینده ای برا ی مباحثه ، توسط گروه تعیین می شود .
توجه داشته باشید در هنگام بكارگیری این روش این نكته را به شركت كنندگان گوشزد نمایید كه ، بسیاری از ازرش های سازمانی ، دارای معانی مشابهی هستند و افراد در مباحثه ها باید بدقت به یكدیگر گوش فرا دهند و ببیند در چه مواردی در ابتدا توافق دارند . روش فوق را می توان به بیان ساده تر این چینین عنوان كرد :
1. لیست ارزشها مشخص است .
2. دور ارزش هایی كه برای شما مهمند را خط بكشید
3. سپس سه تا از مهمترین ارزشها را به ترتیب اهمیت فهرست كنید .

مرحله دوم MBV - ارتباط بر قراركردن به طور موثر :
پس از تعیین پیام و ارزش های سازمان ، اكنون مرحله دوم فرایند مدیریت بر اساس ارزشها آغاز می شود – گفتگو كردن در مورد پیام و ارزش ها ، بعبارتی دیگر وقتی پیام و ارزش ها را تعیین و مشخص ساختید ، بایستی انها را با تمام ذی نفعان سازمان در میان گذارید و در نهایت تمام توجه خود را به عملكرد ها و رفتارهای سازمانی معطوف كنید تا مطمئن شوید كه انها با مقاصد اعلام شده ، الویت ها و اهداف جنبی مطابقت دارند، این مهم از طرق مختلفی قابل انجام است كه در ذیل به برخی از انها اشاره می نماییم :
1. گفتگو كردن در مورد پیام و ارزش ها از طریق رخداد ها در سازمان و واحد ها ( جلسات ، جشن ها و ... غیره ) .
2. گفتگو كردن در مورد پیام و ارزش ها از طریق موارد ارتباطی ( پوستر ها، بروشورها ، كارت ها و غیره ) :
وقتی پیام و ارزش ها به طور مداوم در مقابل كاركنان قرار داشته باشد بهتر می توانند كارشان را انجام دهند ، پوستر ها و كارت های رو میزی برای این است كه همه اگاهی اساسی از پیام و ارزش های سازمان داشته باشند . مكان های مناسب جهت نصب این موارد می تواند یك یا چند مكان از مكان های ذیل باشد :
• در جایی كه گروه ها و یا واحد ها به كار می پردازند نظیر اتاق های كنفرانس ، در جاهایی كه كاركنان گرد هم می ایند ، یا از مشتریان پذیرایی می شود .
• درب ورودی ساختمان سازمان .
• جلوی درب هیئت مدیره .
• كلاس های اموزشی .
• سالن های غذا خوری .
• سالن اجتماعات .
• و هر جای دیگر ...

3. گفتگو كردن در مورد پیام و ارزش ها از طریق مكانیزم های رسمی ارتباطی ( روزنامه ها ... و غیره ) .
4. گفتگو كردن در مورد پیام و ارزش ها از طریق كارهای غیر رسمی ارتباطی نظیر ثبت سرگذشت ها ، پیام های پستی ، تلفنی ، ای میل و غیره (كتابچه داستان های موفقیت ) .

مرحله سوم MBV - همسو كردن كارهای روزانه با ارزش ها
مرحله سوم فرایند مدیریت بر اساس ارزشها در یافتن پاسخ به این سئوال است كه این ارزش ها ، خود را چگونه در برخوردهای روزانه با جهان اطراف نشان می دهند و ابراز می دارند؟
جواب : هم سو كردن كارهای روزانه با ارزش ها ، اما همسوئی با ارزش ها بدون تغییر دادن عادات ، اعمال و نگرش ها به دست نمی اید زیرا موقعیت واقعی ( ارزش محوری در سازمان ) از طریق شعار دادن حاصل نمی شود ، بلكه از به مرحله عمل در اوردن ارزش ها به طور مداوم در فعالیت های روزانه به دست می آید ، از اینرو مرحله همسو كردن قلب و روح سفر مدیریت بر اساس ارزشهاست .
فسلفه فرایند همسو كردن ، تعریف كردن و دوباره تعریف كردن ارزش ها و اهداف و سپس وارد كردن ان در اعمال روزانه ، بطوریكه برای آدمی حقیقتا دارای معنا باشد و همچنین برای اشخصاص ، اصول و تعهدای را به بار آورد كه انسان در پی پروش انهاست .
و بدانیم كه وقتی كاركنان عادی در جهت ارزش های مشترك همسو و در یك پیام مشترك متحد شوند كارهای خارق العاده ای انجام می دهند .
در این راستا وظیفه رهبران سازمان این است كه بر توجه به ارزشها پافشاری كنند .موفقیت این فرایند بستگی به مدیریت ارشد سازمان و رهبران بالای دیگری دارد كه حرف و عملشان یكی باشد . یكی از چیزی هایی كه مدیریت می تواند جهت ایجاد جو اعتماد بین كاركنان انجام دهد ، ان است كه تغییراتی را كه آنان ( در راستای تحقق ارزشهای سازمانی ) توصیه می كنند ، بسرعت ایجاد كند .

رهبران سازمانها جهت موفقیت در همسو كردن كارهای روزانه با ارزشها، سه دسته كار و فعالیت بایستی به انجام رسانند :
1- كارهای ساختاری
• مدیریت و پیشرفت استراتژیك : در همه جنبه های تدوین ، اجرا و ارزیابی استراتژی ها و به هنگام تصمیم گیری در این زمینه ها باید ارزش های محوری رعایت شوند و مورد توجه قرار گیرند .
• سیستم ها و فرایندهای سازمانی : همه طرح ها ، تصمیمات و عملیات در سازمان بر اساس ارزش ها هدایت و رهبری می گردند .
• جایزه دادن و قدردانی كردن : ایجاد مكانیزم انگیزشی با محوریت رعایت ارزشها توسط كاركنان و واحد ها ی مختلف سازمان .

2- كارهای گروهی
• تمرین موثر اعضا : در رعایت و بكارگیری موثر ارزشها در فعالیتهای روزانه .
• فرایند های گروهی .
• مسائل رفاهی تیمی گروهی

3- كارهای فردی
• خود مدیریتی و خودسازی : اعتقاد و التزام عملی و شخصی به ارزشها .
• حل كردن مسائل و تصمیم گیری : با معیار ارزشها .
• تمرین های رهبری : در هدایت كاركنان سازماننسبت به توجه بر ارزشها .

ارزشهای سازمانی / معیارهای تصمیم گیری :
در سازمانهایی كه بر اساس ارزش ها مدیریت می شوند ، ارزش های سازمانی ، معیار تصمیم گیری ها دركلیه سطوح سازمانی می باشند بنحوی كه :
• در هر موقعیت تصمیم، ارزش ها اهمیت بنیادی دارند و موضوعیت گزینه ها فقط به این خاطر است که ابزاری برای تحقق ارزش ها هستند. بنابراین در تفکر نخست باید بر ارزش ها تمرکز کرد و نه گزینه هایی که احتمالا آن ارزش ها را محقق می سازند. تفکر ارزشی را به طور خلاصه می توان خلاقیت هدایت شده برای تصمیم گیری دانست .

• مقصود از بیان رسالت، بصیرت و ارزش‌های سازمان، این است كه استانداردهای علمی، برای راهبری فعالیت‌های كاركنان هستند اینها اسناد با ارزشی برای جلوگیری و حل مشكل تعارض هستند، اما برای این كه مفید واقع شوند باید مقاصدی بیشتر از یك سری شعار داشته باشند. افراد سازمان همگی باید موافق با مأموریت و بینش و ارزش‌های سازمان باشند زیرا قبول نكردن آن‌ها، خود می‌تواند منبعی برای بروز تعارض گردد. معیارهای عملی دیگری كه می‌تواند فعالیت‌ها و تصمیم‌های داخل یك سازمان را راهنمایی كند، اهداف كوتاه مدت و بلند مدت و طرح‌های استراتژیك را شامل می‌شود.

• هر تصمیم یا كشمكش یا اختلاف نظر تیمی باید همسو با ارزشهای سازمانی گرفته و حل و فصل گردد .

ارزش ها - ارزش های مشترك - همچون مغناطیسی قدرتمندند كه همه كاركنان را به سوی یك موضوع مشترك هم جهت می نمایند .
 

نتیجه گیری :
سازمان ها را می توان به مثابه كشتی روایت استفان كاوی ( داستان عنوان شده درمقدمه ) قلمداد كرد و هوای مه آلود و طوفانی دریا را شرایط بسیار متغیر كسب و كار در عرصه كنونی تجارت نامید ، براستی در چنین شرایطی به فرض تعیین اهداف و مقصد آیا می توان اطمینان حاصل كرد كه تمام كشتی ها به مقصد خود می رسند ؟ قطب نماها ،ابزار های جهت یاب ، فانوس های دریایی چه نقشی در این ماجرا دارند ؟
در شرایطی كه عمدتا تصمیم گیری های در حالت عدم قابلیت اطمینان اخذ می شود و یا سلیقه مشتریان ( بازار ) بسرعتی بیش از قابلیت فرایندهای سازمانمان تغییر می كند و یا سازمانهای رقیب هر روزه به مزیت های رقابتی خود می افزایند و بواسطه ان سهم بازار دیگر سازمانها را تهدید می كنند ، و تكنولوژی های جدید و بدیع بسرعت جلوه می كنند ، در چنین فضائی رقابت روز به روز سخت تر می شود ، بعبارت دیگر در چنین شرایطی صحنه و عرصه حیات و حركت سازمانها مه آلودتر،طوفانی تر و پرتلاطم تر خواهد شد ، درچنین اوضاعی سازمانها نیاز به معیار ها و اصولی ثابت جهت شناسایی مسیر درست از مسیر نادرست هستند در هر لحظه می باشند .
ارزش های واقعی سازمان ، معیار مطمئن تصمیم سازی ها هستند . ارزش های واقعی یك سازمان به عنوان اصول راهنمای جاویدان به هیچ توجیهی نیاز ندارند و برای افراد درون سازمان ارزش و اهمیت ذاتی دارند .
در سازمانهای ارزش مدار ، همه طرح ها ، تصمیمات و عملیات در سازمان بر اساس ارزش ها هدایت و رهبری می گردند .

منابع و ماخذ :
• كن بلانكارد – مایكل اكانر ؛ مدیریت بر اساس ارزشها ؛ مترجم : كامران پروانه ؛ نشر آبنگاه 1382 .
• جیمز بافورد – آرتور جی.بدیان – جیمز آر . لیندنر ؛ مدیریت در ترویج management in extension ؛ مترجمان : محمد چیذری – رضا موحدی ؛ نشر نور علم 1381 .
• كنت بلانچارد - شلدون بالز ؛ گانگ هو(Gung Ho ! ) مدیریت شگفت انگیز ؛ صدیقه ابراهیمی ؛ نشر نسل نو اندیش ؛ زمستان 1383 .
• فرید ریش ویلهم نیچه ؛ چنین گفت زرتشت – كتابی برای همه كس و هیچ كس ؛ مترجم : داریوش آشوری ؛ نشر اگاه 1375 .
• استفان كاوی ؛ هفت عادت مردمان موثر ؛ مترجم : گیتی خوشدل ؛ نشر پیكان .
• فرد دیوید ؛ مدیریت استراتژیك ؛ عنوان اصلی Strategic Management: Concepts & Cases ؛ مترجم : قربانی زاده ؛ نشر سازمان بسیج دانشجوئی .
• سیدبابك علوی ؛ ترجمه - ارزشهای فرهنگی وجهت گیریهای كاركنان ؛ sbalavi@yahoo.com.
• محمدرضا میرزا امینی؛ ترجمه - برنامه‌ریزی و مدیریت استراتژیك ؛
www.sharifthinktank.com


نوشته شده توسط بهزاد پارسا در چهارشنبه 23 شهریور 1384 و ساعت 07:09 ق.ظ
كاربرد عامل های متحرك در تجارت الكترونیك | مقالات ,

مركز اطلاعات و مدارك علمی ایران

شماره اول دوره چهارم

كاربرد عامل های متحرك در تجارت الكترونیك

 

نویسنده : پویا فوده
دانشجوی كارشناسی‌ارشد كامپیوتر –  نرم‌افزار
دانشگاه آزاد اسلامی و مدیرعامل شركت ابركاكیا رایانه
 

  چكیده

 با بوجود آمدن شبكه های كامپیوتری بزرگ در دهه هفتاد نیاز به روش های اجرای برنامه ها تحت شبكه آشكار گردید و  فراخوانی پروسیجرها از راه دور (RPC)  نخستین پاسخ به این نیاز بود. در سالهای اخیر رویكرد جدیدی در مقابل این روش مطرح گردیده است. در برنامه ریزی از راه دور (RP) بجای صدا زدن یك تابع با ارسال پارامترها و انتظار برای دریافت پاسخ ، متن برنامه یا پروسیجر اجرایی به همراه كلیه داده های مورد نظر به ماشین مقصد ارسال میگردد. این كد پس از اجرا در ماشین مقصد نتیجه حاصل شده را بازمیگرداند. ایده عامل های متحرك برپایه برنامه ریزی از راه دور بنا گردیده است.
تجارت الكترونیكی از موضوعاتی است كه در سال‌های اخیر مورد استقبال فوق‌العاده‌ای قرار گرفته است و این امر ضرورت انجام تحقیقات بیشتر برای یافتن راهكارهای جدید در این زمینه را نشان میدهد. در این مقاله ما پس از شناخت دقیق مدل ها و معماری های معرفی شده برای عامل های متحرك ، به معرفی طرح بازار الكترونیكی خواهیم پرداخت.
در این طرح  بجای روش فعلی كه در آن خریدار با جستجوی سایت های متعدد و مشاهده شرایط فروشندگان مختلف– از جمله قیمت ، زمان ارسال و غیره–  برای یافتن فروشگاه مطلوب خود زمان زیادی را صرف مینماید ، عامل متحرك خود را برای منظور و سركشی به سایت‌های فروشندگان بالقوه گسیل می‌نماید و در نهایت با بازگشت عامل متحرك به نزد وی ، از نام فروشگاه های الكترونیكی كه كالای مورد نظر را با بهترین شرایط عرضه مینمایند آگاه میشود.
  
 كلیدواژه ها: عامل متحرك ، حركت ، ملاقات ، عامل ثابت ، بازار الكترونیك ، فروشنده ، خریدار

 Keywords: Mobile Agent, Travel, Meeting, Stationary Agent, E-Bazar, Supplier, Buyer


مقدمه
 دو رسته از دكانهای بسیار در برابر یكدیگر كه غالبا سقفی آنها را بهم پیوند میدهد, میدان داد و ستد, كلمه ای فرانسوی كه از پرتقالی گرفته شده و پرتقالیان نیز از ایرانیان گرفته اند.(شرح كلمه بازار , دهخدا)
كسانی كه امروزه در كسوت خریدار به بازار میروند سه گروه اند. اول كسانی كه میدانند چه میخواهند و میدانند كه باید آنرا از كجا بخرند. این گروه پس از ورود به بازار مستقیما به فروشگاه مورد نظرشان مراجعه مینمایند. دوم كسانی كه نمیدانند چه میخواهند آنها بدون اینكه كالای خاصی مد نظرشان باشد در فروشگاه های مختلف به جستجو میپردازند و اگر چیزی نظرشان را جلب نمود خرید میكنند. و گروه سوم كسانی هستند كه میدانند چه میخواهند ولی نمیدانند آنرا از كجا بخرند. این افراد در میان فروشگاه های مختلف به دنبال فروشگاهی میگردند كه بهترین شرایط را (از لحاظ داشتن جنس , مناسب بودن قیمت , كیفیت وغیره ) داشته باشد. شاید زمانی كه در بازار لوازم‌یدكی اتومبیل به‌دنبال قطعه‌ای كمیاب هستید و یا در شب‌تعطیلی با تلفن‌های مكرر به‌دنبال رستورانی بگردید كه حاضر شود برای شما پیتزا بفرستد نیاز های این گروه را بهتر درك كنید.
تجارت الكترونیك فرآیندی است كه تمام مراحل خرید از نمایش و معرفی كالا تا دریافت و چانه زنی بر سر قیمت و پرداخت وجه را پوشش میدهد.
تجارت الكترونیك  برای خریداران گروه اول تسهیلات فراوانی را پدید می آورد. شخص به وب سایت فروشنده مراجعه كرده و مراحل خرید كالا و پرداخت وجه را طی میكند. در مورد گروه دوم خرید الكترونیكی انتخاب چندان مناسبی نیست. گر چه به نظر میرسد كه با گشت و گذار در میان وب سایت ها میتوان چیزهایی برای خرید یافت , جستجو در میان بازار های سنتی دارای كیفیت دیگری است و به همین دلیل هم پیش بینی میشود كه بازار الكترونیك هرگز بطور كامل جایگزین بازار های سنتی نخواهد شد.
اما تمركز ما در اینجا بر گروه سوم است. كسانی كه بدنبال جنس خاصی در بازار الكترونیك هستند. در حال حاضر چنین خریدارانی به روشهای مختلفی اقدام میكنند. در صورتی كه میتوان با رجوع به حافظه وب سایتهای فروشنده ، فروشنده احتمالی را حدس زد و یا با سرزدن به وب سایت رسمی تولید كنندگان , فروشندگان را پیدا كرد. همچنین موتور های جستجو میتوانند در این مورد به خریداران كمك كنند. اما در مورد اجناسی كه توسط فروشندگان متعددی ارائه میشوند نمیتوان به یافتن بهترین فروشنده امیدوار بود و با صرف وقت زیاد و بازدید از چندین وب سایت بایستی یكی از آنها را انتخاب نموده  و از بقیه صرفنظر كرد..
استفاده از عامل های متحرك در تجارت الكترونیك باعث میشوند بجای اینكه مشتری جهت یافتن فروشنده ای كه كالای مورد نظرش را با بهترین شرایط عرضه مى‌نماید در بین فروشگاه ها سرگردان شود، عامل متحرك خود را برای این امر به فروشگاه‌های متعدد اینترنتی گسیل میدارد.
ما در اینجا مجموعه ای از فروشگاه های متنوع الكترونیكی -كه علاوه بر روش معمول خود-  قادر به سرویس دهی عامل های متحرك هستند را بازار الكترونیك مینامیم.


عامل های متحرك
 
رویكرد جاری
امروزه مهمترین اصل در سازماندهی شبكه های كامپیوتری اجرای روال ها از راه دور است (    (Remote Procedure Calling) (RPC
در‌دهه هفتاد اجرای روال‌ها از راه دور  مطرح شد ، بدین صورت كه در ارتباط بین كامپیوتر ها , یك كامپیوتر بتواند روالی را در كامپیوتر دیگر به اجرا در آورد. هر آنچه در شبكه منتقل میشود یا درخواست اجراست و یا پاسخ درخواست اجرا. هر درخواست محتوی اطلاعاتی جهت پارامتر های اجرای برنامه و هر پاسخ محتوی اطلاعات نتیجه میباشد. این روال برای كامپیوتری كه درخواست اجرای آنرا دارد داخلی محسوب میشود.
 


شكل 1 : اجرای روال ها از راه دور


  دو كامپیوتری كه از الگوی اجرای روال ها از راه دور پیروی میكنند‌در‌مورد روال های قابل اجرا و نوع پارامتر ها و نتایج قبلا هماهنگ شده اند. موافقتامه آنها جهت این هماهنگی پروتكل نامیده میشود.
هر كامپیوتر استفاده كننده نیازش را با اجرای متوالی تعدادی روال از راه دور در كامپیوتر سرور برآورده میكند. هر تماس شامل درخواست استفاده كننده و پاسخ سرور است. مثلا برای درخواست حذف تمام فایل های موجود در فایل سرور كه دو ماه از تاریخ ثبت شان میگذرد ممكن است كامپیوتر استفاده كننده در یك تماس لیست تمام فایلها را تقاضا نماید و در تماس هایی دیگر اسامی فایلهای حذفی را اعلام نماید. در این حالت كامپیوتر استفاده كننده خود در مورد عمر فایلها تصمیم میگیرد و برای حذف n فایل به تبادل 2(n+1) پیام نیاز است.
مشخصه برجسته روش اجرای روال ها از راه دور این است كه هر تراكنش بین استفاده كننده و سرور دارای دو بخش است : درخواست اجرای روال از سرور و پاسخی كه سرور تولید كرده است. بنابراین یك تراكنش فعال نیاز به یك ارتباط شبكه ای فعال دارد.
 
 
 
رویكرد جدید
برنامه ریزی از راه دور (RP) (Remote Programming) بعنوان یك جایگزین برای روش اجرای روال از راه دور مطرح گردید. این مدل نه تنها بایستی امكان اجرای روالها از راه دور را فراهم كند بلكه باید امكان ایجاد روال ها را هم بوجود آورد. هر پیام كه بوسیله شبكه منتقل میشود شامل روالی است كه كامپیوتر مقصد باید به اجرا در آورد و اطلاعاتی كه آرگومان های روال محسوب میشوند ، میباشد.
 


شكل 2 : برنامه ریزی ازراه دور


 دو كامپیوتری كه در ارتباط شان از الگوی اجرای روال ها از راه دور پیروی میكنند در مورد دستورات مجاز در روال ها و همینطور انواع مختلف داده به توافق رسیده اند. به این توافقنامه زبان میگویند. زبان مجموعه دستورالعمل هایی است كه روال را قادر به تصمیم‌گیری، محاسبه و تغییر حالت و فراخوانی سایر روالهای آماده میسازند. این روال ها برای اجرا كننده محلی محسوب میشوند. روال و حالت آن ، عامل متحرك نامیده میشوند تا نشان داده شود كه آنها در كامپپوتر فرستنده شناخته شده اند حتی وقتی كه در كامپیوتر گیرنده قرار دارند.
در ابتدا كامپیوتر كاربر جهت انجام كاری روی سرور ، روالی برای آن ارسال میكند كه در آن آنچه بایستی به انجام برسد آمده است (مثلا حذف) مبنی بر حالتی كه وجود دارد (مثلا عمر بیش از دو ماه). حذف فایل های قدیمی –صرف نظر از اینكه چند تا هستند- فقط نیاز به انتقال یك پیغام بین كامپیوتر ها دارد. عامل - نه كامپیوتر- كاربر موظف به پیدا كردن فایلهایی است كه باید حذف شوند.
نكته برجسته در برنامه ریزی از راه دو این است كه كامپیوتر كاربر و سرور میتوانند بعد از انتقال عامل بدون استفاده از شبكه در حال تراكنش باشند. به زبان دیگر یك تراكنش فعال نیازی به یك ارتباط شبكه ای فعال ندارد. نتایج حاصل از این واقعیت بسیار گسترده است.
 
 
مكانها
هر یك از بخش هایی كه روال در آن به اجرا در می‌آید یك مكان نامیده میشود. مكان ها ممكن است از نظر فیزیكی در كامپیوتر های مجزا و یا بر روی یك كامپیوتر وجود داشته باشند. برای مثال در بازار الكترونیك هر یك از فروشگاه ها یك مكان محسوب میشوند.
 
عامل ها
برنامه ها بصورت مجموعه ای از عامل ها مدل میشوند. عامل ها در هر لحظه مكان های خاصی را اشغال میكنند ولی میتوانند از مكانی به مكانی دیگر منقل شوند. عامل‌ها مستقل از روال‌هایی هستند كه توسط آنها به اجرا در میآیند.
 


شكل 3 : عامل های متحرك
 


حركت
عامل ها میتوانند از مكانی به مكان دیگر –هر قدر دور-  حركت كنند. حركت علامت مشخصه برنامه‌ریزی از راه دور است.حركت به عامل اجازه میدهد كه سرویسی كه از راه دور درخواست شده را  اجرا نماید و بعد به جای اولش برگردد.
 یك برنامه معمولی كه مثلا به زبان C نوشته شده باشد قابل انتقال نیست چرا كه تمام روال ها و حالت آن غیر قابل حمل اند. اما یك عامل میتواند از جایی به جای دیگر منتقل و اجرا شود چرا كه زبان و ساختاری كه عامل با آن طراحی شده است اجازه این انتقال را میدهند و حالت و اطلاعات عامل هم همراه آن انتقال میابند.
 
ملاقات ها
عامل ها قادر اند كه در یك مكان با هم ملاقات كنند. ملاقات بدین معنی است كه عامل هایی كه در یك كامپیوتر هستند بتوانند روال های یكدیگر را فراخوانی كنند.
هدف نهایی عامل ها از حركت انجام ملاقات است. یك عامل ممكن است به مكانی در سرور حركت كند تا آنجا با عامل ثابتی كه نیازهایش را بر می آورد ملاقات نماید. [8]
  
معماری های متداول عامل های متحرك
 ما برای این بحث چهار معماری و پیاده سازی متداول عامل متحرك را برگزیده ایم. لازم به ذكر است تمامی این سیستم ها با جاوا پیاده سازی گردیده اند و از میان آنها تنها اسمارت كد برنامه خود را در اختیار عموم قرار داده است. [7]
 
اسمارت(SMART)
ونگ [9] در سال 2001 سیستم‌عامل‌های‌متحرك مطیع را منتشر كرد كه عامل های متحرك گسترش پذیر با تكنولوژی مطمئن (Scalable Mobile And Reliable Technology)" اسمارت" نام گرفت. این معماری شامل چهار لایه است كه در ماشین مجازی جاوا ساخته شده اند. شكل a4 نمای ساده ای از این معماری را نشان میدهد.
 پایین ترین لایه شامل ناحیه ناحیه مدیریت و سیاستهای امنیتی میگردد. ناحیه مدیریت از مدول جستجوگر برای نامیدن سرویس ها در ناحیه مدیریتی و لایه های بالاتر بكار میروند.لایه بالاتر لایه عامل ها است. عامل های متحرك میتوانند در این لایه ایجاد شوند ، مهاجرت كنند و یا خود را نابود نمایند.سومین لایه از پایین محیط اجرا است كه شامل یك یا چند مكان میشود كه هر مكان میتواند شامل چند وظیفه باشند.بالاترین لایه میانجی عامل هاست كه رابط اجرائی عامل های نوشته شده با اسمارت را فراهم میكند.
 
دی ایجنتس(D'Agents)
گری [3] سیستم عامل های متحرك دی‌ایجنتس   (كه قبلا Tcl خوانده شده بود) را به منظور پشتیبانی از پایگاه های داده توزیع شده و نمایش كارائی عامل های متحرك منتشر كرد.
 این معماری دارای پنج لایه است. پایین ترین لایه TCP/IP است كه برای برقراری ارتباط بین دستگاه ها بكار میرود. لایه بعد كه لایه سرور نامیده میشود بر روی تمام سرور هایی كه عامل های متحرك را میپذیرند قرار میگیرد. این بخش با روش چند نخ (Multi thread) عامل های متحرك متعدد را بر روی یك برنامه واحد میپذیرد در حالی كه هر عامل مشغول انجام برنامه خود میباشد. لایه سوم كتابخانه ++C را در خود دارد باعث كاركردن عامل میشود. چهارمین لایه محیطی برای اجرا با پشتیبانی سه زبان پدید می‌آورد (Java,Tcl,Scheme). هر محیط اجرا دارای یك مترجم/ماشین مجازی برای این زبان هاست ، ریشه مسیر قادر به اجرای توابع كتابخانه ای++ C ‏، ضبط كننده مسیر برای ایجاد انتقال پذیری و مدلی امنیتی برای محدود كردن دسترسی به منابع میباشد. خود عامل ها در بالاترین لایه تعریف میشوند. شكل b4  این معماری را نشان میدهد.
 
گراس هوپر(Grasshopper)
گراس هوپر یك معماری پیاده شده بر اساس استاندارد مسیف(MASIF) است كه از تولید و اجرای عامل های متحرك پشتیبانی میكند. معماری گراس هوپر [6] با دو لایه متمایز میگردد. محیط اقامت عامل های توزیع شده در بالا است.در شرایطی كه كه لایه پایین شامل محیط پردازش توزیع شده میباشد. یك میزبان معمولا در محیط عامل های توزیع شده شامل آژانسی است كه به خدمات پایه دسترسی دارد. خدمات پایه شامل جستجوگر و سیستم عامل های متحرك آن و هم تراز شماری از سرویس های هسته سیستم میباشند. سرویس های هسته شامل اجرا ، انتقال ، مدیریت ، ارتباطات ، امنیت و نامگذاری ماشین ها است. خدمات توسعه یافته شامل رابط ها با وسایل جانبی ، توابع كنترل برنامه و رابط گرافیكی كاربر است. شكل c4 نمای ساده ای از گراس هوپر را نشان میدهد.
 
اجلتس(Aglets )
ابتكار اجلتس [4] احتمالا یكی از بهترین پروژه ها در ارتباط با عامل های متحرك است. این معماری دارای دو لایه و دو رابط برنامه سازی است كه برای دسترسی به توابع هر لایه طراحی شده اند. لایه اجرایی (بالایی) شامل یك هسته و بدنه ای است كه مكانیزم‌های بنیادی زیر را برای اجرای اجلت ها فراهم میكند: سریال سازی و خارج كردن از سریال سازی ؛ باركردن كلاس و انتقال؛ مدیریت رفرنس ها و دورانداختن رفرنس های بلااستفاده؛ مدیریت ثبات سیستم؛ محاظت كد ها و نگهداری میزبان ها و عامل ها (اجلت ها) از اعمال مغرضانه. این سرویس ها از طریق رابط برنامه سازی در این لایه تعریف میشوند.لایه ارتباطات (پایینی) از یك رابط برنامه سازی ارتباطی كه دارای متدهایی برای تولید و ارسال عامل ها، پیگیری عامل ها، و مدیریت عامل ها در یك نظام مستقل از پروتكل است میباشد.
چرخه زندگی اجلت ها چنین است: در ابتدا یك اجلت جدید باید مدل سازی شود. این كار میتواند با ساخت یك الگوی جدید و یا كپی برداری از یك اجلت موجود انجام پذیرد. در حین ساخت عامل میتواند از سرور محلی ارسال گردد و یا در یك دستگاه ذخیره سازی جانبی برای فعال سازی در آینده ، ذخیره شود. عامل میتواند خود را به سروری منتقل كند كه سبب معلق شدن اجرا ، سریال كردن موقعیت داخلی و سپس انتقال به مقصد گردد. در گیرنده ، عامل با توجه به اطلاعاتی كه دریافت میكند نوسازی میشود و نخ (Thread) جدیدی برای اجرا به آن نسبت داده میشود. در شكل d4 میتوان نمای ساده ای از این مدل را مشاهده كرد.

 

شكل 4: مقایسه معماری های متداول


 معرفی بازار الكترونیك
 بازار الكترونیك از چهار عامل تشكیل میشود
1-سایت سرویس‌دهنده به مشتریان 2- عامل های متحرك 3- فروشگاه های عضو بازار 4- سایت مركزی
 
سایت سرویس دهنده به مشتریان
 این سایت با دریافت مشخصات كالای مورد نظر خریدار وظیفه پیدا كردن و معرفی فروشنده را بر عهده دارد. خریدار میتواند پس از اعلام درخواست ، ارتباط خود را با شبكه قطع نماید و اطلاعات فروشندگان در ارتباط بعدی وی با سایت مشتریان در اختیارش قرار خواهد گرفت.
 در این سایت هر خریدار بالقوه دارای یك شناسه و كلمه عبور میباشد. همچنین بانك اطلاعاتی موجود در سایت شامل لیست تمام اجناس ممكن برای خرید و فروشندگان احتمالی این اجناس است. هر كالا دارای یك كد ده رقمی واحد است. فرضا كد 132-1-114-13-2 نمایانگر پرینتر لیزری HP1200 ساخت فرانسه است. كه عدد 132 نمایانگر دسته كلی جنس (پرینتر لیزری) , 0 نمایانگر زیر مجموعه(1= پرینتر ساده , 2 =پرینتر اسكنر دار و غیره) , 114 كارخانه سازنده (HP) , 13 مدل آن (1200) و رقم 2 زیر مجموعه آن مدل (ساخت فرانسه) میباشد. البته خریدار مجبور به تكمیل تمامی این اطلاعات نیست و اگر از قسمت لوازم كامپیوتری پرینتر لیزری و سپس نوع ساده آنرا انتخاب و بعد كارخانه HP را انتخاب نماید، عامل متحرك با  ارسال كد 132-0-114 تمام پرینتر های لیزری ساده HP را جستجو خواهد كرد.
خریدار بجز كد كالا پارامترهای دیگری را نیز مشخص میكنند این پارامتر ها عبارتند از تعداد مورد نیاز ، قیمت حداكثر ، پارامتر  مكان خریدار و حداكثر زمان ارسال. بغیر از كد كالا و پارامترها ، لیست فروشندگان بالقوه كالا (مثلا فروشگاه هایی كه پرینتر میفروشند) همراه عامل شده به اولین فروشنده احتمالی ارسال میگردد.
 
عامل های متحرك
عامل متحرك با پارامتر هایی كه ذكر گردید سفر خود را آغاز مینماید. در طی این سفر عامل از سایتی به سایت دیگر مراجعه كرده و پارامتر هایش را عرضه مینماید. در صورتی كه سایت فروشنده حداقل انتظارات خریدار را بر آورده سازد پیشنهاد فروش شامل قیمت و ترتیب پرداخت و زمان حمل را به  عامل متحرك ملحق مینماید. اگر هم فروشنده كالا را نداشته باشد و یا قادر به تامین نظر مشتری نباشد پیامی مبنی بر رد درخواست ضمیمه عامل نموده و آنرا برای فروشنده بعدی ارسال مینماید.
 
فروشگاه های عضو بازار
هر فروشگاه الكترونیكی برای خود واحدی مستقل است كه ممكن است قبل از پیوستن به بازار هم وجود داشته باشد. هدف ایجاد بازار الكترونیك اینست كه بدون ایجاد هیچ گونه تغییری در ظاهر این سایتها و حداقل تغییر در بانك اطلاعاتی آنها بتوان آنها را وارد بازاری نمود كه مشتری به سادگی بتواند فروشندگان كالای مورد نظرش را بیابد.
نخستین تغییر لازم افزودن كد واحد به بانك اطلاعاتی فروشندگان برای هر یك از كالا‌های موجود است. این فیلد جدید كلید اصلی جدول نیست ولیكن برای تمام كالای مشابه در فروشگاه های مختلف یكسان است.
 سایت فروشنده بایستی دارای برنامه‌های اضافی جهت دریافت , ارسال و ایجاد ارتباط با عامل های متحرك باشد. این برنامه (عامل ثابت) میتواند به روش های مختلف و یا زبانهای برنامه سازی متفاوت تهیه شود و آنچه مهم است اینست كه برنامه عامل (كه فرمت آن استاندارد است) را دریافت كند و پس از افزودن پاسخ خود ،  آنرا به فروشنده بعدی ارسال نماید.
بدیهی است این برنامه ها در دسترس كاربر نیستند و فقط عامل‌های متحرك به‌آنها رجوع مینمایند. بنابراین سایت ضمن حفظ ظاهر قبلی و سرویس دهی به سایر مشتریان خود , به بازار الكترونیك هم سرویس میدهد.
سایت فروشنده علاوه بر پاسخ دهی به عامل ها میتواند از آنها آمار بگیرد. این آمار خصوصا در مورد حجم تقاضا برای اجناسی كه فروشنده آنها را موجود ندارد و یا قادر به ارضای نیاز های خریداران نیست جهت تصمیمات بعدی (مثلا خریداری جنس جهت عرضه و یا تعدیل قیمت آن) مفید است.
سایت اطلاعات مركزی
گرچه تمام  تراكنش ها بین سایت های فروشندگان و خریداران نیازی به واسطه ندارند ولی جهت هماهنگی به یك بانك اطلاعاتی مركزی نیاز است.
تخصیص كد واحد به هر كالا توسط سایت مركزی انجام میشود. همچنین فروشندگان بالقوه اطلاعات خود را در سایت مركزی به ثبت میرسانند و سایت های خریدار اطلاعات مربوط به این امر را از سایت مركزی دریافت میكنند. تخصیص امضای الكترونیك به سایت های فروشندگان و مشتریان و انتقال امن كلید اختصاصی و در پخش كلید عمومی وظیفه دیگر سایت اطلاعات مركزی است.
هیچیك از سایتها نیازمند به ارتباط دائم با پایگاه مركزی نیستند وكافی است هر از چندی (مثلا روزی یك بار) اطلاعات خود را با پایگاه مركزی همسنگ نمایند.
به روز رسانی اطلاعات پایگاه مرکزی توسط فروشندگان و همچنین به روز رسانی پایگاه داده خریداران از روی پایگاه داده مرکزی بدون دخالت عامل های متحرك صورت میپذیرد. برای به روز رسانی پایگاه مرکزی میتوان برای فروشندگان پنلی در نظر گرفت که اطلاعات خود را در آن وارد نمایند . همچنین پایگاه مرکزی میتواند هر از چندی با برقراری ارتباط با سایت فروشندگان اطلاعات خود را به روز نماید.
 
امنیت بازار الكترونیك
 در سیستم بازار الكترونیك امنیت به معنای محرمانگی وجود ندارد بدین معنا كه هر فروشنده میتواند از محتوای پیشنهادات فروشندگان متاخر ، مطلع شود.این روش علاوه بر ایجاد امكان رمزگذاری نامتقارن مزیت دیگری نیز دارد. فروشنده میتواند با ارزیابی سایر پیشنهادات ، پیشنهاد خود را درج كند. پیش فرض ما این است كه بازار الكترونیك برای خرید های غیر كلان طراحی گردیده و برای مناقصه ها مناسب نیست.
عامل متحرك بصورت یك قطعه كد و به همراه جداول داده – كه شامل پیشنهادات فروشندگان قبلی است- بین سایت های مختلف فروشنده منتقل میشود. در صورتی كه تدابیر امنیتی لازم اندیشیده نشود ، هر یك از فروشندگان قادر خواهند بود تغییراتی در پیشنهادات فروشندگان قبلی و یا كد دستورات ایجاد نمایند كه این امر برای از میدان به در كردن رقبا كاملا محتمل است.
 
رمز گذاری نامتقارن
در رمز گذاری معمولی – یا متقارن- یك كلید برای رمزگذاری وجود دارد و از همان كلید هم برای خارج كردن متن از رمز استفاده میشود. اما در رمز گذاری نامتقارن از دو كلید مجزا برای این منظور استفاده میشود.به بیان دیگر در روش رمزگذاری نامتقارن متن رمز شده فقط توسط دارنده كلید اختصاصی قابل ایجاد است اما از رمز در آوردن آن توسط كسانی كه كلید عمومی را در اختیار دارند (همه افراد) ممكن است.
امضای الكترونیك
سایت خریدار پس از تعیین كالای مورد نیاز ، آنرا به كد تولید شده می افزاید و نام فروشندگان احتمالی ، همچنین تاریخ و زمان ساخت عامل و یك عدد تصادفی  را در جداول مربوطه درج مینماید.این اطلاعات با كلید اختصاصی خریدار رمز میگردند و حاصل این رمز گذاری نیز در عامل درج میگردد.
هر فروشنده نیز كه پیشنهادی برای فروش دارد به همین روش پیشنهاد خود را در عامل درج و سپس امضا مینماید. حتی اگر فروشنده ای پیشنهاد قابل ارائه ای نداشته باشد نیز موظف به امضای عامل متحرك است. این امر جهت جلوگیری از حذف كامل پیشنهاد یك فروشنده بوده ، در هر لحظه میتوان مطمئن شد كه عامل متحرك تا كنون تمامی نقاط مسیر را طی كرده است.
 
بررسی درستی عامل
سایت گیرنده پس از دریافت كامل عامل و بررسی همه جانبه آن از لحاظ امضا های الكترونیك تمامی فروشگاه هایی كه عامل از آنها گذر نموده است و فرم كلی دستورالعمل ها و امضای مشتری و همچنین وجود اطلاعات مربوط به كلیه فروشگاه هایی كه در لیست مرتب شده در مكان قبل از فروشگاه فعلی قرار دارند ، در صورت صحیح بودن تمامی موارد "تایید"   را به سایت فرستنده بر میگرداند و در این هنگام فرستنده كپی عامل را –كه تاكنون نزد خود نگهداری كرده است را - نابود میكند.
در صورت عدم تایید درستی عامل "اشكال" به سایت فرستنده بازگردانده خواهد شد. در این حالت سایت فرستنده كه عامل را بطور صحیح دریافت نموده ولی به دلیل تغییرات غیر مجاز در متن عامل ، نتوانسته است آنرا تحویل گیرنده بعدی نماید و یا اساسا عامل را نزد خود نگه داشته و به گیرنده بعدی مسترد ننموده است مقصر شناخته میشود.
البته بروز چنین حوادثی همیشه دلیل سو نیت سایت‌های فروشنده نیست بلكه اشكالات فنی ( مانند از كار افتادن سایت زمانی كه عامل در آن در حال اجراست)  ممكن است منجر به چنین شرایطی شود. بنابراین وجود یك سیستم كنترل مركزی كه موارد مشكوك را بررسی نموده و  با جمع بندی نتایج ثبت شده ، فروشندگانی كه این اشكالات بیش از حد معمول برای سایتشان اتفاق می افتد را شناسایی نماید ، ضروری است.
 
انتقال اطلاعات
جهت انتقال جداول به همراه عامل آنها را بصورت XML در آورده سپس بصورت متن ساده از سایتی به سایت دیگر منتقل میكنیم. از آنجا كه اطلاعات بصورت متن ساده در آمده و امنیت آنها نیز با روش رمزگذاری نامتقارن تامین گردیده است میتوان از پروتكل httpبرای انتقال آنها استفاده كرد.
برای این منظور هر سایت فرستنده (خریدار اولیه و یا فروشنده ای كه كارش با عامل تمام شده) تمامی اطلاعات را  با متد POST برای گیرنده بعدی ارسال مینماید.


نتیجه‌گیری
در صورت تحقق طرح ، مجموعه بازار الكترونیك میتواند شامل تعداد زیادی فروشگاه با كالاهای كاملا متفاوت باشد. از سوی دیگر سرویس سایت‌هایی كه به مشتریان سرویس میدهند نیز دارای تنوع است و هر یك میتوانند خدماتی مانند تضمین سلامت كالا یا ایجاد حساب اعتباری برای خرید كاربران  را عرضه نمایند.
بازار الكترونیك وابستگی همزمان به سایت مركزی آن نداشته و وظیفه سایت مركزی در حد صدور امضای الكترونیك برای سایت های فروشنده و خریدار جدید و معرفی فهرست اجناس موجود هریك از فروشگاه‌ها میباشد. در نتیجه بازار الكترونیك میتواند در صورت بروز اشكال در بخش های مختلف خود به فعالیت ادامه دهد. بدیهی ترین ویژگی اجرای این طرح این است كه خریداران بجای این كه خود در میان سایت های مختلف به جستجوی كالای مورد نظرشان بپردازند عامل متحرك خود را برای این منظور ارسال میدارند كه علاوه بر صرفه جویی در وقت ایشان ، موجب كمتر شدن ترافیك شبكه میگردد.
طراحی زیربنای بازار الكترونیكی در اینجا به پایان میرسد ولیكن موضوعات دیگر همانند همراه كردن اطلاعات كارت اعتباری جهت انجام خرید و یا جستجو برای كالاهای وابسته (در صورت یافتن كالای اصلی با شرایط مناسب) ، از جمله امكاناتی هستند كه میتواند در آینده به این مجموعه افزوده شود.


قدردانی
در اینجا جا دارد از زحمــات كلیه كسانی كه در انجام این پژوهش مرا یاری نمودند تشـكر نمایم. خصوصا از آقای دكتر محمد علی نعمت بخش (استادیار دانشگاه اصفهان) قدردانی مینمایم. بدون شك انجام این كار بدون رهنمودهای  راهگشای ایشان ممكن نبود. 

REFERENCES
 [1] Chan, H , Lee, R , Dillon, T , Chang, E. 2001. E-Commerce: Fundamentals and Applications. WILEY
Chapter 9. 251 – 289
[2] Chaudhury, A , Kuilboer, J.P. 2002. e-Business and e-Commerce Infrastructure. McGraw-Hill Chapter 9 Software Agents for E-Commerce 335 – 368
[3] GRAY, R.S., CYBENKO, G., KOTZ, D., PETERSON, R.A. AND RUS, D. 2002. D'Agents: Applications and performance of a mobile agent system. Software: Practice and Experience. Vol 35. Number 6. 543 - 573.
[4] LANGE, D.B. 199. Java Aglet Application Programming Interface (J-AAPI) White Paper - IBM.
[5] Milojicic, D., Breugst, M., Busse, I., Campbell, J., Covaci, S., Friedman, B., Kosaka, K., Lange, D., Ono, K., Oshima, M., Tham, C., Virdhagriswaran, S. & White, J. 1998. MASIF: The OMG Mobile Agent System Interoperability Facility. Personal Technologies. Vol 2, No 2. 117 - 128.
[6] PAVLOU, G. 2000. The Grasshopper Mobile Agent Platform. Appearing in Mobile intelligent agents for managing the information infrastructure.
[7] SCHOEMAN, M.A , CLOETE, E : Architectural Components for the Efficient Design of  Mobile Agent System. Proceedings of SAICSIT 2003,  48 – 58 . , University of South Africa.
[8] WHITE, J. E. 1994. Telescript Technology: The Foundation for the Electronic Marketplace. White paper. General Magic, Inc., Mountain View, CA,USA.
[9] WONG, J., HELMER, G., NAGANATHAN, V., POLAVARAPU, S., HONOVAR, V. AND MILLER, L. 2001. SMART mobile agent facility.The Journal of Systems and Software Vol 56. 9-22.


نوشته شده توسط بهزاد پارسا در پنجشنبه 10 شهریور 1384 و ساعت 10:09 ق.ظ
تبلیغاتِ ایران در زیر ذره بین | مقالات ,

مركز اطلاعات و مدارك علمی ایران

تبلیغاتِ  ایران در زیر ذره بین

تهیه و تنظیم : مهندس آزاده پورغفاری لاهیجی 
كارشناس ارشد تبلیغات
 

چكیده
 تبلیغات به عنوان یكی از شاخه های علمی، فرهنگی، اجتماعی و ارتباطی بر زندگی روزمره افراد بسیار موثر است و این تاثیر اگرچه همانند رشد یك گیاه به آرامی انجام می گیرد و مانند حركت مورچه بر روی سنگ در تاریكی است كه به چشم نمی آید، ولی انكار ناپذیر است. در این مقاله نگارنده به آسیب شناسی صنعت تبلیغات در ایران پرداخته است. در ابتدا جایگاه تبلیغات در بازاریابی بیان شده وسپس مدل عناصر درگیر با صنعت تبلیغات كه عبارتند از شركتهای تبلیغاتی، تولید كنندگان، مخاطبان، رسانه، دولت و مردم ارایه و بررسی شده است. مشكلات هر یك از عناصر بیان شده و سپس راهكارهایی برای رفع آنها پیشنهاد شده است. در بررسی عناصر درگیر با تبلیغات چند الگو در توالی ارایه پیامهای تبلیغاتی ارایه شده و در پایان این نتیجه حاصل شده است كه چنانچه عوامل درگیر با این صنعت را به صورت چرخ دنده هایی حول چرخ دنده اصلی كه تبلیغات كشور است در نظر بگیریم، لازم است همه چرخ دنده ها در جایگاه خود چرخش صحیح داشته باشند تا كل سیستم به درستی حركت كند.
  
مقدمه
زمانیكه از خواب بیدار می شویم و برای ورزش صبحگاهی تلویزیون را روشن می كنیم. تبلیغ پفك نمكی، سس سالاد،‌ شامپو، جوراب، بخاری، یخچال، موتورسیكلت و بسیاری از تبلیغات تلویزیونی را به ناچار می بینیم. وقتی از منزل خارج می شویم و پیچ رادیو را باز می كنیم باز هم  انواع تبلیغات خامه، ماكارونی، كاشی، گاز، ماشین لباسشویی، خودرو و غیره  را می شنویم. در خیابانها پشت اتوبوس ها یا به تابلوهای خیابانی كه نگاه  می كنیم تبلیغات متفاوتی را می بینیم. ما در شبانه روز تبلیغات زیادی را مشاهده می كنیم كه از رسانه های مختلف به سوی ما پرتاب می شود. با وجود حجم فراوان تبلیغات و انواع محصولاتی كه تبلیغ می شوند آیا تاكنون اندیشیده ایم كه چه میزان در امر تبلیغ موفق بودیم؟ چقدر با این موضوع، علمی و تخصصی برخورد می كنیم ؟ آیا می دانیم وضعیتِ عناصر درگیرِ با تبلیغ، در كشور ما چگونه است؟ آیا برای حل مشكلات تبلیغات دركشور گامی برداشته شده است؟
تبلیغات در زمان قدیم در مقایسه با تبلیغات امروزی خیلی ساده بود، با وجود این هدف اساسی از آگهی همان بود كه امروز هم هست، بدین معنی كه منظور از آن ایجاد ارتباط برای دادن اطلاعات و ایده ها به گروهی از مردم بود كه موجب تغییر یا تقویت رفتار آنها بشود(محمدیان 1382).
تاثیر تبلیغات بر زندگی روزمره، به عنوان یكی از شاخه های علمی، فرهنگی، اجتماعی وارتباطی و نوپا بودن این صنعت در كشور، موجب می شود كه نگاهی عمیق و دقیق به آن داشته باشیم. شناخت مشكلات و تنگناهای تبلیغات و آسیب شناسی تبلیغات در كشور به دلیل سرعتی كه در گسترش یافتن تبلیغات بوجود آمده و توجهی كه اخیراً در كشور به آن شده است لازم و ضروری می باشد. برای حل مشكلات، لازم است با انتخاب شاخص های صحیح گامهای مناسبی در این راه برداریم و از ابتدا، پایه این دانش را در كشور صحیح بنا كنیم. در این مقاله با بیان خلاصه ای از جایگاه تبلیغات در بازاریابی، به تبیین وضع موجود و آسیب شناسی تبلیغات بازرگانی ایران می پردازیم.
 
جایگاه تبلیغات در بازاریابی
كاتلر معتقد است بازاریابی فرایندی اجتماعی و مدیریتی است كه به وسیله آن افراد و گروهها از طریق تولید و مبادله كالا با یكدیگر، به امر تامین نیازها و خواسته های خود اقدام می كنند(كاتلر وآرمسترانگ،2001). در واقع بازاریابی به دنبال تامین و ارضای نیاز است كه شركت های موفق را از ناموفق متمایز می سازد. بنابراین بازاریاب ها باید همواره به دنبال آن باشند كه بررسی كنند كه به چه صورتی       می توانند بهتر، بیشتر، سریعتر، دقیقتر و در نهایت با كیفیت متناسب، به مردم، كالا، توام با خدمت ارایه نمایند(محمدیان1382). امروزه مصرف كنندگان به گروههای مختلف تقسیم شده اند. در بازار سلیقه های متفاوتی وجود دارد و این سلایق دایماً دستخوش تغییر و تحول است. هزینه های زیادی صرف تبلیغات و ترویج می شود. برای دستیابی به جایگاه مناسب در بازار وكسبِ موفقیت، لازم است عوامل مختلفی دست به دست هم دهند. عواملی كه در بازاریابی دخیل می باشند در دهه 1960 توسط جروم مك كارتی آمیزه بازاریابی یا اجزای بازاریابی(Marketing Mix) نامگذاری شد.
جروم مك كارتی آمیزه بازاریابی را مركب از چهار عامل عمده "كالا(Product)، قیمت(Price)، توزیع(Place)،ترفیعات(Promotion) و ترویج " پیشنهاد كردكه به طور سنتی این چهار عامل را تحت عنوان P4  (آمیزه بازاریابی) می شناسند. این P4 عبارت است از هر نوع اقدامی كه شركت بتواند برای كالای خود و به منظور تحت تاثیر قرار دادن تقاضا، انجام دهد. اگرچه فعالیتهای گسترده و گوناگونی در شكل گرفتن آمیزه بازاریابی موثر است، رده بندی P4 از این جهت به وجود آمده تا بتوان كل جنگل را از فراز درختان آسانتر دید(محمدیان و آقاجان،1381). 

 

 
   هر چند كه در آینده در دیدگاههای مختلف [P [2های دیگری همچون مردم(People)، بسته بندی(Packaging)، قدرت(Power)، برنامه ریزی(Programming)، و متقاعد سازی(Persuasion) و... به این آمیزه افزوده شدند و صاحبنظران عنوان كردند كه Pهای دیگری نیز وجود دارد كه در این سیستم(سیستم بازاریابی) اثرگذار است، ولی ساماندهی آن برای اولین بار تحولی در این شاخه از علم  ایجاد نمود.

با توجه به اینكه بحث پیرامون جایگاه تبلیغات در بازاریابی است، با در نظر گرفتن Pهای سنتی خدشه ای به موضوع وارد نمی شود، پس به بررسی جدول ارایه شده می پردازیم. در جدول فوق می بینیم كالا، قیمت، توزیع و ترویج فروش مجموعه عواملی هستند كه به تعبیر مك كارتی در بازاریابی نقش اساسی دارند و تولید كننده می تواند آنها را در كنترل خود داشته باشد. یعنی تولید كننده می تواند بر كالا (تنوع محصول، كیفیت، طراحی، ویژگی نام تجاری، ‌بسته بندی،‌ اندازه، خدمات، تضمین ها، مرجوعی ها)، قیمت كالا (فهرست    قیمت های فروش،‌تخفیف ها، كسورات،‌ زمان پرداخت، شرایط اعتبار)، توزیع (كانالهای توزیع، پوشش كالا، جوركردن كالا، محل عرضه كالا، حمل و نقل)، ترویج (تبلیغات، ‌روابط عمومی و عمومی سازی، فروشندگی شخصی، پیشبرد فروش،‌بازاریابی مستقیم) اثر گذار باشد. در این جدول یكی از Pها ترویج است. ترویج كه به تعبیری به عنوان حلقه ارتباطی با مشتری است نقش بسیار مهمی در بازاریابی ایفا می كند.
اگر نظام بازاریابی سازمان را به مثابه یك تیم فوتبال فرض كنیم، آمیزه ترویج و در راس آن تبلیغات، مهاجمان این تیم محسوب می شود(محمدیان،1382). پس برای موفقیت تبلیغات لازم است مجموعه عوامل موثر در بازاریابی (مهاجمان تیم) همكاری داشته باشند تا بتوانیم به نتیجه مطلوب كه همانا موفقیت در فروش(گل زدن) است دست یابیم. ضعف هر یك از این عوامل، منجر به ایجاد خدشه در كل سیستم می شود.
عوامل موثر در ترویج عبارتند از:
1.      تبلیغات : هرگونه ارایه و عرضه ایده ها، كالاها یا خدمات كه یك واحد تبلیغاتی، فرد یا موسسه انجام دهد كه مستلزم پرداخت هزینه باشد(كاتلر،2002)(محمدیان،1379).
2.      روابط عمومی: ایجاد مناسبات مطلوب با جوامع مختلفی است كه با شركت سروكار دارند از طریق كسب شهرت خوب، ایجاد تصویر ذهنی كلی مطلوب و برخورد مناسب، با برطرف كردن مسایل،شایعه ها،حرف وحدیث هاو وقایع نامطلوب(كاتلروآرمسترانگ،2001)(محمدیان،1382).
3.      پیشبرد فروش: محرك های كوتاه مدت برای تشویق یا خرید محصول و خدمات (محمدیان،1382).
4.      فروشندگی فردی: فرایند فروش به شكلی كه شامل ارایه حضوری و فرد به فرد یك كالا از یك فرستنده به یك خریدار است(بون و كرتز،2002)(محمدیان،1382).
5.      بازاریابی مستقیم: استفاده از ارتباط مستقیم در جهت رسیدن به مصرف كننده و مخاطب، عمدتاً از طریق بهره گیری از شیوه های نوین ارتباطی(بون و كرتز، 2002).
برای موفقیت در هر یك از عوامل ترویج لازم است سایر عوامل را نیز به كار بگیریم. ابزارهای گوناگونی در ترویج موثر هستند كه بكارگیری آنها در جای مناسب می تواند ما را به نتیجه مطلوب برساند. در كشور ما، در اذهان عمومِ مردم، بسیاری از ابزارهای پیشبرد فروش و روابط عمومی، فروشندگی شخصی  و بازاریابی مستقیم، به عنوان تبلیغات جای گرفته است.  باید توجه داشت كه جایگاه تبلیغ به عنوان یكی از عناصر مهم ترویج یا به زعم دكتر محمدیان به عنوان مهاجم تیم فوتبال بسیار ملموس تر از سایر عوامل است.
برای تبیین وضع موجود لازم است به بررسی وضعیت عناصرِ درگیر با تبلیغات و مشكلات قابل مشاهده در هریك از این عناصر بپردازیم. عناصرِ درگیر تبلیغاتِ كشور را می توان به گروههای زیر تقسیم نمود:
 
- شركتهای تبلیغاتی
- تولیدكنندگان
- مخاطبان
- رسانه
- دولت
- عموم مردم
           
آسیب شناسی تبلیغات بازرگانی در ایران
  از دید شركتهای تبلیغاتی
1. دانش ناكافی اكثر دست اندركاران تهیه تبلیغات
2. دانش ناكافی اكثر شركت های تولیدكننده برای ارایه مشاوره
3. تقلید بی رویه و محاسبه نشده از تبلیغات خارجی
4.نداشتن برنامه برای تهیه پیام تبلیغاتی
5. استفاده نكردن از الگوهای معتبر دنیا در تهیه برنامه های تبلیغاتی
6.استفاده از افراد غیر متخصص در تهیه پیام های تبلیغاتی
7.تصور نادرست از تبلیغات
8.استفاده نكردن از الگوهای مناسب و علمی در ارایه پیام تبلیغاتی
9.كم رنگ بودن نقش تحقیقات در تهیه پیام تبلیغاتی
10.  كم توجهی به مخاطب
11.  استفاده از شخصیت های نامناسب در برخی از فیلم های تبلیغاتی
12.  استفاده نابه جا از جاذبه های تبلیغاتی در بسیاری از پیام ها
13.  استفاده نابه جا از تكنیك های اجرایی تبلیغات در بسیاری از پیام ها
14.  كم توجهی به شعارهای تبلیغاتی و ارتباط شعار با محصول
15.  استفاده بیش از حد از تبلیغات موزیكال
16.  كم توجهی به تبلیغات متقاعد كننده
17.  كم توجهی به موسیقی تصویر در پیام
18.  كم توجهی به رنگ و میزان اثر گذاری رنگ در پیام تبلیغاتی
19.  كم توجهی به استفاده از شیوه های علمی در تهیه تیزر تبلیغاتی مانند خلاقیت گروهی
20.  كم توجهی به انتخاب رسانه
21.  كم توجهی به زمان دسترسی مخاطب به رسانه
22.  كم توجهی به زمان بندی رسانه
23.  كم توجهی به ارزیابی اثربخشی پیام قبل از ارایه
24.  نبود رشته تخصصی دانشگاهی تحت عنوان مدیریت تبلیغات
25.  كمبود كتابهای تالیفی
26.  مناسب نبودن كتابهای ترجمه ای
27.  آموزش ندیدن شركتهای تبلیغاتی به صورت علمی و تخصصی
28.  كمبود مدرس متخصص در رشته تبلیغات
29.  .............................
 
  از دید تولید كنندگان
1. شناخت ناكافی از سیستم بازاریابی
2. توقع بی جا از تبلیغات برای افزایش فروش
3. نداشتن هدف مشخص برای تبلیغات
4. تخصیص بودجه ناكافی برای تبلیغات
5. دخالت های بی مورد در تهیه پیام تبلیغاتی
6. ......................
 
 از دید مخاطبان
1. دیدگاه منفی نسبت به تبلیغات
2. نارضایتی از زمان پخش تبلیغات
3. نارضایتی از مدت زمان پخش تبلیغات
4.قانع نشدن مخاطبان برای خرید محصول
5. متنوع نبودن تبلیغات 
6. ..........................
 
  از دید رسانه ها
1. نداشتن استراتژی مشخص در پخش پیام
2. واقعی نبودن برخی  از پیام های تبلیغاتی ارایه شده (كه موجب عدم اعتماد مخاطب می شود)
3. نامناسب بودن زمان پخش پیام های بازرگانی
4. طولانی بودن مدت زمان پخش پیام های بازرگانی مابین برنامه های مورد علاقه مردم
   5.  ...........................
 
 از دید دولت
1.      شناخت ناكافی از سیستم بازاریابی
2.      شناخت ناكافی از جایگاه تبلیغات
3.      ناهماهنگی ارگانها، وزارتخانه ها، سازمانهای دست اندركار
4.      نبود رشته دانشگاهی در زمینه تبلیغات
5.      كم توجهی به اصول علمی تبلیغات در تهیه قوانین
6. ................................
 
 
 
 از دید عموم مردم
1. دیدگاه منفی نسبت به تبلیغات
2. نارضایتی از زمان پخش تبلیغات
3. نارضایتی از مدت زمان پخش تبلیغات
4.متقاعد نشدن برای خرید
5.باور نكردن تبلیغات
6. .........................
 
شركتهای تبلیغاتی
شركت های تبلیغاتی، تولید كننده برنامه تبلیغاتی محصول می باشند. این شركتها با دریافت مجوز از وزارت فرهنگ وارشاد اسلامی طبق قوانین تعیین شده برای كانونهای تبلیغاتی گام برمی دارند.شركت های مزبور می باید ضمن استفاده از تكنیك های مختلف با در نظرداشتن قوانین مصوب به تهیه برنامه تبلیغاتی نیز بپردازند. پیام های تبلیغاتی تهیه شده نیز در صورتی اجازه پخش از رسانه های مختلف را دریافت می كنند كه در چارچوب آن قوانین تهیه شده باشد.
هدف تبلیغات، چیزی است كه تقریبا در اكثر تبلیغات كشور گم شده است، عمده شركت های تبلیغاتی كه به تهیه پیام تبلیغاتی می پردازند، تصاویری را كنار هم قرار می دهند كه شاید هم جذاب و دیدنی باشد ولی هدفی را دنبال نمی كند. بانگاهی به تبلیغات ارایه شده در بازار كشورمان می بینیم كه بیشتر تبلیغات فقط در مقطع اطلاع رسانی قرار دارند.
          عناصر موجود در پیام تبلیغاتی به شرح ذیل می باشد:
-         جاذبه های موجوددر پیام
-         تكنیكهای اجرایی تبلیغ (موزیكال، ارایه تأییدیه، داستان گیری، مستندات علمی، تبلیغ دو تكه، شایستگی فنی، نمای نزدیك، رتوسكوب، مقایسه، حل مشكل، فرد سخنگو، سبك زندگی، برشی از زندگی، انیمیشن، مصاحبه با مشتری، سریال، خیال پردازی، حالت یا ذهنیت پردازی
-         موسیقی
-         رنگ
-         شعار تبلیغاتی (نهادی)
-         نتیجه گیری
 
در تهیه یك پیام كامل كه بتواند به هدف خود برسد لازم است به كلیه عناصر موجود در پیام تبلیغاتی به صورت علمی نگاه كنیم.
نتایج نامطلوبی كه از تبلیغات كشور بدست آمده به دلیل عدم توجه به این عناصر بوده است. شیوه ارایه پیام های تبلیغاتی، جاذبه های بكاررفته در تبلیغات و سایر موارد تخصصی كه هیچ رد پایی از آنها در تبلیغات كشور دیده نمی شود، نشانگر ناموفق بودن اغلب شركتهای تبلیغاتی است.
 تبلیغات تهیه شده دركشورِما، به چند گروه قابل تفكیك می باشد. گروه اول كه تعداد انگشت شماری از تبلیغات كشور را شامل می شوند، دارای الگوی علمی هستند و با در نظر داشتن مسایل فرهنگی و اجتماعی كشور برنامه- ریزی و تهیه شده اند. گروه دوم، كپی برداری از تبلیغات معروف و پرفروش دنیاست كه بدون تغییر یا با اندكی تغییر و بدون محاسبه سایر عوامل، تبدیل به یك پیام تبلیغاتی ایرانی می شود. طبیعتاً این گروه از تبلیغات بدون دانش كافی تهیه شده است. گروه سوم پیام هایی هستند كه نه به شیوه اول تهیه شده اند و نه به شیوه دوم، این گروه بدون هیچ الگوی علمی تهیه و ارایه می شوند. این گروه، درصد زیادی از تبلیغات كشور را شامل می شود.
اساساً شركتهای تبلیغاتی باید دید قوی بازاریابی داشته باشند و بتوانند مشاوره ارایه نمایند و بگویند كه اگر من برای تو این تبلیغ را انجام می دهم تو به عنوان تولید كننده چه كارهایی را از جهت بالا بردن كیفیت كالا، توزیع مناسب، قیمت مناسب و غیره باید انجام دهی(محمدیان،1381). درحال حاضر بیشتر شركت های تبلیغاتی بدون اطلاع از كاربرد محصول،موقعیت محصول در منحنی عمركالا، تفاوت محصول با سایر نمونه های موجود در بازار و حقایق مهم درباره خریداران احتمالی و سایر اطلاعات لازم و ضروری به تهیه پیام تبلیغاتی می پردازد. شركت تبلیغاتی در تهیه پیام تبلیغاتی می باید برنامه ریزی استراتژیك داشته باشد. تبلیغات كاری مغز افزاری است و نیاز به یك برنامه جامع دارد. در اكثر شركت های تبلیغاتی، تصور بر این است كه هر كس بتواند یك تیزر تبلیغاتی موفق بسازد قطعاً دارای تبلغات موفق است! در حالی كه تیزر تبلیغاتی تنها بخش سخت افزاری تبلیغات است و بخش مغزافزاری آن است كه در صورت قوی بودن می توان ما را به موفقیت برساند. تهیه كننده پیام تبلیغاتی لازم است بتواند تبلیغات را مدیریت نماید و بر كلیه مراحل آن احاطه و تسلط داشته باشد.

الگوی های رایج دنیا برای تهیه برنامه تبلیغاتی، كه به عنوان الگوهای معتبرِ تبلیغات، در سایر كشورها  به نتایج مطلوبی نیز منجر شده است، در كشور ما یا ناشناخته هستندو و یا مورد استفاده قرار نمی گیرند. یكی از این الگوها كه تحت عنوان الگویM5 معروف است، تهیه برنامه تبلیغاتی را تصمیم گیری در 5 مورد مهم می داند. این 5 مورد عبارت است از مأموریت(Mission)،‌پول(Money)،پیام(Message)، رسانه(Media)، ارزیابی تبلیغ(Measurement).


 نمودار 2. الگوی M5 – برای تهیه یك برنامه تبلیغاتی[3]


     چنانچه برنامه تبلیغاتی با این شیوه تهیه شود با فرض اینكه سایر عوامل بازاریابی-كه نقش مهمی در فروش دارند- به خوبی پیش بروند، می توان به نتایج چشمگیری دست یافت.
     وقتی شركت تبلیغاتی ما، تبلیغی را انجام می دهد نمی داند كه چه می خواهد بگوید. یعنی هدف تبلیغ كه به عنوان یكی از گامهای مهم تبلیغ و یا حتی اساساً به عنوان اولین گام تبلیغ است مشخص نیست. بعضی ها فقط می خواهند یك كار هنری بكنند ویا این كه صرفا یك كار تجاری انجام دهند.حتی عده ای كار مبتذل ارایه می كنند. به هر صورت وضعیت فعلی تبلیغات كشور ما این گونه است(محمدیان،1381). اهداف یك برنامه تبلیغاتی خاص، بستگی مستقیم به اهداف سازمان دارد و با كالایی كه قصد تبلیغ آن را داریم در رابطه مستقیم است(لامب و همكاران،1998). در ابتدا باید برای شركت تولید كننده مشخص شود كه هدف تولیدكننده از تبلیغ آگاه كردن مردم است یا متقاعد كردن آنان برای خرید و یا یادآوری  وجودِ محصول در بازار، هر یك از اهداف، نیاز به بكارگیری ابزارهای مختلف در ارایه پیام دارد. چنانچه هدف تبلیغات مشخص نباشد نمی توان در مراحل بعد گام های درست برداشت. متاسفانه در بسیاری از موارد وقتی از تولید كننده سوال می شود كه هدفش از تبلیغ چیست می گوید : افزایش فروش! هدف افزایش فروش یك هدف جامعی است كه كل سیستم بازاریابی آن را هدایت می كند و تبلیغ تنها بخشی از آن سیستم است. این هدف، بوسیله كلیه آمیزه بازاریابی به تحقق می پیوندد و تبلیغات تنها یكی از هدایت كننده های مشتری برای دستیابی به این هدف است. لازم است برای دستیابی به افزایش فروش همه اجزای بازاریابی به طور صحیح وارد عمل شوند.
      اگر لازم است مخاطب، تصویر شفافی از پیام ما دریافت كند، اول لازم است كه خود تصویر شفافی از آنچه می خواهیم بگوییم داشته باشیم(محمدیان،1382). برای واضح صحبت كردن، لازم است خودمان بدانیم كه می خواهیم در مورد چه موضوعی با مخاطب ارتباط برقرار كنیم.
دومین M بودجه بندی تبلیغات است كه باید مورد بحث و بررسی قرار گیرد. این تصمیم یك تصمیم مهم و دشوار است. قدمهای بعد از این تصمیم،‌ نشات گرفته از بودجه بندی خواهد بود. پس لازم است در این مرحله با استفاده از شیوه های مختلف بودجه بندی ، و انتخاب بهترین شیوه، به تعیین بودجه و تخصیص بودجه مورد نیاز پرداخته شود.
 در كشور ما )متاسفانه( پس از اینكه مدیریت، بودجه را بدون كار كارشناسی تعیین كرد از كارشناسان تبلیغ خواسته می شود كه مناسب با بودجه تخصیص یافته تبلیغات خود را طراحی كنند و كاررا انجام دهند. این روش به آن می ماند كه اول به كسی آچار بدهیم و بعد به او بگوییم به دنبال پیچ و    مهره ای بگردد و آن را باز كند. اصل بر آن است كه اول پیچ و مهره را بشناسیم و ببینیم با چه آچاری باز می شود و بعد متناسب با آن آچار را تهیه كینم . بنابراین،  این گونه پرداختن به تبلیغ، قطعاً آن طور كه باید و شاید نتایج مفید و اثربخش به همراه نمی آورد(محمدیان، 1382).
مرحله بعد از تعیین هدف و بودجه، تصمیم گیری در مورد پیام و رسانه[4] است. باید توجه داشت كه این دو مقوله كاملا با یكدیگر در ارتباط هستند. تحقیقات در این مرحله بسیار موثر است. تحقیق یكی از بخشهای مهم تبلیغات است كه به برنامه تبلیغاتی سمت و سوی مشخص می دهد. تحقیقِ بازار را می توان برای شناسایی و دست یابی به نظرات بازار هدف در مورد كالای مورد نظر و كالاهای مشابه آن، درك بهتر از بازار و شناخت نگرش و فرهنگ حاكم بر بازار هدف، ملیت ، وضعیت مالی، وضعیت زندگی، جنسیت و سن بازار هدف، شیوه خرید كردن، میزان دسترسی آنها به رسانه های مختلف، زمان دسترسی به رسانه و اطلاعاتی از این قبیل به كار گرفت. نتایج تحقیقات، منجر به برقراری پیوند بین  مخاطب  (مصرف كننده) با تولید كننده و پیام تبلیغاتی می شود. تحقیقات قبل از شكل گرفتن تبلیغ، در زمان تهیه پیام تبلیغ و قبل و بعد از ارایه پیام تبلیغاتی می تواند نقش موثری بر كلیه مراحل ذكر شده داشته باشد. در این مرحله باید تحقیقات وسیعی درباره رفتار مصرف كننده انجام شود. پس از دستیابی به این اطلاعات، باید با استفاده از روشهای علمی داستان اولیه تبلیغ تهیه شود. در یك پیام تبلیغاتی، منبع پیام، جاذبه های تبلیغ، تكنیكهای اجرایی تبلیغ، موسیقی،‌ شعار تبلیغاتی، رنگهای مورد استفاده و عواملی از این قبیل موثر می باشند. پس در زمان تصمیم گیری در مورد پیام لازم است كلیه موارد موثر مورد توجه قرار گیرد. متاسفانه در كشور ما ، تحقیقات بسیار كم رنگ است و گهگاه بدون هیچ اطلاعی از مخاطب پیام تبلیغاتی تهیه و ارایه می شود.
در انتخاب رسانه نیز لازم است گامهای زیر كه مهمترین گامهای انتخاب رسانه هستند برداشته شوند:

  تعیین سطح پوشش(Reach)، فراوانی رویت پیام(Frequency)، و نحوه تاثیر (Impact)
  انتخاب در میان انواع رسانه های مختلف عمده
  انتخاب وسیله خاص ناقل پیام(Media Vehicle)
  تصمیم درباره وزمان بندی رسانه(Media Timing))محمدیان، 1382)
در پایان لازم است اثربخشی تبلیغات ارزیابی شود. هدف از تبلیغ مورد علاقه دیگران قرار گرفتن نیست. بلكه هدف، تغییر نگرش و رفتار مصرف كننده است. پس برای دستیابی به این هدف لازم است پیام تبلیغاتی تهیه شده ارزیابی شود و میزان اثربخشی آن بر مخاطب انداره گیری شود تا در صورت نیاز، تغییرات لازم قبل از ارایه پیام، بر آن اعمال شود. در این بخش نیز آزمونها و پیش آزمونهایی برای سنجش اثر بخشی و دستیابی به میزان آن وجود دارد. متاسفانه در كشور ما عمدتاً،كمترین توجهی به ارزیابی پیام تبلیغاتی نمی شود. در حال حاضر، وقتی پیام تبلیغاتی تهیه می شود، رضایت خودمان و كسانی كه ما را تایید می كنند برایمان كافی است و دیگر به شیوه های علمی برای ارزیابی كارِ خود نمی پردازیم. قطعاً با این شیوه نتایج مطلوب حاصل نمی شود.
تبلیغی كه بدون تحقیق انجام شود، تبلیغی كه بدون رویت محصول تهیه شود، تبلیغی كه رابطه ای بین محصول و پیام ارایه شده ایجاد نكند و تبلیغی كه در ارایه پیام از هیچگونه روند علمی پیروی نكند      نمی تواند در جلب مخاطب و ایجاد انگیزه خرید در بازار هدف موفق باشد. شركت های تبلیغاتی ما   رابطه ای بین محصول و جاذبه های تبلیغاتی برقرار نمی كنند و تاثیر جاذبه ها و رسانه ها را بر پیام و مخاطب نادیده می گیرند. شناخت ناكافی از محصول، بازار هدف، رقبا، محیط و ... منجر به این می شود كه ما نتوانیم مشتری را متقاعد به خرید كنیم و این ضعف عمده تبلیغات كشور است. بیشتر تبلیغات تهیه شده درراه آگاه سازی مشتری گام  برمی دارند و كمتر شیوه متقاعد كنندگی در تبلیغات مشاهده می شود. زمانی فرستنده می تواند، گیرنده پیام را متقاعد به انجام كاری كند كه خود نسبت به آن شناخت كامل وكافی داشته باشد.اكثرتهیه كنندگان پیام تبلیغاتی ازمحصول اطلاعات كافی ندارندبه همین دلیل نمی توانند مشتری را متقاعد به خرید كنند.
     به نظر می رسد شركتی كه بدون افراد متخصص تبلیغات به انجام این فعالیت مهم و تخصصی  می پردازد نمی تواند بهتر از این عمل كند. در شركتهای تبلیغاتی اكثرا افرادی با تخصص های گرافیك، كامپیوتر، سینما - در خوش بینانه ترین حالت – و مكانیك ، زبان ، صنایع و كشاورزی- درواقعیت- مشغول به تهیه پیام تبلیغاتی هستند. به ندرت مشاهده می شود كه متخصصان بازاریابی و متخصصان تبلیغات – كه انگشت شمار هستند- در این زمینه فعالیت داشته باشند.
     از سوی دیگر شركت های تبلیغاتی به دلیل وجود قوانینی كه در كشور وجود دارد نمی توانند از همه  جاذبه های تبلیغ و تكنیك های اجرایی استفاده كنند. واضح است كه به دلیل فضای موجود، یك سری محدودیت هایی برای شركت های تبلیغاتی ایجاد شده است، كه شركت ها می بایددر آن محدوده مشخص شده گام بردارند. آنچه موجب ناراحتی می شود این است كه شركت های تبلیغاتی از جاذبه هایی كه اجازه استفاده از آن را دارند نیز به درستی بهره    نمی گیرند.
اما اشكال از كجاست؟ این افراد قطعا اگر در جایگاه خود قرار گیرند، می توانند كارایی بهتری داشته باشند، ولیكن به دلیل دانش ناكافی در این حوزه نمی توانند در حوزه تبلیغات موفق باشند. خصوصاً با توجه به اینكه هیچگونه آموزش مفیدی در این زمینه ندیده اند، نمی توان به آینده آنها نیز امیدوار بود.
معضل دیگر این است كه در این حوزه منابع فارسی اندك است. كتاب های علمی و تخصصی تالیفی انگشت شمار است و كتابهای   ترجمه ای هم اغلب به دلیل عدم آگاهی برخی از مترجمان از تبلیغات، از میان كتابهای دسته دوم در دنیا انتخاب می شود تا كتاب های درسی و غالباً با فرهنگ كشور ما سازگاری ندارند. موسسه یا دانشگاهی برای آموزش تخصصی تبلیغات وجود ندارد و ارزش و اعتبار لازم به این شاخه مهم داده نشده است. پس با چنین فضایی چگونه باید یك تبلیغ با اصول علمی تهیه شود؟! چگونه باید یك شركت تبلیغاتی، كاری تخصصی ارایه كند؟ و چگونه باید ضعفها به قوت تبدیل شود؟
اتفاقی كه در حاضر در بازار كشور ما افتاده، كارِ شركت های تبلیغاتی را سخت تر كرده است.  این شیوه تبلیغات دیدگاه عموم را به تبلیغ خدشه دار كرده و منجر به عدم استقبال مردم از تبلیغات شده است. لازم است برای بهبود وضعیت موجود، شركت های تبلیغاتی تلاش های گسترده و اصولی انجام دهند.   می باید از افراد متخصص استفاده شود تا ضعفهای موجود شناسایی شده و بهبود یابد. در آینده، فقط شركتهایی پابرجا خواهند ماند كه بتوانند مشاوران خوبی برای تولیدكنندگان باشند و برنامه ریزان خوبی برای تبلیغات.
  
تولیدكنندگان
تولید كنندگان در كشور ما، از تبلیغات انتظار دارند كه كل وظایف سیستم بازاریابی را انجام دهد. آنها تصور می كنند كه با یك تبلیغ جنجالی می توانند افزایش فروش داشته باشند. دریغ از اینكه در سیستم بازاریابی، تبلیغات، تنها یكی از زیر شاخه های هدایت كننده مشتری به خرید است. همانگونه كه پیشتر گفته شد برای فروش موفق باید كل اجزای بازاریابی به طور صحیح عمل كنند. در غیر اینصورت اگر ما بهترین تبلیغ را نیز تهیه كنیم نمی توانیم به نتیجه برسیم. در نتیجه تولید كنندگان نباید تنها راه موفقیت در فروش را راه تبلیغات بدانند، كه متاسفانه در حال حاضر غالباً این گونه است. بازاریابی یك سیستم جامع است كه در صورت وجود نقص در هر یك از اجزای سیستم، كل سیستم در انجام وظیفه اصلی دچار مشكل خواهد شد. سیستم بازاریابی را می توان به بدن انسان تشبیه كرد كه در صورت اختلال در هر یك از اعضای بدن،‌كل سیستم بدن دچار مشكل خواهد شد.
 تولیدكنندگان نباید تصور كنند كه هر كالای بی كیفیتی را می توانند با تبلیغ خوب به فروش برسانند. تولیدكنندگان ما كالای خود را در مقابل نگاه دیگران بسیار زیبا و جذاب نمایش می دهند، در حالی كه چنانچه این محصولات در دسترس مشتری قرار گیرد، مشتری را با مشكلات فراوانی برای استفاده از آن روبرو می كند.
          تولیدكنندگان ما برای شركتهای تبلیغاتی هدفی را اعلام نمی كنند و فقط یك توقع در اذهان همه هست و آن این است كه باید فروش بالا رود. در صورتی كه تبلیغ به تنهایی نه در ایران و نه در هیچ جای دیگر دنیا نمی تواند در میان مدت و بلند مدت، فروش را بالا ببرد. اگر سایر وظایف بازاریابی در كنار آن انجام نشود این امر امكان پذیر نیست. ولی تولیدكننده این توقع را دارد. بالطبع این یك توقعِ فراتر از توان تبلیغ و شركت تبلیغ كننده است. از یك طرف هدف به شركت تبلیغ كننده گفته نمی شود و از طرف دیگر در جای جای تبلیغ و آنجا كه نباید، در امر تبلیغ مداخله می شود، مثلا در نوع موسیقی، در نوع شخصیتهای داخل فیلم تبلیغی و مسایلی از این دست(محمدیان،1381).
          تولید كنندگان درمقابل انتظاراتی كه از تبلیغ برای موفقیت در بالا بردن فروش دارند، هیچ گونه اطلاعات درستی نیز به آژانس تبلیغاتی نمی دهند، ضمن اینكه دخالت های فراوانی در تهیه پیام تبلیغاتی نیز می كنند. این امر موجب بدتر شدن پیام های تبلیغاتی می شود. بسیار مشاهده شده كه  تولیدكننده اصرار دارد كه خود یا اعضای خانواده اش، در پیام تبلیغاتی به عنوان بازیگر مورد استفاده قرار گیرند. در حالی كه هیچ ارتباطی بین شخصیت فردِ مورد نظر با بازیگر فیلم تبلیغاتی وجود ندارد.
تولیدكنندگان در مقابل انتظاری كه از تبلیغات دارند، حتی حاضر نیستند بودجه مناسب و علمی به آن اختصاص دهند. ضعف در این قسمت، به دلیل شناخت ناكافی از سیستم بازاریابی و عدم ارایه مشاوره شركت های تبلیغاتی،كمترین بودجه ممكنه را دراختیار شركت های تبلیغاتی قرار می دهند. درصورتی كه برای این كار، شیوه های علمیِ تعیین بودجه وجود دارد. این امرموجب می شود تولیدكنندگان هزینه های            بی نتیجه ای را متحمل شوند. این ها برخی از محدودیتهایی است كه تولیدكنندگان بر سر راه تبلیغ كنندگان می گذارند و تبلیغ را به بیراهه می كشانند.

مخاطبان
     مخاطبان، همان بازار هدفِ( Target Market) تولیدكنندگان هستند. بازار هدف گروهی از خریداران هستند كه با نیازها و خصوصیات مشترك، كه شركت به خدمت كردن به آنها همت می گمارد(كاتلر و آرمسترانگ،1991). هدف و جهت كمانِ شركت های تبلیغاتی، مخاطبان محصول است. همانگونه كه پیشتر گفته شد، برای تهیه و پخش پیام تبلیغاتی لازم است تحقیقات وسیعی در مورد مخاطبان انجام شود. تفكر مخاطب، نگرش مخاطب در مورد محصول مورد نظر و محصولات مشابه،‌ زمان دسترسی مخاطب به رسانه های مختلف  شیوه زندگی مخاطب، میزان نیاز مخاطب به محصول و شناخت مخاطب، از جمله مسایلی است كه لازم است تهیه كننده تبلیغ در نظر داشته باشد. هزاران سؤال وجود دارد كه می تواند در مورد مخاطبان مورد بررسی قرار گیرد.
     به طور مثال متخصص تبلیغ باید دقت كند زمانی تبلیغ خود را ارایه دهد كه بازار هدف و مصرف كننده بالقوه و بالفعلش از آن رسانه استفاده كند. وقتی ما تبلیغی را ساعت ده صبح از تلویزیون پخش می كنیم این را به طور معمول خانمهای خانه دار می بینند. اگر قرار باشد تبلیغ كالایی در زمانی پخش شود كه آقایان باید آن را ببینند، در این حالت تولیدكننده پولش را هدر داده است(محمدیان،1381).
زمان ارایه پیام و مدت زمان پخش پیام دو مورد مهمی هستند كه در صورت مذاكره با بسیاری از مخاطبان، نارضایتی آنها را درباره این دو مقوله  می بینیم. زمانیكه  مخاطب، مایل به پیگیری سریال، فیلم و یا برنامه مورد علاقه اش است، با پخش پیام و ایجاد وقفه در حساس ترین قسمتِ برنامه موجب عصبانیت او می شویم. در این شرایط نه تنها مخاطب را كلافه می كنیم، بلكه دیدگاه او را نسبت به هرگونه پیام تبلیغاتی منفی خواهیم كرد.
مورد دیگری كه در نارضایتی مخاطبان دیده می شود، غیرواقعی بودن تبلیغات است. وقتی مخاطب شنیده های خود را در پیام تبلیغاتی، با واقعیت محصول و خدمات ارایه شده همراه محصول مقایسه كند، دچار دوگانگی می شود و به این نتیجه می رسد كه تبلیغات كشور واقعی نیست. تبلیغات باید از كذب دوری كند و واقیعت را بگوید و به مخاطب احترام بگذارد وارتباط بهتری با او برقرار كند. در تهیه پیام تبلیغاتی ما باید  تیر  خود  را  به مخاطب پرتاب كنیم پس لازم است درست هدف گیری كنیم. برای هدف گیری درست لازم است اطلاعات كاملی داشته باشیم تا بتوانیم به خوبی حركت كنیم.
اساساً مجموع استراتژی بازاریابی تعیین می كند كه پیام تبلیغاتی چه باید بگوید. سپس داوری ونظر مدیریت -كه احتمالا با استفاده از پژوهشهای بازاریابی شكل گرفته است- می تواند كمك كند كه چگونه این پیام باید تنظیم شده و به رمز درآورده شود(Encoding) تا اینكه بینندگان و شنوندگان آن طور كه ما علاقه داریم آن را بفهمند و كشف رمز كنند(Decoding). تبلیغ باید توجه مخاطب را جلب كند، او را متقاعد به خرید كند.
الگوهای متعددی در توالی ارایه پیامهای تبلیغاتی وجود دارد. در این راستا الگوی[5] AIDA  ‌یكی از الگوهایی است كه برای برنامه ریزی پیام تبلیغ شیوه ای چهار منظوره را پیشنهاد می كند كه عبارت است از جلب توجه، ایجاد علاقه، تحریك تمایل، سوق دادن به اقدام خرید(محمدیان،1379).
الگوهای دیگری[6] نیز تحت عناوین الگوی ACCA، الگوی P4 و الگوی رابرت دابل یوبلای وجود دارد كه در زیر ارایه شده است. این الگوها می تواند تهیه كننده تبلیغ را هدایت كند كه در راستای رسیدن به هدف نهایی كه همانا ایجاد حركت در مشتری برای خرید كالا است گام بردارد. متاسفانه در تبلیغات كشور ما، توجه به مخاطب مشاهده نمی شود. تبلیغات ما كمتر به متقاعد كردن مخاطب توجه  می كند.

 

تمامی الگوها نشان میدهند كه گامهای برداشته شده در تبلیغ می باید هم سو باشد و مخاطب را به سوی متقاعد ساختن برای خرید كالا هدایت نماید. باید برای رسیدن به این هدف ابتدا توجه مخاطب را جلب نمود، سپس برای ایجاد ارتباط با مخاطب و متقاعد كردن او برای خرید كالا گام برداشت. باید تلاش كرد كه با دلایل منطقی و با استفاده از ابزارهای مختلف مخاطب را قانع كرد.
 
رسانه
به منظور آن كه پیام تبلیغ به مصرف كننده یا گروه مورد نظر برسد یك حامل پیام مورد نیاز است. عامل رساننده پیام در امور تجارت و تولید را وسایل تبلیغاتی می نامند. كسی كه تبلیغ می كند می تواند راساً وسیله و حامل پیام را تهیه نماید و از طریق تهیه كاتالوگها، علایم، عكسهای چاپ شده بزرگ و یا درست كردن غرفه های نمایش كالا و غیره به مقصود خود برسد. یا آن كه تبلیغ كننده می تواند از وسایل ارتباط جمعی از قبیل روزنامه، مجله ها،‌ تلویزیون، رادیو، تبلیغات خارج از محیط، تبلیغات در وسایل نقلیه، راهنماهای تلفن وفیلمهای سینمایی استفاده كند(واتسون،1969).
تبلیغ كننده باید درباره تاثیر رسانه تصمیم بگیرد. تاثیر رسانه همان ارزش كیفی رویت پیامی است كه از یك وسیله خاص منتقل می شود. برای مثال در مورد برخی كالاها كه دیدن آنها ضروری است، تاثیر پیامهای تلویزیونی به مراتب بیش از پیام رادیویی است(كاتلر و آرمسترانگ،2000).
برای ارایه پیام ، یكی از تصمیمات مهم انتخاب رسانه فیزیكی مناسب است. انتخاب رسانه، زمان پخش تبلیغ، مدت زمان پخش، دفعات تكرار پیام،‌فاصله زمانی تكرار پیام از مواردی است كه در اثرگذاری تبلیغ موثر است و تصمیم در مورد آنها، میزان اثر پیام  را بر مخاطب، تغییر می دهد. مك لوهان معتقد است كه هر رسانه بر پیامی كه انتقال می دهد تاثیر می گذارد و مخاطبان، بیش از خود پیام، به رسانه حامل پیام توجه نشان می دهند.
یكی از مسایلی كه در تلویزیون به طرز فاجعه آمیزی در آمده مساله زمان پخش تبلیغ است – كه در بخش مخاطب نیز به آن اشاره شد-  كه دیگر اعصاب بیننده را خرد می كند. شما دقت كنید مثلا دارید فوتبال می بینید، یك زیرنویس رد می شود. ممكن است شما به من بگویید كه آیا نباید زیرنویس نوشت؟ من به شما می گویم نوشتن زیر نویس اشكالی ندارد اما زمان آمدن زیرنویس نباید در لحظه حساس مثلا به هنگام زدن گل باشد، و دیگر این كه زیرنویس ها نباید اطلاع رسانی قوی بكنند، یعنی جملات مطولی باشند كه ذهن فرد را مشغول كنند بلكه باید جمله ای باشد كه حداكثر حاوی چند كلمه باشد كه فرد سریع آن را بخواند و تمام شود، اما این اتفاق نمی افتد(محمدیان،1381). زیرنویس های تلویزیون ما گهگاه شامل اخبار بسیار مهمی است كه در لحظات حساس فیلم یا برنامه های مورد توجه مردم پخش   می شود. شما اگر بخواهید جمله زیرنویس را بخوانید از موضوع برنامه پخش شده به دور می مانید و اگر به برنامه توجه كنید وبه زیرنویس بی اعتنا باشید پیام را دریافت نمی كنید. البته در حال حاضر اغلب حالت دوم اتفاق می افتد.
مورد دیگری كه در این حوزه به چشم می خورد اطلاع رسانی درباره زمان شروع پیام بازرگانی است. وقتی كه قبل از شروع پیام بازرگانی مدت زمان پخش پیام مشخص می شود، بینندگانی كه علاقه چندانی به تبلیغات ندارند – كه تعدادشان كم نیست- برای انجام امور متفرقه در زمان پخش پیام تبلیغاتی آماده  می شود و اگر شانس با تبلیغ كننده باشد، مخاطبان یا اولین پیام را می بینند كه بلافاصله بعد از قطع برنامه پخش می شود و یا آخرین پیام را كه در شروع برنامه مورد علاقه اشان است.
اگر می خواهیم در امر تبلیغ موفق باشیم باید راه هایی را در پیش بگیریم كه با مخاطب ارتباط برقرار كنیم. به جای دفع مخاطب، با برقراری ارتباط بین مخاطب، پیام و رسانه در راستای رسیدن به اهداف تبلیغ گام برداریم.
اصولا شبكه های تلویزیونی یا رادیویی دنیا، بسته به كشوری كه تبلیغ در آن صورت می گیرد دارای استراتژی های خاصی برای تبلیغات خود هستند. حتی در یك كشور خاص هم ممكن است چهار شبكه وجود داشته باشد كه این چهار شبكه چهار استراتژی مختلف برای پخش تبلیغات داشته باشد. برخی از شبكه های تلویزیونی به هیچ وجه اجازه نمی دهند كه درمیان یك فیلم، تبلیغات صورت گیرد، حتی اگر برایشان سود آوری داشته باشد. برخی دیگر در اول فیلم یا وسط فیلم شاید سه یا چهار بار فیلم را قطع می كنند و تبلیغ پخش می نمایند. ما این موضوع را فقط از منظر متخصص تبلیغ نمی توانیم ببینیم. اگر موضوع را از دید صاحب رسانه ببینیم خواه رسانه دولتی باشد یا غیر دولتی، خود رسانه هم می خواهد به بقای خود بیندیشد. یعنی اگر رسانه ای در زمان بندی تبلیغات خود دقت نكند و گاه و بی گاه، به جا و نابه جا، وسط هر حسی بخواهد حس بیننده را بگیرد و تبلیغ پخش كند، این موضوع به تدریج سبب می شود كه رسانه اعتبار و اعتماد پذیری خود را از دست بدهد. بنابراین خود رسانه نیز نباید تنهابه سودآوری توجه كند چرا كه در میان مدت به طور قطع مردم رسانه را كنار می گذارند(محمدیان،1381).
  
دولت
دولت ما به دلیل اینكه اغلب خریدار بوده نه فروشنده، شناخت لازم را در مورد بازاریابی ندارد. به این دلیل ما در امر ارایه كالا و آمیزه بازاریابی كه نقش مستقیم در فروش دارد تجربه چندانی نداریم. از این رو، عجیب نیست كه دانش تبلیغات به عنوان یكی از بخش های بازاریابی با توجه به عمر كوتاهی كه در كشور ما دارد به موفقیت های چندانی نایل نشده باشد.
در حال حاضر مسوولیت كانونهای تبلیغاتی كه مجوز تاسیس دفاتر تبلیغاتی را صادر می كنند بر عهده وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی است. اقدامات انجام شده در راستای ساماندهی وضعیت این دفاتر از سوی وزرات فرهنگ و ارشاد اسلامی گویای تلاش این حوزه برای ارتقای وضعیت موجود می باشد ولی اشكالات موجود و كمبودهای قانونی منجر به كم شدن دقت در بسیاری از موارد می شود. در برخی موارد دیده می شود افراد بدون هیچگونه آگاهی از تبلیغات و بازاریابی اقدام به تاسیس كانون تبلیغاتی می نمایند و پس از مدتی به دلایل مختلف از جمله عدم فعالیت یا عدم موفقیت در فعالیت، به تعطیلی آن كانون می انجامد. البته باید به این موضوع توجه داشت كه لازم است در بازار رقابتی كانونها و موسسات موفق یا ناموفق جدید نیز وارد شوند تا تغییراتی در بازار ایجاد نمایند.
در صدا و سیما نیز به مرور تغییرات مثبت و منفی ای ملاحظه شده است .پیام های بازرگانی دچار تغییراتی شده كه نباید آنها را نادیده گرفت. صدا و سیما با نگاه جدید به موضوع تبلیغات، تحولی در پیام های تبلیغاتی ایجاد نموده است ولیكن هنوز در بسیاری موارد موانع موجود در پخش پیام بازرگانی مشاهده می شود كه علمی و تخصصی نیست و در برخی موارد موجب از بین بردن محتوای پیام می شود. تبلیغات بسیار زیاد در سریال ها و طنزهای تلویزیونی منجر به عدم اعتماد مردم به این رسانه و پیام های موجود در سریال ها یا فیلم ها یا برنامه ها می شود كه خود جای بحث فراوان دارد.
از سوی دیگر تبلیغات برون خانه ای نیز نسبت به گذشته دچار تحول شده است . تبلیغات برون خانه ای كه تغییر در شكل ظاهری شهر ایجاد می نماید باید مورد توجه مسوولان امر قرار گیرد و نگاه علمی تری به آن وجود داشته باشد، كه البته به نظر می رسد در این مسیر گامهای اندكی برداشته شده است  ولی هنوز نیاز به توجه بیشتر دارد.
 برای رفع نقص های موجود یك ارگان یا یك وزارتخانه نمی تواند به تنهایی تلاش كند و سایر عوامل دست اندركار به تماشا بنشینند. بلكه باید كلیه عوامل درگیر، با اعتقاد به اینكه لازم است این تغییرات از خودمان آغاز شود در این مسیر گام نهند. با متهم كردن دیگران و نگاه نكردن به عملكرد خودمان نمی توانیم تغییر اساسی ایجاد كنیم.
 برای دستیابی به استراتژی مشخص در امر تبلیغ، لازم است تمامی دست اندركاران این دانش با تلاش برای ارتقا سطح كیفیت آن گام بردارند. باید با بررسی قوانین موجود، قوانین زاید حذف شود و با نگاه تخصصی تر، قوانین تبلیغاتِ كشور، اصلاح شود. در تهیه قوانین تبلیغاتی می باید به اصول علمی و تخصصی توجه بیشتری شود. اینكه فقط به شركتها بگوییم نباید كارهای مختلف را انجام دهند و بایدهای ما نیز ریشه علمی و تخصصی نداشته باشد، اعتماد آنها نسبت به قانون گذاران سلب می شود و وضعیت تبلیغات نیز همانند بسیاری از تبلیغات كنونی می گردد.
تبلیغات یك فعالیت تجاری، فرهنگی، اجتماعی است كه برای موفقیت در آن لازم است به سرعت، به بررسی مشكلات موجود پرداخته شود و نقاط ضعف آن برطرف گردد. باید در سیستم آموزشی كشور رشته ای تحت عنوانِ مدیریت تبلیغات ایجاد شود. همچنین باید متولیان این امر، به بررسی تبلیغات بین المللی بپردازند و اطلاعات خود را افزایش دهند. هنوز بسیاری از متولیان تبلیغات، جایگاه تبلیغات را به درستی نمی شناسند. گروهی تبلیغات را یك رشته هنری می دانند، گروهی دیگر آن را زیرشاخه ارتباطات می شناسند و گروهی نیز جای آن را در

نوشته شده توسط بهزاد پارسا در پنجشنبه 10 شهریور 1384 و ساعت 10:09 ق.ظ
دانشجویان و مهارتهای پژوهشی | مقالات ,

مركز اطلاعات و مدارك علمی ایران

دانشجویان و مهارتهای پژوهشی

 

نوشته: Barbara Quarton
ترجمه: فرزانه امین پور
[1]

 

 چکیده
دانشجویان جدید دانشگاهها و موسسات آموزشی اغلب از وجود منابع اطلاعاتی که از طریق کتابخانه دانشگاهی آنان قابل دسترسی است، بی اطلاع‌اند. به همین دلیل، بسیاری از آنان برای برطرف کردن نیازهای پژوهشی و اطلاعاتی خود به سایتهای اینترنتی که بطور آزاد در دسترس عموم مردم قرار دارد، مراجعه می کنند. تاکید این دانشجویان بر استفاده از چنین منابعی خود موجب تضعیف تحقیقات و پژوهشهای آکادمیک آنان می شود زیرا اینترنت - برخلاف عقیده اکثر دانشجویان – در برگیرنده همه دانش موجود در جهان نیست و در آینده هم نخواهد بود. در واقع، دانشجویان باید لزوم بکارگیری ابزارهای مخصوص پژوهش را درک کرده، با کاربرد این ابزار آشنا شده و بیاموزند که به همه منابع اطلاعاتی موجود - از جمله اینترنت - با دیده ای انتقادی بنگرند. این مقاله به بررسی و تشریح سیاستهای آموزشی[2] و مهارتهای پژوهشی[3] مورد نیازی می پردازد که می تواند در زمینه استفاده از کتابخانه، انجام تحقیق و تهیه یک مقاله پژوهشی[4] مستدل و ارزشمند مورد استفاده دانشجویان و استادان رشته های گوناگون دانشگاهی قرار گیرد.
 
مقدمه
در حال حاضر، کتابخانه های دانشگاهی منابع اطلاعاتی متنوع و برجسته‌ای را در دسترس دانشجویان و سایر کاربران خود قرار می دهند که شامل دایره المعارفهای موضوعی[5]، تک نگاشتها، پیایندها و پایان نامه ها می شود. علاوه بر آن، ابزارهای قدرتمندی نظیر فهرستهای پیوسته[6]، سرویس های امانت بین کتابخانه ای[7] و بانکهای اطلاعاتی ویژه ای را برای دسترسی به این منابع در اختیار کاربران خود قرار می دهند. متاسفانه تعداد زیادی از دانشجویان یا اساسا از وجود چنین منابعی بی اطلاع هستند و یا نمی دانند که چگونه از آنها استفاده کنند.
از آنجا که تنها تعداد بسیار اندکی از دانشگاهها ارزیابی سواد اطلاعاتی[8] دانشجویان را به عنوان بخشی از شرایط فارغ التحصیلی آنان ضروری می دانند، بسیاری از دانشجویان واحدهای درسی رشته خود را در حالی پشت سر می گذارند که تنها دانش اندکی در زمینه انجام پژوهش، چگونگی استفاده از ابزار پژوهش[9] و ارزیابی منابع دارند. از این روی، دانشجویان فاقد مهارتهای پژوهشی و سواد اطلاعاتی لازم پس از فراغت از تحصیل قادر به فعالیت موثر و مطلوب در محیط های تکنولوژیکی پیشرفته نخواهند بود.
هر چند که تقریبا همه مدرسان و اساتید دانشگاه بر ضرورت نقش سواد اطلاعاتی به عنوان یک عنصر اساسی در آموزش عالی تاکید دارند، اما در عین حال این نکته روشن نیست که سواد اطلاعاتی در کدام یک از برنامه های درسی دانشگاه مورد توجه قرار می گیرد: کلاس کامپیوتر؟ کلاس آیین نگارش؟ کلاس درس روش تحقیق؟  ...
واقعیت آن است که سواد اطلاعاتی فراتر از متون درسی خاص است و می تواند در کلاسهای درسی گوناگون مطرح شده و آموزش داده شود. اساتید دانشگاه در هر کلاسی می توانند به طرح تکالیفی بپردازند که موجب افزایش مهارتهای سواد اطلاعاتی دانشجویان شود.


تمرین درس روش تحقیق
تمرینات و تکالیف مربوط به درس روش تحقیق معمولا شامل انتخاب یک عنوان در یک زمینه موضوعی خاص و نوشتن مقاله مربوط به آن است. در این حال، دانشجویان موظف به ارائه یک فرضیه پژوهش و اثبات آن با استفاده از اطلاعات موجود می باشند. طرح چنین تکالیفی هر چند که ساده به نظر می رسد ولی موجب بروز مشکلات و سوالات بسیار برای دانشجویانی که از سواد اطلاعاتی لازم بی بهره اند، می شود. بطور مثال:
- چگونه می توان یک عنوان خاص انتخاب کرد؟
- چگونه می توان اطلاعات تخصصی مربوط به آن عنوان را یافت؟
- اصولا اطلاعات تخصصی چیست و چگونه می توان آن را از دیگر متون منتشر شده متمایز ساخت؟
 
تمركز روی یک عنوان
 پژوهشگران تازه کار معمولا شناخت زیادی در مورد روشهای مختلف پژوهش و انتخاب یک روش خاص، طرح سوال پژوهشی[10] و گردآوری اطلاعات تخصصی مربوطه ندارند. دایره المعارفهای موضوعی از مهمترین ابزارها و مواد کتابخانه ای محسوب می شوند که می توانند در جریان طرح سوالات پژوهشی و تهیه اطلاعات معتبر مورد استفاده آنان قرار گرفته و به عنوان یک نقطه شروع برای پژوهشگران و سایر افرادی که در جستجوی اطلاعات جامع و معتبر می باشند، مفید واقع شوند. دایره المعارفهای موضوعی برخلاف دایره المعارفهای عمومی[11] دارای مقالات طولانی تر و تخصصی تری هستند که در آن هر مدخل بطور جامع مورد بررسی قرار می گیرد. این نوع دایره المعارفها معمولا جنبه های تاریخی، چارچوبهای نظری و مباحثات مطرح شده در یک رشته یا یک زمینه موضوعی را مطرح کرده و به این طریق به پژوهشگر کمک می کنند تا اطلاعات مستند و معتبری در آن زمینه کسب نماید.
کتابشناسی ها در زمره منابع کتابخانه ای محسوب می شوند که دانشجویان را به منابع مطالعاتی مرتبط دیگری هدایت کرده و به آنان امکان می دهند تا موضوعات مورد نظر خود را به شیوه ای نظام مند کشف کنند. به این ترتیب، حس کنجکاوی دانشجویان برای کشف و ارزیابی مطالب و منابع اطلاعاتی دیگر نیز تحریک می شود. 
 
راهبرد آموزشی
با وجود همه محسنات و جنبه های مثبت دایره المعارفهای موضوعی، اکنون این سوال مطرح است که: آیا این ابزار در جریان یک تحقیق مورد استفاده دانشجویان قرار می گیرد؟ پاسخ این است: بندرت!
در واقع، تعداد معدودی از دانشجویان حتی از وجود دایره المعارفهای موضوعی مطلع هستند و یا تنها نام برخی از دایره المعارفهای عمومی مانند بریتانیکا[12] را شنیده اند. در بیشتر موارد، جستجو برای یک سوال پژوهشی از طریق اینترنت و به شیوه ای نه چندان دقیق صورت می گیرد. واقعیت این است که استفاده از سایتهای فاقد اعتبار معمولا منجر به کسب نتایج و اطلاعات پیش پا افتاده و متوسطی می شود که یا بسیار کلی هستند و یا بارها مورد استفاده قرار گرفته اند. برای ممانعت دانشجو نسبت به استفاده از چنین روشهای نامطمئنی، بهتر است از وی خواسته شود که متنی در حدود نیم صفحه در زمینه عنوان پژوهش و سوالات پژوهشی مربوط به آن تهیه کرده و در آن به معرفی دایره المعارف موضوعی بپردازد که در تهیه این متن مورد استفاده قرار داده است. علاوه بر آن، یک برگ فتوکپی از مقالات مورد استناد خود از دایره المعارف مربوطه به ضمیمه متن ارائه نماید. این تمرین دانشجویان را ملزم می کند که برای ارائه دیدگاهی مستند در زمینه های موضوعی خاص، از منابع اطلاعاتی معتبر استفاده کنند. موارد مطرح شده فوق نمونه هایی از مهارتهای سواد اطلاعاتی محسوب می شوند که بر پایه تفکر انتقادی[13] استوار است.
 
طرح یک جستجوی موثر
دانشجویانی که عناوین پژوهشی منتخب خود را به خوبی درک کرده و سوالات پژوهشی مناسبی نیز مطرح ساخته اند، برای طرح ریزی استراتژی جستجوی[14] خود کاملا آماده اند. در این مرحله، مهمترین مسئله ای که با آن روبرو می باشند این است که اطلاعات مربوط به پژوهش خود را در کجا بیابند. نخستین منبعی که بیشتر دانشجویان به آن مراجعه می کنند، اینترنت است. البته استفاده از اینترنت برای انجام امور روزمره و کسب اطلاعات عمومی ایده بدی به نظر نمی رسد. مشکل از هنگامی آغاز می شود که دانشجویان برای یافتن اطلاعات مورد نیاز پژوهش های علمی خود به همان شیوه ای عمل کنند که امور روزمره اینترنتی خود را انجام می دهند.
کتابخانه های دانشگاهی و موسسات دیگر معمولا بانکهای اطلاعاتی پیوسته بخصوصی را برای مقاصد علمی خاص خود مشترک می شوند. متاسفانه، بیشتر دانشجویان از وجود این بانکهای اطلاعاتی و تفاوت آنها با محیط عمومی اینترنت اطلاع ندارند. بنابراین، تصور می کنند که محیط عمومی اینترنت برای جستجوی اطلاعات مربوط به پژوهش آنان کاملا مناسب است. هر چند که در اینترنت وب سایتهای معتبری مانند سایتهای سازمانهای دولتی و آموزشی مرتبط با موضوعات مختلف وجود دارد، اما دانشجویانی که جستجوی خود را از طریق بانکهای اطلاعاتی مرتبط انجام می دهند معمولا پژوهش خود را با کیفیت بهتری به انجام می رسانند.
ذکر این نکته ضروری است که انتخاب بانک های اطلاعاتی برای اشتراک کتابخانه بر اساس مولفه های مشخصی نظیر محتوا[15]، کاربردی بودن[16] و میزان ارتباط[17] با برنامه های درسی دانشگاه صورت می گیرد. این بانک ها برای بازیابی اطلاعات الکترونیکی نیز برنامه ریزی شده اند. کاربران میتوانند پس از وارد کردن گزاره جستجو[18] و داده های خود در سیستم به اطلاعات کتابشناختی رکوردهای بازیابی شده و در برخی موارد حتی به متن کامل مقالات هم دسترسی داشته باشند. بنابراین چگونگی تنظیم داده ها و تهیه گزاره جستجو نکته بسیار مهمی است. در واقع، سوالات پژوهشی باید در قالب کلید واژه ها[19] یا عباراتی که آنها را توصیف می کنند، خلاصه شوند.
برای روشن شدن مطلب به مثال زیر که مربوط به پژوهشی است در مورد تاثیر جنسیت (مذکر یا مونث بودن) زوجین بر میزان رضایت آنان از ازدواج، توجه کنید:
سوال پژوهشی:

What is the effect of perceived gender roles on marital satisfaction?   

کلیدواژه ها:  

 gender roles, marital satisfaction 


در این مثال گزاره جستجو از طریق ارتباط دو کلیدواژه فوق با استفاده از عملگر[20] and به صورت زیر تنظیم شود:

gender roles and marital satisfaction

وارد کردن این گزاره در بانک اطلاعاتی مورد نظر معمولا منجر به بازیابی فهرستی از نتایج جستجو می شود که هر دو عبارت  gender roles و marital satisfaction در هر یک از مقالات یا نتایج بازیابی شده وجود دارد. با این حال باید به این نکته توجه داشت که برخی از نویسندگان ممکن است برای بیان منظور خود از کلمات و عبارات مترادف دیگری استفاده کنند. از آنجا که دانشجویان ممکن است با تکنیک های جستجوی پیشرفته در بانکهای اطلاعاتی آشنا نباشند، تنظیم و کاربرد چند گزاره جستجو از طریق کلمات کلیدی مشابه نیز می تواند در تکمیل پژوهش های آنان کاملا مفید و موثر باشد.
 راهبرد آموزشی

 دانشجویان تنها در صورتی می توانند سوال پژوهشی خود را در مهلت مقرر و به شیوه ای صحیح تنظیم کنند که بجای جستجوی آزاد در اینترنت، جستجوی خود را از طریق بانکهای اطلاعاتی مناسب انجام دهند. بنابراین، اساتید باید از دانشجویان خود بخواهند که از بانکهای اطلاعاتی مورد اشتراک کتابخانه استفاده کنند و مهم تر آن که پیش از شروع جستجو در بانک اطلاعاتی مورد نظر، اقدام به طرح برنامه ای برای پژوهش خود بنمایند تا بتوانند آن را به شیوه دقیق تری انجام دهند. برای اطمینان از تسلط دانشجویان در زمینه جستجو در بانکهای اطلاعاتی، بهتر است از آنان خواسته شود که لیستی از کلیدواژه ها و همچنین مترادف ها و اشکال گوناگون کلمات مرتبط با پژوهش خود را تهیه کنند و پس از آن چند گزاره جستجو برای استفاده در بانکهای اطلاعاتی تنظیم نمایند.
ملزم ساختن دانشجویان به ارائه خلاصه ای از طرح برنامه پژوهشی خود نه تنها موجب می شود که دانشجویان با دیدی انتقادی به فعالیتهای آینده خود بنگرند، بلکه به مدرسان نیز کمک می کند تا از سیر پیشرفت و کسب مهارت دانشجویان در زمینه انجام پژوهش مطلع شوند. به علاوه، موجب می شود دانشجویان به تفکر و تعمق در مورد کلمات، معانی آنها و همچنین ارتباط بین آنها با دیگر کلمات نیز عادت کنند. این مهارتی است که در جریان کار با بانکهای اطلاعاتی گوناگون ضروری بوده و به این ترتیب در مورد دروس دیگر هم قابل تعمیم است.


جستجوی متون
پس از تهیه یک سوال پژوهشی مناسب و تنظیم چند گزاره جستجو که آن سوال را بخوبی توصیف کند، دانشجویان برای جستجو و یافتن اطلاعات در زمینه موضوع تحقیق خود با استفاده از بانکهای اطلاعاتی مورد اشتراک کتابخانه آماده می باشند. با این حال، کتابداران شاغل در این کتابخانه ها اغلب متوجه می شوند که دانشجویان معمولا به سمت بانکهای اطلاعاتی عمومی گرایش دارند که امکان دسترسی آنان را به مقالات کوتاه مجلات و نشریات علمی فراهم می آورد. هر چند که کار با این بانکهای اطلاعاتی بسیار آسان تر است اما در هر حال این بانکها منبع مناسبی برای ارائه اطلاعات تخصصی در یک زمینه موضوعی خاص بشمار نمی روند زیرا این بانکها به نمایه کردن کتابها، مدارک و پایان نامه ها نمی پردازند و تنها تعداد معدودی از مجلات مشخص را پوشش می دهند که در این صورت هم حتی مقالات منتشر شده پیش از دهه 1970 این مجلات را هم نمایه نمی کنند. بنابراین دانشجویان باید با کاربرد ابزار ها و بانکهای اطلاعاتی تخصصی نظیر ERIC (بانک اطلاعات آموزشی وزارت آموزش امریکا) و یا PsycINFO (بانک اطلاعات روانشناسی انجمن روانشناسی امریکا) آشنا شوند.
استفاده توام از بانکهای اطلاعاتی عمومی و تخصصی به دانشجویان امکان می دهد تا در بانکهای اطلاعاتی تمام متن عمومی که می شناسند جستجو کرده و در عین حال با ابزارهای اطلاعات تخصصی که مدارک منتشر شده زیادی را در یک زمینه موضوعی خاص پوشش می دهند نیز آشنا شوند. به این ترتیب، دانشجویان می توانند مدارک و منابع عمومی و علمی را بطور دقیق تری ارزیابی و با یکدیگر مقایسه کنند.
 
راهبرد آموزشی
پس از طرح یک بحث کوتاه کلاسی در زمینه تفاوتهای موجود بین مقالات مجلات عمومی و مقالات مجلات تخصصی، دانشجویان می توانند به انجام یک تمرین ساده در زمینه جستجو در دو بانک اطلاعاتی عمومی و تخصصی بپردازند. بطور مثال، این تمرین می تواند در زمینه یافتن یک مقاله از مجله ای در یک بانک اطلاعاتی عمومی و یک مقاله از یک بانک اطلاعاتی تخصصی باشد. پس از مطالعه هر دو مقاله، دانشجویان می توانند متنی در حدود نیم صفحه در مورد ارزیابی و مقایسه این دو مقاله تهیه کنند. در این راستا، توصیه می شود که اساتید مولفه هایی را برای این ارزیابی در اختیار دانشجویان خود قرار دهند، مانند:
-  آیا  هر دو مقاله اطلاعاتی در زمینه مدرک تحصیلی و سمت نویسنده یا نویسندگان در اختیار خواننده قرار می دهند؟
-  آیا منابع مورد استفاده و مشخصات مجلاتی که این مقالات در آنها قرار گرفته اند، معرفی شده است؟
-   مخاطبین دو مقاله چه کسانی هستند؟
-  آیا دیدگاهها و مباحث مطرح شده در این دو مقاله به هر طریق دارای سوگیری و تعصب است؟
-  آیا  اظهارات موجود در هر دو مقاله، مستدل و بر پایه واقعیت اند؟
هدف از طرح این تمرین آن است که دانشجویان به تفکر انتقادی در مورد منابع اطلاعاتی مختلف ترغیب شده و یاد بگیرند که ارزیابی های خود را  بر پایه محتوا، جامعیت و اعتبار منابع اطلاعاتی انجام دهند.
  
نتیجه گیری
سیاستهای آموزشی که در این مقاله مورد بررسی قرار گرفت، فرصتهای مناسبی در اختیار دانشجویان قرار می دهد تا از یک سو منابع اطلاعاتی معتبری را در زمینه تحقیقات خود بیابند و از سوی دیگر، با نحوه ارزیابی یافته های خود نیز آشنا شوند. به این ترتیب، دانشجویان یاد می گیرند که چگونه و از چه منبعی پاسخ سوالات پژوهشی خود را بیابند، منابع و مدارک بازیابی شده را نقد و ارزیابی کنند و سرانجام یک مقاله خوب و ارزشمند تهیه نمایند. این توانائیها یعنی جستجو و یافتن منابع اطلاعاتی مناسب و همچنین ارزیابی منتقدانه نتایج بدست آمده را مهارتهای سواد اطلاعاتی می نامند. مهارتهای سواد اطلاعاتی را می توان با انجام تمرینات منظم مبتنی بر تفکر انتقادی افزایش داد. به عبارت دیگر، دانشجویانی دارای دیدگاهی انتقادی در زمینه های خاص می باشند که می دانند چگونه از منابع اطلاعاتی مربوط به موضوع مورد نظر خود استفاده کنند و در عین حال خصوصیات و اهداف آنها را نیز تشخیص می دهند. در هر حال، توسعه سواد اطلاعاتی دانشجویان در بالا بردن سطح یادگیری آنان نه تنها در کلاس درس که در زندگی روزمره نیز کاملا موثر خواهد بود.
 
پی نوشت ها:
[1] . کارشناس ارشد کتابداری و اطلاع رسانی پزشکی، اداره اطلاع رسانی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان


[2] .Teaching Strategies
[3]. Research Skills
[4]. Research Paper
[5]. Subject Encyclopedias
[6]. Online Catalogs
[7]. Interlibrary Loan Services
[8]. Information Literacy
[9]. Research Tools
[10]. Research Question
[11]. General Encyclopedias
[12]. Britannica
[13]. Critical Thinking
[14]. Search Strategy
[15]. Content
[16]. Usability
[17]. Relevance
[18]. Search Statement
[19]. Keywords
[20]. Operator 

 منبع:

Quarton, Barbara, (2003). "Research Skills and the new Undergraduate".  Journal of Instructional Psychology. Vol 30(2). Available at: http://articles.findarticles.com/p/articles/mi_m0FCG/is_2_30/ai_105478980 


نوشته شده توسط بهزاد پارسا در پنجشنبه 10 شهریور 1384 و ساعت 09:09 ق.ظ
بیت ها و بایت ها: نظام نشریات هوشیار | مقالات ,

مركز اطلاعات و مدارك علمی ایران

 بیت ها و بایت ها: نظام نشریات هوشیار

Gold Rush : یک پروژه پیوندی و مدیریت مجلات الکترونیکی

Steve Oberg با همكاری George Machovec

ترجمه:مهشید نخجوانپور
کارشناس ارشد - کتابخانه مرکزی دانشگاه صنعتی شریف
 

چکیده:
پروژه‌ای که در اواسط سال 1999 برای خدمات رسانی به اعضای کتابخانه های تحقیقاتی Colorado Alliance یک اتحادیه غیر انتفاعی اجرا شد. Gold Rush اخیرا بوسیله آلینس به یک سرویس تجاری قابل دسترسی به هر کتابخانه دگرگون شده است. این خدمات در اینجا با چندی جزئیات شامل اهداف پروژه، زیر ساختمان تکنیکی و ویژه گیهایش توضیح داده میشود. در این بیان ویژگیهای پروژه شناسگر همگانی منابع بدون محدودیت و دارای امکانات پیوند (شناخته شده به نام پیوند Gold Rush) و فهرست مجلات به ترتیب الفبایی A-Z، کارآمدی مدیریت اشتراکش و امکانات گزارشی آن نیز توضیح داده میشود.
کتابخانه ها در حال تغییر مسیر هستند. منظور تغییر ساختار فرمتهای چاپی به فرمتهای دیجیتالی برای دسترسی به نشریات میباشد. یکی از چالشهای این محیط این است که محتواهای دیجیتالی ممکن است از ناشران، مجموعه ها یا تهیه کنندگان دیگر تهیه گردد. برای کمک به کاهش مشکلات دستیابی کاربران، استانداردهای جدید برای پیوندها (Z39.88 Open URL) بوجود آمدند و یک صنعت جدید برای دستیابی سریع به متن الکترونیکی و تهیه آن پیدیدار شد. شرکتهای مانند Ebsco Information Services, TD Net, Serials Solutions ، فروشندگان نظام یکپارچه کتابخانه ای و غیره محصولات و خدماتی برای تأمین بهتر نیاز اطلاعاتی و گسترش دستیابی کاربران متن الکترونیکی مجلات، ر ا بوجود می آورند. در این بازار شلوغ چرا یک اتحادیه منطقه ای کوچک (کتابخانه های تحقیقاتی Colorado Alliance) پروژه ای را که بعضی از عناصر بخش تجاری را دو برابر میکند آغاز میکند؟ پاسخ بسیار آسان است. اتحادیه ترکیبی از نیازها که بوسیله دیگران برآورده شده اند، و راه حلی که به اعضای اتحادیه اجازه صعود به سطوح بالاتر کاربر، خدمت به کارمندان و کاربران نیاز دارد می بیند.

مقدمه:
اندیشه Gold Rush به طور بنیادی در اواسط سال 1999 قبل از کاری که توسط Herbert Van de Sampel منتشر شد و قبل از اینکه بسیاری از شرکتهای رایج در این زمینه کار کنند گسترش یافت. کارکنان اتحادیه پروژه را در سال 2000 با مشاوره اتحادیه مدیران کتابخانه (COA) و با هزینه تصویب شده توسط هیأت مدیران آغاز به کار کردند. کتابخانه های تحقیقاتی Colorado Alliance یک اتحادیه غیر انتفاعی متشکل از 12 کتابخانه در Colorado و ویامینگ میباشد. یک مشارکت دراز مدت کتابخانه های دانشگاهی تخصصی و عمومی با سابقه کاری توافق در تقسیم منابع در حین خرید دسته جمعی، پروژه تخصصی، مدیریت نظام و خدمات مشاوره میباشد.

اهداف پروژه:
در روند کار پروژه چندین مشکل ظاهر شدند که این مشکلات نیاز رساندن آسانتر کاربر به متن الکترونیکی مجلات خواه از ناشر اصلی یا جابجا شده در یک مجموعه و یا بعضی دیگر از انواع خدمات را شامل میشود. نیاز دوم قادر بودن به مقایسه مطلب ناشران، مجموعه و خدمات نمایه سازی و چکیده نویسی برای تصمیم گیری در مورد انتخاب اشتراک مکانی و تصمیم گیریهایی از روی آگاهی در مورد خرید یا حذف مطالب میباشد. نیاز سوم خلق نظام مدیریت اشتراک منابع الکترونیکی میباشد که در اینصورت کارمندان بهتر میتوانند اشتراک های پایگاه اطلاعاتی اداره کنند، مجموعه پایگاه اطلاعاتی یا مجلات الکترونیکی اختصاصی را مدیریت کنند.
گسترش Gold Rush توسط اتحادیه تعدادی مزایا دارد. در صورتیکه کاربر بیش از یک کارت کتابخانه داشته باشد میتواند از بیش از یک کتابخانه استفاده نماید. در حالیکه Gold Rush برای اصلاح توانایی مراجعه کنندگان برای تغییر مشخصات کتابخانه مقصد طراحی شده است. در آنجا نیاز به مقایسه موجودی یک کتابخانه محلی با کتابخانه های اطراف و یا با فهرستهای عنوان تجاری از ناشرین، مجموعه ها و خدمات نمایه سازی و چکیده نویسی وجود دارد.
با توجه به هزینه بالای بعضی از خدمات پیوندی، داشتن کارآمدی کامل پیوند بر طرف کننده برای تمامی کتابخانه ها لازم است.
 

مرور فنی کوتاه:
پروژه از نرم افزارها و ابزارهای استاندارد صنعتی استفاده کرد. Sun Microsystems servers hostبه همراه Apache HTTP Server.مجری برنامه بودند. نرم افزار My SQL به عنوان ماشین ویژه پایگاه اطلاعاتی،Macromedia ColdFusion به عنوان واسطه برای خلق یک رابط عمومی برای جداول SQL و نرم افزار Java Script, Perl نیز مورد نیاز بودند.
با وجود اینکه محتوای  پایگاه اطلاعاتی اولیه از پروژه  دانشگاه پل/کتابخانه پزشکی Withney دریافت شد، این اطلاعات برای رسیدن به اهداف پروژه به اندازه کافی دقیق و متداول نبود. محتوا باید از ناشرین، مجموعه ها و تهیه کنندگان گوناگون مستقیما" می‌رسیدند. علاوه بر این بدلیل اینکه اکثر فهرست های عنوان بسیار کم بودند ابر داده های اضافه بر سازمان (عنوان برابر، موضوعات) در زمان نتیجه گیری از فهرستهای کتابخانه محلی به خوبی اتحادیه واحد فهرستنویسی به نام
http://prospecto.coulliona.org/) Prospector) که دارای 5 میلیون رکورد مارک(MARC) از بین 16  دانشگاه بزرگ های منطقه ای بدست می آمدند.
Gold Rush یک سرویس مدیریت شده در مرکز از ماه مه سال 2002 شامل 600 فهرست عنوان از ناشرین، مجموعه ها و پایگاههای اطلاعاتی نمایه سازی و چکیده نویسی به نمایندگی بیش از 50000 مجله هستند. چون یک سیستم "بلادرنگ" (Real-Time)میباشد هر بار که یک فهرست عنوان روز آمد میشود، سریعا"برای استفاده کنندگان قابل دسترس   میشود و بدون تأخیر است همچنین در صورتیکه کارمندان کتابخانه فهرستهای عنوان را از موجودی حذف یا اضافه کنند، تغییرات سریعا" در دسترس کاربر قرار میگیرند.

جستجو محتوا:
دو راهبرد برای کمک به مراجعه کنندگان و کتابداران در یافتن محتوای مجلات الکترونیکی در نظر گرفته شده است. رابط جستجوی عمومی مبتنی بر وب و  زنجیره Gold Rush.
واسط جستجوی عمومی چند عامل جالب را ارائه میدهد. جستجو ممکن است با روشهای گوناگون شامل کلمات کلیدی، موضوع (سر عنوان موضوعی کتابخانه کنگره) یا سرعنوان موضوعی پزشکی، عنوان مجله، عنوان پایگاه، اطلاعات و رده کل پایگاه صورت گیرد. سیستم دارای فهرست عنوان مجلات بر اساس و حرف الفبایی A-Z که در دیگر سرویسهای تجاری بسیار مشهور است میباشد. علاوه بر جستجوی مستقیم واسطه عمومی فرستادن جستجوهای متنی (با زیر ساخت URL) بر سیستم بازیابی امکانپذیر میباشد. که این به کتابخانه اجازه خلق راهیافت پایگاه اطلاعاتی مبتنی بر دیسک برای فهرست بندی تمامی پایگاههایی که با آن اشتراک دارد میدهد.
پیوند دهنده Gold Rush بر طرف کننده URL باز است که بخشی از سیستم میباشد. چون Gold Rush نه تنها شامل متنهای کامل ناشرین و مجموعه ها میباشد بلکه شامل خدمات نمایه سازی و چگیده نویسی نیز میشود. استفاده کنندگان ممکن است هم به خود متن کامل دسترسی یابند و هم به جایی که داده های اطلاعاتی نمایه شده باشند متصل شوند که این به جستجوی داده های اطلاعاتی مرتبط مفید منجر میشود و به کاربر کمک میکند که از پایگاههای اطلاعاتی مرتبط با موضوع مورد علاقه او آگاه شود. برطرف کنندگان پیوند همیشه نمیتوانند پیوند سطح مقاله را انجام دهند چون ممکن است هدف نهایی آنرا پشتیبانی نکند. به هر حال پیوند دهنده Gold Rush کاربر را تا جایی که ممکن است به مقاله اصلی نزدیک میکند. گاهی اوقات به عنوان مجله نزدیک میشود و یا در بدترین حالت به پایگاه اطلاعاتی جایی که کاربر باید جستجوی اضافی برای رسیدن به مقاله اش انجام دهند نزدیک میشود. سطح پیوند مقاله در Gold Rush در یک مدخل با ارجاع دادن به مدخل دیگر برای رسیدن به شناسه منابع دیجیتالی (مشخص کننده موضوع دیجیتالی) مستقیما" توسط ناشرین پشتیبانی میشود. همچنین سیستمی پیوند سطح مقاله بدون استفاده از DOI برای بعضی از مجموعه ها و خدمات دیگر پشتیبانی میکند. چالشهای پایه ای در رابطه با خلق متن برای گزایش به سطح مقاله برای رشد تعداد خدمات دهی وجود دارد.
Gold Rush همچنین شامل تمامی کارهایی در رابطه با خدمات رسانی مانند فرستادن اسناد به یک سرویس امانت بین کتابخانه ای (مانند OGlc Illrad یا Webzap از کتابخانه دانشگاهی Colorado) برای تحویل مدارک سنتی در صورتیکه در دسترس باشند میباشد. همچنین پیوندهایی که مربوط به فهرستهای عملی (یا فهرست های مشترک) به خوبی پیوندهایی که برای انجام عمل جستجو در Google و دیگر موتورهای کارش را پشتیبانی میکند.پیوند به
Amazon.com و با بقیه خدمات تجاری در دسترس هستند ولی به صورت اختیاری

گزارش های Gold Rush:
گزارشهای Gold Rush یک سری ابزار آنالیز مجموعه سازی برای مقایسه محتوا میان فهرستهای عنوان مختلف و موجودی های محل ارائه میدهد. یکی از گزارشهای مفید در فهرست عنوان را مقایسه میکند و به کتابدار میگوید که چه چیزی به صورت رایج نگهداری میشود و چه چیزی در هر لیست عنوان منحصر به فرد است. بدلیل اینکه Gold Rush هم متنهای کامل را و هم نمایه عنوانها را نگهداری میکند (دارا میباشد)، امکانات جالبی برای مقایسه مجموعه (هم از نظر متن کامل و هم از نظر نمایه عنوان) با خدمات نمایه سازی سنتی را دارا میباشد.
اگر یک کتابخانه موجودی نشریات محلی اش را در Gold Rush قرار دهد آن کتابخانه میتواند موجودی و خدمات تجاری اش را با فهرستهای کتابخانه نزدیک که او هم موجودی محلی اش را در Gold Rush قرار داده مقایسه نماید. تمام انتقالات ممکن است توسط نرم افزار اکسل انجام گیرد و یا توسط جستجوگران شبکه مرور شوند. Gold Rush روش بسیار مناسب برای تصمیم گیری در رابطه با اشتراک بین خدماتی که کتابخانه مشترک است یا خدمات دیگری که اشتراک را نیز در بردارد، گزارش میدهد. کاربران دسترسی کامل به تمامی ابرداده ها را دارند.

مدیریت اشتراک:
کتابخانه ها دوره های مشکلی برای مدیریت اشتراک روبه افزون منابع الکترونیکی را میگذرانند. یک سیستم مدیریت اشتراکی که در Gold Rush ساخته شد و شامل بیش از 80 زمینه محتوا است. علاوه بر اطلاعات اشتراک اصلی این قسمت از سیستم میتواند اطلاعات آماری، سیستمهای اداری، پیشینه پرداخت و اطلاعات برقراری ارتباط ارائه میدهد. و به کاربر اجازه میدهد که با قرار داده های on line آنها پیوند برقرار کند. کتابداران میتوانند با استفاده از سیستم پست الکترونیکی در مورد توقفها اشتراک های آینده تذکر دهند. ( 30، 60، 90، روز قبل) سیستم شامل زمینه های نهایی که قرار داد خاص را معین میکند و دوره های آموزش، ذخیره الکترونیکی ، امانت بین کتابخانه، استفاده از راه دور و غیره را پشتیبانی میکند. دسترسی آزاد به زمینه های یادداشت به مسیریابی غیر منتظر، کمک میکند. یک موتور کاوش کامل به کتابداران اجازه میدهد که پرسشهای پیچیده ای از اشتراکشان ایجاد کند در حالیکه تعداد آنها افزایش می یابد.
ما متوجه شده ایم که بعضی از کتابخانه ها از مسائل Gold Rush برای مدیریت واقعی منابع الكترونیکی شان استفاده میکنند. از طرف دیگر کتابخانه ها اشتراکشان را در نظام کتابخانه ای جامع محلی شان را اداره میکنند ولی بقیه اعضایی که دسترسی به سیستم مجموعه سازی ندارند (مانند مرجع) از طرح Gold Rush به عنوان راهی برای بستن قرارداد دسترسی اطلاعات استفاده میکنند. مدیریت اشتراک میتواند به کم و بیش، با توجه به نیازهای محلی استفاده شود.

تجاری کردن خدمات:
Gold Rush به عنوان راهی برای برآوردن نیازهای کتابخانه های کتابخانه های دانشگاه Colorado Alliance توسعه یافت. بعد از انتشار آن به هر حال تعداد زیادی از کتابخانه های خارج از كنسرسیوم علاقه به شرکت در این پروژه و نیز استفاده از بعضی یا تمام سیستمهای مکمل نشان دادند. در فوریه 2003 Gold Rush به طور رسمی به عنوان خدمات‌دهی به کتابخانه های خارج از كنسرسیوم اصلی شروع به کار کرد. تا زمانی که کتابخانه ها نیازهای متفاوتی دارند، Gold Rush راههای متفاوتی را ارائه میدهد. گزارشات Gold Rush برای کتابخانه هایی که فقط میخواهند محتوا پایگاه اطلاعاتی را ارزیابی کنند قابل دسترس است. سالهای Gold Rush شامل عوامل گزارشات و نیز دسترسی به واسطه وب عمومی و مدیریت اشتراک میباشد. Gold Rush دسترسی به تمام نظام را ارائه میدهد و پیوند تفکیک کننده را شامل میشود. هزینه خدمات بسیار کم است و هر درآمدی از پژوه کتابخانه های كتابخانه های عضو كنسرسیوم را پشتیبانی می‌کند. این به عنوان یك  ابتکار غیر انتفاعی با دانشگاه Colorado Alliance باقی می ماند، حق عضویت سالانه ثابت است به اندازه کتابخانه و تعداد عنوانها بستگی ندارد.  چون سیستم به طور  متمركز اداره میشود، نیازی به بالا آمدن(Load) نرم افزار،   اداره سرور و نیز نیازی به تلف کردن وقت در اضافه کردن فهرست و روز آمدسازی نمیباشد. اطلاعات کلی در باره پروژه Gold Rush به آدرس
http://grweb.coulliance.org/  یافت میشود.


منبع:

Oberg, Steve. "Bits and Bytes:Serials System Insights. Gold Rush: An Electronic Journal Management and Linking Project" Serials Review 29/3 (2003) 230–232


نوشته شده توسط بهزاد پارسا در پنجشنبه 10 شهریور 1384 و ساعت 09:09 ق.ظ
مقدمه ای بر ایكس.ام.ال. (XML) | مقالات ,

مقدمه ای بر ایكس.ام.ال. (XML)

 

ترجمه لیلا خلیلی
دانشجوی کارشناسی ارشد کتابداری و اطلاع رسانی دانشگاه تهران
 

"ایكس.ام.ال."(XML: Extensible markup language) زبان نشانه گذاری گسترش پذیر برای توصیف داده طراحی شده است و بر آنچه ازنوع داده است تمركز دارد. "اچ.تی.ام.ال." (HTML: Hypertext Markup Language)  بر ای نمایش داده طراحی شده است و بر چگونگی نمایش داده تمركز دارد.


"ایكس.ام.ال." چیست؟
"ایكس.ام.ال." مخفف Extensible markup language زبان نشانه گذاری گسترش پذیر است.


تعاریف عمده "ایكس.ام.ال." و "اچ.تی.ام.ال."
"ایكس.ام.ال." جانشینی برای "اچ.تی.ام.ال." نیست. "ایكس.ام.ال."  برای توصیف داده و "اچ.تی.ام.ال." نمایش داده طراحی شده است
"ایكس.ام.ال." برای انجام دادن كاری طراحی نشده است
ممكن است درك آن سخت باشد اما "ایكس.ام.ال." كاری انجام نمی دهد. "ایكس.ام.ال." برای ساخت، ذخیره و ارسال اطلاعات ایجاد شده است. مثال زیر یك سند "ایكس.ام.ال." را نشان می دهد:

<note>
<to>Tove</to>
<from>Jani</from>
<heading>Riminder</heading>
<body>Don’t forgout me this weekend</body>
</note>

این یادداشت یك سرصفحه (header) و یك بدنه (body) دارد ،همچنین یك گیرنده و یك فرستنده اطلاعات دارد اما هنوز این سند كاری انجام نمی دهد . درواقع اطلاعات ساده پیچیده شده در برچسب های "ایكس.ام.ال." است وفرد باید یك نرم افزاری برای ارسال، دریافت یا نمایش آن بنویسد.


"ایكس.ام.ال." مستقل و گسترش پذیر است
برچسب ها در"ایكس.ام.ال." از پیش تعریف شده نیست وشما باید برچسب های خود را ابداع كنید.برچسب هایی كه در نشانه گدذاری اسناد "اچ.تی.ام.ال." استفاده شده اند و ساختار اسناد "اچ.تی.ام.ال." از پیش تعریف شده اند. مثل <p>,<h1>
در توسعه آینده وب به احتمال خیلی زیادی از "ایكس.ام.ال." برای توصیف داده استفاده خواهد شد ، در حالی كه "اچ.تی.ام.ال." برای فرمت و نمایش داده ها استفاده خواهد شد.
سرعت توسعه استانداردهای "ایكس.ام.ال." و سرعت انطباق تهیه كنندگان نرم افزارها با این استانداردها تعجب آور است. نویسنده معتقد است كه "ایكس.ام.ال." برای آینده وب به اندازه "اچ.تی.ام.ال." كه پایه وب بوده است مهم خواهد بود . "ایكس.ام.ال." مهمترین ابزار برای كاربرد درست داده و انتقال داده خواهد بود.
 
"ایكس.ام.ال." چگونه استفاده خواهد شد
"ایكس.ام.ال." می تواند داده را از "اچ.تی.ام.ال." جدا كند و در فایل "ایكس.ام.ال." ذخیره نماید. در این شیوه شما می توانید از "اچ.تی.ام.ال."  برای نمایش و تنضیمات صفحه استفاده كنید و مطمئن باشید كه تغییر در داده ای زیربنایی نیازمند هیچ تغییری در "اچ.تی.ام.ال." شما نیست.

"ایكس.ام.ال." برای مبادله داده استفاده می شود
ب"ایكس.ام.ال." ، داده می تواند میان سیستمهای ناسازگار منتقل شود. در دنیای واقعی،سیستمهای كامپیوتری و پایگاهای داده شامل داده هایی در فرمت های ناسازگار(متضاد) هستند و یكی از چالش های زمان بر برای توسعه دهندگان مبادله داده میان چنین سیستمهایی روی اینترنت است. تبدیل داده به "ایكس.ام.ال." به مقدار زیادی این پیچیدگی را كاهش می دهد و داده هایی را ایجاد می كند كه بوسیله انواع برنامه های كاربردی متفاوت می تواند خوانده شود.

مبادله اطلاعات مالی در اینترنت
با "ایكس.ام.ال." اطلاعات مالی در اینترنت می تواند مبادله شود. "ایكس.ام.ال." زبان اصلی برای مبادله اطلاعات مالی شركتها در اینترنت خواهد بود. تعدادی از برنامه های كاربردی جالب شركت به شركت در حال توسعه هستند.
"ایكس.ام.ال." برای اشتراك داده می تواند استفاده شود
با "ایكس.ام.ال." فایل های متنی ساده می تواند برای اشتراك داده استفاده شود."ایكس.ام.ال." یك شیوه مستقل سخت افزاری و نرم افزاری را برای اشتراك داده فراهم می كند كه با این كار ایجاد داده ای كه برنامه های كاربردی متفاوت براحتی بتوانند با آن كار كنند را آسان می كند. "ایكس.ام.ال." همچنین گسترش و ارتقاء سیستم به سیستم های عملیاتی جدید ، سرورها، برنامه های كاربردی و مروگرهای جدید تسهیل می نماید.
"ایكس.ام.ال." داده را بسیار پراستفاده می نماید
با "ایكس.ام.ال." داده شما برای كاربران زیادی قابل دسترس خواهد بود. چون "ایكس.ام.ال." از نرم افزار ، سخت افزار و برنامه كاربردی مستقل است شما می توانید داده خود را همچنین برای مرورگرهای دیگری غیر از مرورگرهای استاندارد "اچ.تی.ام.ال."  قابل دسترس نمایند. برنامه های كاربردی و مشتریان دیگر می توانند به فایل های "ایكس.ام.ال." شما به عنوان منابع داده دسترسی پیدا كنند مثل اینكه آنها به پایگاههای داده دسترسی پیدا می كنند. داده شما ممكن است برای تمام انواع بنگاههای ماشین خوان قابل دسترس باشد و امكان دسترسی افراد نابینا و دیگر افراد معلول به داده های شما را تسهیل می گردد.
 "ایكس.ام.ال." برای ایجاد زبان جدید می تواند استفاده شود
 "ایكس.ام.ال." مادر زبان i (wireless Markup language) WMI است. زبان نشانه گذاری بدون سیم استفاده شده در نشانه گذاری برنامه های كاربردی اینترنت برای ابزارهای دستی مثل تلفن همراه در "ایكس.ام.ال." نوشته شده است. "ایكس.ام.ال." در آینده ممكن است به ما برنامه های كاربردی صفحه گسترده و پردازشگر ورد و پایگاه های داده كه می توانند داده های یكدیگر را در فرمت متن ساده بدون هیچ برنامه كاربردی تبدیلی مابینشان بخوانند را ارائه دهد.


تركیب "ایكس.ام.ال."
تركیب قوانین "ایكس.ام.ال." بسیار ساده و روشن است. یادگیری و استفاده قوانین بسیار اسان    است، برای همین ایجاد نرم افزاری كه بتواند "ایكس.ام.ال." را بخواند وبكار ببرد بسیار آسان است.
نمونه یك سند "ایكس.ام.ال." :

<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?>
<note>
<to>Tove</to>
<from>Jani</from>
<heading>Reminder</heading>
<body>Don't forget me this weekend!</body>
</note>

اولین خط در سند(اعلان "ایكس.ام.ال.") نسخه "ایكس.ام.ال." وكاراكتركد شده  مورد استفاده  در سند را توصیف می كند. خط بعدی عنصر ریشه از سند را توصیف می كند . چهار خط بعدی چها رعنصرفرزند ریشه را توصیف می كند و خط آخر انتهای عنصر ریشه را توصیف می كند.
 
همه عناصر(elements) "ایكس.ام.ال." باید یك برچسب (Tag) پایانی داشته باشند
در"ایكس.ام.ال." حذف برچسب پایانی غیرقانونی است. در "اچ.تی.ام.ال."  تعدادی از عناصرمجبور نیستند كه یك برچسب پایانی داشته باشند.
<p> این یك پاراگراف است
<p> این یك پاراگراف دیگر است
اما در"ایكس.ام.ال." همه عناصر باید یك برچسب پایانی داشته باشند مثل:
<p> این یك پاراگراف است   </p>
<p> این یك پاراگراف دیگر است </p>
 
توجه: اعلان "ایكس.ام.ال." برچسب پایانی ندارد. این یك اشتباه نیست.اعلان بخشی از سند "ایكس.ام.ال." نیست . اعلان ، یك عنصر "ایكس.ام.ال."  نیست و می تواند برچسب پایانی را نداشته باشد.
برچسب های "ایكس.ام.ال." نسبت به بزرگی و كوچكی حروف حساس هستند:
برخلاف "اچ.تی.ام.ال." برچسب های "ایكس.ام.ال." نسبت به بزرگی و كوچكی حروف حساس هستند. با "ایكس.ام.ال." برچسب <letter> از برچسب <Letter> متفاوت است.                                                                                                                                 
بنابراین برچسب های آغازی و آخری باید به یك حالت نوشته شود. مثال:

<Message>this is incorrect</message>
<message>this is correct</message>

همه عناصر "ایكس.ام.ال."باید بطور مناسب قرار بگیرند با قرار گرفتن نامناسب برچسب ها، هیچ معنی در "ایكس.ام.ال." نخواهند داشت. در "اچ.تی.ام.ال." بعضی از عناصر می توانند بطور نامناسبی با یكدیگر قرار بگیرندمثل:<b><i>this is bold and italic</b><i>


همه اسناد "ایكس.ام.ال." باید یك عنصر ریشه(root) داشته باشند
تمامی اسناد "ایكس.ام.ال." باید شامل یك جفت برچسب واحد برای تعریف عنصر ریشه باشند. همه عناصر باید درون این عنصر ریشه باشند. همه عناصر می توانند عناصر فرزند(child) داشته باشند.عناصر فرعی باید بطور صحیحی درون والدین قرار بگیرند.

<root>
    <child>
        <Subchild>…</subchild>
     </child>
</root>

ویژگی مقادیر باید همیشه داخل " " قرار بگیرند
در "ایكس.ام.ال." حذف " " اطراف مقادیر توصیفی غیر قانونی است. در دو سند "ایكس.ام.ال." زیر سند اول نادرست و سند دوم درست است:

<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?>
<note date=12/11/2002>
<to>Tove</to>
<from>Jani</from>
</note>

اشكال سند اول این است كه ویژگی (attribute) تاریخ داخل " " قرار نگرفته است.

<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?>
<note date="12/11/2002">
<to>Tove</to>
<from>Jani</from>
</note>

 در "ایكس.ام.ال." فضای خالی حفظ می شود
برخلاف "اچ.تی.ام.ال." در"ایكس.ام.ال." فضای خالی در سند كوتاه نمی شود. جمله ای مثل:

Hello    my name is Tove,

در "اچ.تی.ام.ال."بصورت زیر نمایش داده خواهد شد:

Hello my name is Tove,

توضیح(comments) در "ایكس.ام.ال."
تركیب نوشتن توضیح در"ایكس.ام.ال." شبیه "اچ.تی.ام.ال." است.

<!-- This is a comment -->

"ایكس.ام.ال." یك متن ساده بعلاوه تعدادی برچسب داخل علامت <> می باشد، نرم افزاری كه متن ساده را كنترل می كند همچنین می تواند"ایكس.ام.ال." را هم كنترل نماید.


عناصر "ایكس.ام.ال."
عناصر  "ایكس.ام.ال."گسترش پذیر و مرتبط هستند. این عناصر قواعد نامگذاری ساده ای دارند.
اسناد "ایكس.ام.ال."  برای انتقال اطلاعات بیشتر می تواند گسنرش داده شود. به مثال زیر توجه كنید:

<note>
<to>Tove</to>
<from>Jani</from>
<body>Don't forget me this weekend!</body>
</note>

 با این تصور كه ما یك برنامه كاربردی ایجاد كرده ایم كه عناصر<to>, <from>, and <body> را از اسناد "ایكس.ام.ال." برای تولید این خروجی بیرون می كشد:

MESSAGE
To: Tove
From: Jani
 
Don't forget me this weekend

 تصور كنید كه مولف سند "ایكس.ام.ال." مقداری اطلاعات اضافی به سند اضافه می نماید.

<note>
<date>2002-08-01</date>
<to>Tove</to>
<from>Jani</from>
<heading>Reminder</heading>
<body>Don't forget me this weekend!</body>
</note>

 برنامه كاربردی باید هنوز قادر به یافتن عناصر <to>and<from>, <body> در اسناد "ایكس.ام.ال."  باشد و همان خروجی را تولید نماید.
عناصر"ایكس.ام.ال." بصورت والدین و فرزندان با هم مرتبط هستند. برای درك "ایكس.ام.ال." شما باید بدانید چگونه ارتباطات مابین عناصر"ایكس.ام.ال." نامگذاری می شود و چگونه مندرجات عناصر توصیف می شود.
فرض كنید این توصیف یك كتاب است:

My First XML
 Introduction to XML
 What is HTML
What is XML
XML Syntax

 عناصر باید برچسب پایانی داشته باشند و بطور مناسبی جاگذاری شوند.
فرض كنید این سند "ایكس.ام.ال." توصیف یك كتاب است:

<book>
<title>My First XML</title>
<prod id="33-657" media="paper"></prod>
<chapter>Introduction to XML
<para>What is HTML</para>
<para>What is XML</para>
</chapter>
 <chapter>XML Syntax
<para>Elements must have a closing tag</para>
<para>Elements must be properly nested</para>
</chapter>
</book>

book عنصر ریشه است. Title, prod and chapter عناصر فرزند book است. Book والدین  Title , prod and chapter است. Title, prod and chapter عناصر خواهر هستند چون آنها والدین یكسانی دارند.
عناصر دارای مندرجات(content) هستند:
عناصر می توانند مندرجات متفاوتی داشته باشند . یك عنصر"ایكس.ام.ال." از عنصر برچسب آغازی  تا عنصر برچسب پایانی را شامل می شود. یك عنصر می تواند عصر مندرجات ؤ مندرجات مركب،مندرجات ساده یا مندرجات خالی داشته باشد. یك عنصر همچنین می تواند ویژگی( صفت مشخصه) داشته باشد. در مثال بالا:
 book عنصر مندرجات دارد ، برای اینكه آن شامل عناصر دیگر است.
capter مندرجات مركب دارد ، برای اینكه هم متن و هم عناصر دیگر دارد.
para مندرجات ساده دارد(مندرجات متنی) برای اینكه فقط شامل متن است.
prod مندرجات خالی دارد برای اینكه هیچ اطلاعاتی را منتقل نمی كند.
در مثال بالا فقط عنصرprod صفت مشخصه دارد. صفت مشخصه كه ID نامیده می شود ، دارای مقدار . "657-33" است. صفت مشخصه ای كه media نامیده می شود ، دارای مقدار "paper" است.


نامگذاری عناصر
عناصر "ایكس.ام.ال." باید این  قواعد نامگذاری را دنبال كنند:
نامها باید شامل حروف ، شماره ها و دیگر كاراكترها باشند.
نامها نباید با شماره  و كاراكترهای نقطه گذاری شروع شوند.
نامها نباید با حروف "ایكس.ام.ال." شروع شوند.
نامها نمی توانند فضای خالی داشته باشند.


ویژگی های "ایكس.ام.ال."
عناصر"ایكس.ام.ال."  دقیقا مثل "اچ.تی.ام.ال." می توانند ویژگی هایی را در برچسب آغازی داشته باشند.
ویژگی ها برای فراهم كردن اطلاعات اضافی درباره عناصر استفاده می شوند.
در مثال "اچ.تی.ام.ال." زیرویژگی SRC اطلاعات اضافی را درباره عنصرIMG فراهم می كند.

  <IMG SRC="computer.gif.

 ویژگی ها (صفات مشخصه) اغلب اطلاعاتی فراهم می كنند كه قسمتی از داده نیست. در مثال زیر file type غیرمرتبط با داده است ، اما برای نرم افزار مهم است كه می خواهد این عنصر را بكار ببرد.

<file type="gif">computer.gif</file>

شیوه كوتیشن مارك (Quote)بصورت " " یا ' '
مقادیر ویژگی ها(صفات مشخصه) باید همیشه داخل كوتیشن مارك قرار گیرند ،هر دو كوتیشن مفرد ('   ') وجفت ("  ") می تواند استفاده شود. برای جنسیت شخص ، برچسب شخص بصورت زیر می تواند نوشته شود:

 <person sex="female">

 یا بصورت:

 <person sex='female'>

 توجه:
اگر مقدار صفت مشخصه ، خود دارای كوتیشن جفت باشد ، ضروری است كه كوتیشن مفرد بكار برده شود وبالعكس. مثال:

 <gangster name='George "Shotgun" Ziegler'>
<gangster name="George 'Shotgun' Ziegler">

داده می تواند در عناصر فرزند  یا ویژگی ها(عناصر مشخصه) ذخیره شود. مثال:

<person sex="female">
  <firstname>Anna</firstname>
  <lastname>Smith</lastname>
</person>
<person>
  <sex>female</sex>
  <firstname>Anna</firstname>
  <lastname>Smith</lastname>
</person>

در مثال اول جنسیت یك ویژگی و در مثال دوم  یك عنصر فرزند است. هر دو مثال اطلاعات یكسانی را فراهم می كنند. قواعدی برای اینكه چه وقت از ویژگی ها  و چه وقت از عناصر فرزند باید استفاده شود ، وجود ندارد.
سه سند"ایكس.ام.ال." زیر دقیقا شامل اطلاعات یكسانی است:
یك ویژگی date در مثال اول استفاده شده است:

 <note date="12/11/2002">
<to>Tove</to>
<from>Jani</from>
<heading>Reminder</heading>
<body>Don't forget me this weekend!</body>
</note>

عنصرdate در مثال دوم استفاده شده است:

<note>
<date>12/11/2002</date>
<to>Tove</to>
<from>Jani</from>
<heading>Reminder</heading>
<body>Don't forget me this weekend!</body>
</note>

 یك عنصر date گسترش یافته در مثال سوم استفاده شده است:

<note>
<date>
  <day>12</day>
  <month>11</month>
  <year>2002</year>
</date>
<to>Tove</to>
<from>Jani</from>
<heading>Reminder</heading>
<body>Don't forget me this weekend!</body>
</note>

بعضی از مشكلات استفاده از ویژگی ها(صفات مشخصه) عبارتند از:
ویژگی ها نمی توانند شامل چندین مقدار باشند(عناصر فرزند می توانند)
ویژگی ها به آسانی قابل گسترش نیستند(برای تغییرات آینده)
ویژگی ها نمی توانند ساختارها را توصیف كنند(عناصر فرزند می توانند)
از ویژگی ها فقط برای فراهم نمودن اطلاعاتی كه با داده مرتبط نیست استفاده كنید.


اعتبار"ایكس.ام.ال."
یك سند"ایكس.ام.ال."  با تركیب صحیح، سندی است كه مطابق با قواعد تركیب "ایكس.ام.ال." باشد . سند "ایكس.ام.ال." خوب فرمت شده ، تركیب درست "ایكس.ام.ال." را دارد.

<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?>
<note>
<to>Tove</to>
<from>Jani</from>
<heading>Reminder</heading>
<body>Don't forget me this weekend!</body>
</note>

 اسناد معتبر "ایكس.ام.ال."
همچنین یك سند معتبر "ایكس.ام.ال." با"دی.دی.تی."  (DTD:Document type definition) مطابقت دارد.
یك سند معتبر "ایكس.ام.ال." یك سند "ایكس.ام.ال." خوب فرمت شده است كه همچنین با قواعد توصیف نوع سند(DTD) مطابقت دارد.

<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?>
<!DOCTYPE note SYSTEM "InternalNote.dtd">
<note>
<to>Tove</to>
<from>Jani</from>
<heading>Reminder</heading>
<body>Don't forget me this weekend!</body>
</note>

یك DTD عناصر قانونی یك سند "ایكس.ام.ال."  را توصیف می كند. هدف ازیك DTD توصیف قوانین ساختمان یك سند "ایكس.ام.ال." است.
 


منبع

http://www.w3schools.com/xml/xml_whatis.asp

سایر منابع
هیات مولفان وویراستاران انتشارات میکروسافت.(1379).فرهنگ تشریحی اصطلاحات کامپیوتری میکروسافت. مترجم فرهاد قلی زاده نوری. تهران: آذرباد.


نوشته شده توسط بهزاد پارسا در چهارشنبه 2 شهریور 1384 و ساعت 11:08 ق.ظ
وب نامرئی | مقالات ,

وب نامرئی

فصلنامه علوم اطلاع‌رسانی. دوره 20

شمارهء 1 و 2  (پاییز و زمستان 1383) صفحه: 51-58

 

عبدالرسول خسروی
دانشجوی كارشناسی ارشد كتابداری و اطلاع‌رسانی پزشكی دانشگاه علوم پزشكی ایران
 

چكیده
افزایش روز افزون منابع اطلاعاتی در اینترنت و مشكلات فنی و غیرفنی موتورهای كاوش باعث شده حجم زیادی از این اطلاعات از دید كاربران پنهان بماند و به عنوان وب نامرئی مورد بحث بسیاری از متخصصان اطلاع‌رسانی قرار گیرد. امروزه گرایش بسیاری از كتابخانه‌ها و مراكز اطلاع‌رسانی و محققان به دیجیتالی‌كردن منابع و قراردادن آن‌ها در محیط اینترنت می‌باشد. بعلاوه،  بسیاری از این منابع تك‌نسخه هستند و چنانچه دسترسی مطلوب به منابع ذخیره‌شده در اینترنت ممكن نباشد بسیاری از میراث‌های علمی، پژوهشی، فكری و فرهنگی بشر به هیچ وجه مورد استفاده حال و آینده قرار نخواهد گرفت. در این میان كتابداران و اطلاع‌رسانان نیز با افزایش آگاهی كاربران از وجود وب نامرئی و شیوه‌های دستیابی و اطلاع‌یابی كاربران در باب این اطلاعات، ‌می‌توانند نقش مهمی را در كاستن سطح اطلاعات نامرئی بر عهده بگیرند .
 دراین مقاله تلاش شده است مفهوم وب پنهان چه از دید فنی و چه از دید كاربرمدار باز شود و در پایان نیز نقش كتابداران و اطلاع‌رسانان و راه‌های دستیابی به این اطلاعات بیان شوند.


كلیدواژه‌ها: وب نامرئی/ وب پنهان/  وب تاریك/  وب عمیق/ موتورهای كاوش

مقدمه
افزایش روز افزون منابع اطلاعاتی و نیاز شدید افراد در دسترسی به این اطلاعات در سراسر دنیا از یك سو و در دنیای شگفت‌انگیز ارتباطات رایانه‌ای از سوی دیگر، موجب پیدایش شبكه جهانی اینترنت در اواخر دهه 1960 گردید (اردلان، 1382)؛ ولی تا سال 1990 هیچگونه ابزاری برای كاوش اطلاعات موجود در آن وجود نداشت. در سال 1990 شبكة‌ جهانی وب در «آزمایشگاه فیزیك ذره‌ای اروپا[1]» واقع در سوئیس توسط «تیم برنرزلی» ابداع شد. پس از ابداع شبكه جهانی وب، ابزارها و موتورهای كاوش نیز پا به عرصه ظهور نهادند. در سال 1990 اولین ابزار كاوش توسط «آلان امتیج» در دانشگاه «مك گیل» با عنوان «آركی» ابداع شد (اردلان، 1382). «آركی» از طریق نمایه‌سازی فایل‌های موجود در سایت‌های اف‌تی‌پی (پروتكل انتقال فایل)، امكان جستجو و بازیابی فایل‌ها در محیط اینترنت را فراهم ساخت. برای سهولت جستجو و دسترسی به اطلاعات در اینترنت، امكاناتی به نام موتورهای كاوش در اینترنت ابداع شدند. اما با وجود پیشرفت‌ها و تحولات در حوزة‌ ذخیرة‌ اطلاعات در اینترنت كه یكی از امتیازات بارز این پدیدة‌ جدید می‌باشد، باید یادآور شد كه ذخیرة‌ اطلاعات به تنهایی كافی نیست. قطعاً اطلاعات تولیدشده زمانی ارزش واقعی می‌یابد كه مورد استفاده قرار گیرد. مشكلات موجود در زمینة‌ جستجو و بازیابی اطلاعات در اینترنت باعث شده كه حجم زیادی از اطلاعات ذخیره‌شده در آن، قابل دسترس نباشد(Sherman and price, 1999) . به موازات گسترش ابزارهای كاوش، پژوهش دربارة‌ جنبه‌های مختلف این موتور نیز شروع شد. بیشترین مباحث مطرح شده، موضوع دامنة‌ كاوش و میزان سودمندی و كارآیی موتورهای كاوش بوده، كه در این خصوص بحث‌های زیادی نیز صورت گرفته. اما از موضوعاتی كه كمتر مورد توجه قرار گرفته موضوع وب نامرئی می‌باشد. از آنجا كه بین وب نامرئی و موتورهای كاوش در اینترنت ارتباط تنگاتنگی وجود دارد، لازم است نخست اشارة‌ مختصری به سازوكار موتورهای كاوش كنیم.


سازوكار موتورهای كاوش
موتورهای كاوش،‌ نرم‌افزارهای كاربردی هستند كه برای جستجوی منابع اطلاعاتی در اینترنت و اینترانت‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرند. (ابراهیمی، 1380) این نرم‌افزارهای كاربردی، تحت شبكه و در محیط وب قابل دسترس هستند و بر اساس كلیدواژه‌ها و عبارات مورد نظر،‌ جستجو را بر روی یك پایگاه اطلاعاتی انجام می‌دهند و نتیجه را همراه با پیوندهایی به اصل موضوع ارائه می‌كنند. این موتورهای جستجو با هدف سهولت دسترسی به اطلاعات ابداع گردیدند و به عنوان پایگاه اطلاعاتی، از ساختار محتوایی نوینی نسبت به پایگاه‌های اطلاعاتی سنتی برخوردارند. این در حالی‌ است كه تحقیقات دانشگاهی بسیاری در زمینه ابزارهای كاوش در اینترنت صورت گرفته یا در حال انجام است(كوشا، 1382). اگرچه ابزارهای كاوش حجم بسیار بالایی از اطلاعات (صفحات وب) را در پایگاه‌های خود نمایه و با سرعت بالایی بازیابی می‌كنند، اما این پرسش مطرح می‌شود كه آیا همه اطلاعات موجود در وب توسط این ابزارها قابل بازیابی است؟ تقریباً همه ابزارهای كاوش خود را بهترین،‌ كارآمدترین و قدرتمندترین وسیله برای جستجو و بازیابی اطلاعات در محیط وب معرفی می‌كنند، اما تحقیقات نشان می‌دهند كه بهترین موتورهای جستجو فقط 16% از اطلاعات موجود بر روی وب را به كاربران عرضه می‌كنند (منصوریان، 1382). دلایل متعددی در این زمینه وجود دارند كه بخشی از این مشكلات و دشواری‌ها به حجم عظیم و روز افزون اطلاعات موجود در اینترنت مربوط می‌شود. بخش دیگر به میزان مهارت‌های اطلاع‌یابی كاربران و تجربه آنان در كاوش برمی‌گردد و بخش دیگر نیز به دلیل وجود وب نامرئی یا وب پنهان می‌باشد كه موتورهای كاوش، به دلایلی كه در این مقاله شرح خواهم داد قادر به انجام عمل بازیابی در آن نیستند.


بخش‌های مختلف موتورهای كاوش
1. عنكبوت [2]
عنكبوت با وارسی و پویش صفحه‌‌های وب، پیوند[3]های موجود در هر صفحه به دیگر صفحات مربوط به آن صفحه‌ را دنبال می‌كند . این روبات‌ها معمولاً هرچند وقت یك‌بار در اینترنت به جستجوی صفحات وب و ارتباط آن‌ها با صفحات دیگر می‌پردازند و در پایان، آنچه را پیدا كرده‌اند به نمایه می‌افزایند. گستردگی و عمق دسترسی به اطلاعات در هر موتور جستجو، بیش از هر چیز به ویژگی‌های نرم‌افزار خزنده آن بستگی دارد.
2. نمایه[4]
یك پایگاه اطلاعاتی است كه اطلاعات  نمایه‌سازی‌شده و‌ مرتبط با صفحات یا سایت‌های وب در آنجا نگهداری می‌شود و قابل بازیابی است. ساختار نمایه، ‌اندازه و حجم آن در موتورهای جستجو متفاوت است؛ به همین دلیل جستجو با كلیدواژه‌های یكسان در موتورهای گوناگون، نتایج نسبتاً متفاوتی را در پی خواهد داشت‌.
3. نرم افزار جستجو در نمایه [5]
برنامه‌ای است كه در بین میلیون‌ها صفحه نمایه‌شده موجود در یك موتور جستجو، مطابق با پرسش جستجوگر و استراتژی‌های جستجو عمل می‌كند و اطلاعاتی را كه با موضوع مرتبط باشد بازیابی می‌كند و نمایش می‌دهد.


وب نامرئی [6]
با بررسی فرهنگ‌ها و دائرة‌المعارف‌ها هیچگونه تعریفی برای این اصطلاح یافت نشد(sherman and price, 1999). مرور نوشتارها حاكی از آن است كه به احتمال قریب به یقین عبارت «وب نامرئی» نخستین بار درسال 1994 توسط «ژیل السورث»[7] ابداع شده است. البته معدودی از منابع نیز شخص دیگری به نام «متیوكل[8]» را به عنوان مبدع این اصطلاح معرفی می‌كنند (منصوریان، 1382).
وب نامرئی به بخشی از فضای شبكه وب اطلاق می‌شود كه توسط روبات‌های موتورهای كاوش قابل دسترسی و شناسایی نیست و به همین دلیل در پایگاه اطلاعاتی آن‌ها وارد نمی‌شود، مثل صفحاتی كه برای دسترسی به آن‌ها نیاز به گذرواژه[9] می‌باشد، یا فایل‌های دیداری و شنیداری و تصاویر.
«شرمن» و «پرایس» به طور خلاصه وب نامرئی را این چنین تعریف نمودند:
«وب پنهان آن بخش از فضای شبكه جهانگستر وب می‌باشد كه عمدتاً شامل منابع اطلاعاتی غیرمتنی و پویایی است كه به هر دلیل، به طور موقت یا دائم خارج از حوزه جستجو و بازیابی موتورهای كاوش قرار دارند و بازیابی اطلاعات موجود در آن از طریق استفاده مستقیم از این موتورها میسر نمی‌باشد. امكان بازیابی منابع پنهان در وب نامرئی، یا برای موتورهای كاوش از نظر فنی میسر نیست، یا محدودیت‌های مالی مانع از نمایه‌سازی این منابع شده است.»‌
در خصوص وب نامرئی كلماتی نظیر وب پنهان[10]،‌ وب عمیق[11]، وب تاریك[12]، بطور مترادف در متون مختلف به كار برده شده‌اند. اما این‌ها در حقیقت معادل یكدیگر نیستند و هر یك به جنبه‌ای از نامرئی بودن اشاره می‌كنند.
بخش‌های مختلف وب نامرئی
1. وب مات یا تاریك
بخشی از فضای وب نامرئی به وب مات موسوم گردیده كه می‌توانسته مورد استفاده كاربران قرار گیرد، اما به دلایل زیر این اطلاعات در خارج از دسترس كاربران قرار گرفته و موتورهای كاوش نمی‌توانند آن‌ها را بازیابی كنند:
1.  از آنجا كه اولاً محیط وب دائماً در تغییر است و هر روز منابع و اطلاعات جدید به آن‌ افزوده می‌گردد و ثانیاً صفحاتی در وب وجود دارند كه هیچ پیوندی بین آن‌ها با منابع دیگر برقرار نشده، خزنده‌های موتورهای جستجو قادر به یافتن این صفحات و همگام نمودن خود با این حجم عظیم اطلاعات نیستند.
2.  به دلیل محدودیت توانایی، نرم‌افزارهای خزنده‌ فرصت كافی برای روزآمدسازی صفحات جدید وب را ندارند. موتورهای كاوش نیز امكان روزآمدسازی حجم عظیمی از اطلاعات و منابع جدید را ندارند و به همین دلیل بسیاری از این اطلاعات از حوزه موتورهای كاوش دور می‌مانند .
3.  محدودیت توان مالی بسیاری از موتورهای كاوش سبب گردیده كه موتورهای كاوش نتوانند تمام صفحات وب سایت‌ها را نمایه‌سازی كنند، چرا كه برای آن‌ها هزینه‌های زیادی دارد و بنابراین موتورهای كاوش بنا بر سیاست‌های خودشان، تنها بخشی از وب سایت‌ها یا لایه‌های بیرونی آن‌ها را نمایه‌سازی می‌كنند. بنابراین همیشه بخش عظیم لایه‌های درونی وب سایت‌ها پنهان می‌مانند.
2. وب عمیق
بخش دیگری از وب نامرئی، به مجموعه‌ای از اطلاعات الكترونیكی پیوسته اطلاق می‌شود كه بسیاری از پایگاه‌های اطلاع‌رسانی، آن‌ها را از طریق شبكه جهانگستر وب در دسترس عموم قرار داده‌اند. برخی این اطلاعات را به رایگان، و برخی دیگر را با دریافت هزینه در دسترس عموم قرار می‌دهند. مندرجات این پایگاه‌ها معمولاً خارج از حوزه جستجوی موتورهای كاوش قرار دارند هریك از این پایگاه‌ها صفحه جستجوی مبتنی بر وب دارند. كه امكان جستجو در آن‌ها برای كاربران را فراهم می‌كند، اما خزنده‌های موتورهای جستجو توان ورود به آن‌ها را ندارند و در نتیجه حجم انبوهی از اطلاعات، نمایه نشده باقی می‌ماند. به عنوان نمونه اگر یك متخصص موضوعی (مثلاً یك دانشجوی رشته پزشكی) بخواهد خود را به موتورهای كاوش معمولی محدود كند و نتواند به پایگاه‌های اطلاعاتی تخصصی مراجعه نماید یا از وجود آن‌ها آگاه نباشد، از دسترسی به حجم انبوهی از اطلاعات محروم خواهد ماند. بنابراین كاربر باید در این موارد از طریق موتورهای جستجو، پایگاه‌های مرتبط با موضوع خود را شناسایی كند و سپس، جداگانه به جستجو در آن‌ها بپردازد تا از دسترسی به وب عمیق باز نماند.
3. وب خصوصی[13] و وب ملكی[14]
بخشی دیگر از وب نامرئی وجود دارد كه چون اطلاعات موجود در آن جزو دارایی‌های شخصی یا خصوصی سازمان‌ها یا افراد می‌باشد، از حوزه دسترسی موتورهای جستجو پنهان است. مثلاً در برخی از سازمان‌ها و مؤسسات خصوصی یا دولتی، به دلایل امنیتی از اطلاعات مربوط به مسائل كاری و سازمانی و پرسنلی خود حفاظت می‌كنند اجازه دسترسی به آن‌ها را به دیگران نمی‌دهند و فقط كسانی كه دارای اسم كاربر و گذرواژه هستند می‌توانند از آن‌ها استفاده كنند؛ این بخش، وب خصوصی محسوب می‌گردد (منصوریان، 1382).
بخش دیگر، منابع اطلاعاتی از قبیل نشریات الكترونیكی مبتنی بر وب می‌باشند كه دسترسی به آن‌ها از طریق پرداخت حق اشتراك و خرید محصولات اطلاعاتی شركت‌های مختلف صورت می‌گیرد و «وب ملكی» نامیده می‌شود.
4. اینترنت واقعاً پنهان[15]
بخش دیگری از وب پنهان وجود دارد كه بنا به مسائل فنی و ناكارآمدی ابزارهای جستجو، از دسترسی كاربران دورمانده است. بسیاری از موتورهای جستجو قادر به بازیابی اطلاعات متنی اچ‌تی‌ام‌ال هستند، ولی توانایی بازیابی فایل‌های پی‌دی‌اف را ندارند، یا به دلیل كمبود منابع مالی و فنی از جستجوی فایل‌های غیرمتنی صرف‌نظر كرده‌اند. بنابراین منابع اطلاعاتی متنوعی نیز در وب وجود دارند كه تنها به دلیل محدودیت‌های فناورانه یا مالی موتورهای جست وجو، از حوزه كاوش آن‌ها و در نتیجه از دسترس كاربران دور مانده‌اند‌ (منصوریان، 1382).


منابع موجود در وب نامرئی
با توجه به آنچه كه گفته شد، بخش بزرگی از وب وجود دارد كه عنكبوت‌های موتورهای جستجو آن‌ها را نمایه نمی‌كنند یا نمی‌توانند نمایه كنند و عبارت‌اند از سایت‌های دارای رمز عبور،‌ اسناد موجود در پشت سامانه‌های حفاظتی[16]،‌ فایل‌های پی‌دی‌اف از متون آرشیو شده، و ابزارهای تعاملی نظیر ماشین حساب‌ها و برخی واژه‌نامه‌ها و همچنین محتویات بعضی از پایگاه‌های اطلاعاتی،‌ منابع محافظت شده از طریق اسم كاربر و گذرواژه، ‌منابع و صفحات وب بدون پیوند،‌ و صفحات افزون بر حداكثر تعداد صفحات قابل مرور در نتایج بازیابی.


اهمیت وب نامرئی
به دو دلیل می‌توان گفت كه وب نامرئی اهمیت دارد. نخست از نظر كمّی، باید گفت كه حجم اطلاعات موجود در این بخش خیلی بیشتر از سطح آشكار است[17]. موارد زیر، اهمیت وب نامرئی را از نظر كمّی نشان می‌دهند (Devine and Egger-sider 2001):
1.  بهترین موتورهای كاوش فقط قادر هستند كه حدود 16 درصد از اطلاعات موجود در وب را بازیابی كنند و بنابراین 84 درصد آن‌ها جزو وب نامرئی به حساب می‌آیند.
2.    اندازه وب نامرئی تقریباً 500 برابر وب مرئی است: وب نامرئی 550 میلیون سند، و وب مرئی تقریباً 1 میلیون سند را دارا می‌باشد.
دوم اینكه از نظر كیفی، اطلاعات بخش‌های مختلف این مجموعه بویژه منابع اطلاعاتی موجود در وب عمیق، معمولاً منابع ارزشمند و مفید هستند و در بسیاری از موارد پاسخگوی نیاز كاربران می‌باشند. تقریباً بیش از نیمی از وب نامرئی را پایگاه‌های اطلاعاتی موضوعی تشكیل می‌دهند.


دلائل عدم بازیابی و نمایه‌سازی وب نامرئی توسط موتورهای كاوش
1. دلایل فنی: بسیاری از موتورهای كاوش به دلیل محدودیت‌های نرم‌افزاری توانایی روزآمدسازی اطلاعات جدید وب را ندارند. باید یادآور شد كه هنوز هیچ موتور كاوشی ادعا نكرده است كه قادر به گسترش حوزه كاوش خود به تمام محیط وب می‌باشد و همیشه این موتورها یك گام از سرعت روزافزون اطلاعات عقب‌تر هستند.
2. دلایل بودجه‌ای: همانطور كه قبلاً اشاره شد فرآیند نمایه‌سازی تمام صفحات وب، هزینه‌بر خواهد بود و موتورهای كاوش نیز بنا به محدودیت بودجه ناگزیرند فقط بخشی از وب سایت‌ها را نمایه‌سازی كنند.
3. دلایل اجتماعی و حقوقی: از آنجا كه اطلاعات موجود در وب در دسترس عموم قرار می‌گیرد، بسیاری از افراد و سازمان‌ها به دلیل صرف بودجه‌های كلان در راه‌اندازی سایت‌ها و پایگاه‌های اطلاعاتی خود، حاضر نیستند این اطلاعات را به صورت رایگان در اختیار همه بگذارند. البتّه این از لحاظ اجتماعی و حقوقی حق مسلّم آن‌ها است.


شیوه‌های اطلاع‌یابی در وب نامرئی
در حال حاضر ابزارهایی به وجود آمده‌اند كه منابع وب نامرئی را شناسایی، و كاربران را به سایت‌های مناسب راهنمایی می‌كنند. این رویكرد توسط بزرگراه‌های اطلاعاتی و كتابخانه‌های مجازی پذیرفته شده است؛ بطوری كه فقط توصیفی از پایگاه‌های اطلاعاتی و مجلات نامرئی را ارائه می‌كنند؛ مثل سایت Invisibleweb كه فهرستی از منابع نامرئی را، و سایت Completeplaset كه فهرستی از تقریباً 40000 پایگاه اطلاعاتی وب نامرئی را ارائه می‌دهند. برخی دیگر از ابزارهای اطلاع‌یابی نیز كه تاكنون معرفی شده‌اند و ما می‌توانیم با استفاده از آن‌ها به این اطلاعات دسترسی پیدا كنیم به شرح زیر است:


دروازه های اطلاعاتی[18]:
دروازه‌های اطلاعاتی مجموعه‌ای از پایگاه‌ها و سایت‌ها هستند كه به وسیله متخصصان اطلاعاتی و معمولاً كتابداران گردآوری، ‌بررسی و براساس موضوع مرتب شده‌اند و معمولاً به كاربران نیز توصیه می‌شوند. نمونه‌ای از این دروازه‌ها عبارت‌اند از:

Academic Information
Digital Librarian
Gaary price direct search
Infomine
Internet public Library

 ورتال‌ها یا پایگاه‌های اطلاعاتی خاص موضوعی
مجموعه‌ای از پایگاه‌های اطلاعاتی خاص موضوعی هستند كه به یك موضوع خاص اختصاص دارند و به وسیله دانشمندان، ‌محققان، متخصصان، مؤسسات دولتی، ‌شركت‌های بازرگانی و كارشناسان موضوعی، افراد بسیار علاقه‌مند یا دارای دانش حرفه‌ای و اطلاعات وسیع در حوزه خاص ایجاد می‌شوند (Oxford uni. Libraries 2000). از ورتال‌ها در هنگام جستجو برای موضوعات خاص مانند پیوندهای خبری، ‌فایل‌های چندرسانه‌ای، آرشیوها،‌ فهرست‌های پستی اشخاص،‌ شغل‌یاب‌ها و هزاران پایگاه اطلاعاتی كه به موضوعات خاص اختصاص دارند استفاده می‌شود. از مزیت‌های عمده استفاده از دروازه‌های اطلاعاتی این است كه برای ایجاد آن‌ها افرادی با دانش موضوعی خاص، در اینترنت جستجو كرده‌اند و به پالایش اطلاعات مفید از غیرمفید پرداخته‌اند.
ویژگی پایگاه‌های اطلاعاتی:
1.  جستجوپذیر و مرورپذیر، حاوی توصیف منابع اینترنتی در یك زمینه موضوعی خاص؛
2.  مشتمل بر معیارهای شفاف و تعریف شده برای ارزیابی كیفیت منابع اطلاعاتی، به جای انتخاب بدون ارزیابی؛
3.  دخالت كتابداران و متخصصان موضوعی در ایجاد آن؛
4.  تولید دستی ركوردهای آن، برای توصیف بامعنا و اطلاع‌بخش از منابع اطلاعاتی؛
5.  فهرستنویسی و رده‌بندی منابع اطلاعاتی با استفاده از شیوه‌های سنتی كتابخانه‌ای به منظور بازیابی موثر.


ابرموتورهای كاوش:
گسترش‌‌پذیری حوزه‌های جستجو نیز یكی از شیوه‌های دسترسی به وب نامرئی شمرده می‌شود كه نمونه آن، استفاده از ابرموتورهای كاوش است. این ابرموتورها خود، موتورهای جستجوی واقعی نیستند. بلكه به كاربران این امكان را می‌دهند كه كلیدواژه‌های خود را همزمان توسط چند موتور، مورد كاوش قرار دهند و نتایج جستجوی همه آن‌ها را با هم ببینند.

 

عوامل هوشمند :
این عوامل هوشمند از ابزارهای بازیابی در اینترنت هستند كه برای اجرای كارهای بخصوص به كارگرفته می‌شوند. این عوامل توانایی جستجو و مقایسه و انتخاب منابع اطلاعاتی بر اساس نیاز مطرح‌شده توسط كاربر را دارند.
نقش كتابداران و اطلاع‌رسانان در اطلاع‌یابی از وب نامرئی
متأسفانه بسیاری از كاربران از وجود وب نامرئی بی‌اطلاع‌اند و هنگامی كه موفق به یافتن اطلاعات مورد نظر توسط موتورهای كاوش نمی‌گردند، از اینترنت قطع امید می‌كنند، در حالی كه انبوهی از اطلاعات در دل این پدیده نهفته است كه به دلیل ناآگاهی كاربران، در زیر لایه‌های عمیق آن مدفون می‌ماند. اینجا است كه كتابداران و اطلاع‌رسانان باید دست كاربران را بگیرند و به آنان یاری برسانند. مهم‌ترین گام در این زمینه آگاهی‌رسانی در خصوص وجود وب نامرئی است، كه كتابداران و متخصصان اطلاع‌رسانی می‌توانند با آگاه ساختن كاربران از وجود وب نامرئی و آموزش راه‌های اطلاع‌یابی كاربران در آن، نقش مهمی را در دسترسی به وب نامرئی ایفا نمایند. بسیاری از كاربران بر این باورند كه برای دسترسی به اطلاعات مورد نیازشان صرفاً باید از موتورهای كاوش استفاده كنند و هر زمان كه نتوانند از این طریق به اطلاعاتشان دسترسی یابند، گمان می‌كنند كه این اطلاعات در اینترنت موجود نیست. همانطور كه یك كاربر به كتابخانه مراجعه می‌كند و كتابدار مرجع با زیركی و فراست، وی را به دیگر منابع هدایت می‌كند، در اینجا نیز نقش كتابداران و اطلاع‌رسانان در راهنمایی كاربران اهمیت می‌یابد.


نتیجه‌گیری
افزایش روز افزون منابع اطلاعاتی در اینترنت و مشكلات فنی و غیرفنی موتورهای كاوش باعث گردیده كه حجم زیادی از این اطلاعات از دید كاربران پنهان بماند و به عنوان وب نامرئی مورد بحث بسیاری از متخصصان اطلاع‌رسانی قرار گیرد. همانطوری كه می‌دانیم امروزه گرایش بسیاری از كتابخانه‌ها و مراكز اطلاع‌رسانی و محققان به سوی دیجیتالی كردن منابع و قراردادن آن‌ها در محیط اینترنت می‌باشد. چنانچه دسترسی مطلوب به منابع ذخیره‌شده در اینترنت وجود نداشته باشد بسیاری از میراث‌های علمی،  پژوهشی،‌ فكری و فرهنگی بشر به هیچ وجه مورد استفاده حال و آینده قرار نخواهد گرفت. در این میان كتابداران و اطلاع‌رسانان نیز با آگاه‌كردن كاربران از وجود وب نامرئی و شیوه‌های دستیابی و اطلاع‌یابی كاربران از این اطلاعات می‌توانند نقش مهمی را در كاستن سطح نامرئی اطلاعات بر عهده بگیرند.
البته باید یادآور شد كه به دلیل پژوهش‌ها و پیشرفت‌های اخیر در حوزه بازیابی اطلاعات چه در بعد فنی و چه از نظر رویكرد كاربرمدار، آینده روشن‌تری در بازیابی اطلاعات در محیط وب پیش‌بینی می‌شود (منصوریان، 1382). به طوركلی پیش‌بینی می‌شود كه با پیشرفت ابزارهای بازیابی اطلاعات در وب و بهبود سواد اطلاعاتی كاربران، به تدریج از سطح ناپیدایی اطلاعات در محیط وب كاسته شود.
  

 منابع
ابراهیمی، مهدی (1380). ‌اینترنت. تهران: نشر‌ كتابدار.
اردلان، ‌رضا (1382). "بازیابی اطلاعات از طریق اینترنت،‌" مجموعه مقالات ششمین همایش كتابداران سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی كشور، ‌یزد 18ـ16 بهمن 1380. ‌تهران: ‌سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی كشور، ‌معاونت امور پشتیبانی (‌1381).
حاجی زین‌العابدینی،‌ محسن (1381). بررسی مسائل فهرستنویسی منابع اینترنتی و ارائه دستنامه پیشنهادی برای كتابخانه‌های ایران،‌ پایان‌نامه كارشناسی‌ارشد علوم كتابداری و اطلاع‌رسانی پزشكی دانشگاه علوم پزشكی ایران.
كوشا،‌ كیوان (1381). ‌ابزارهای كاوش در اینترنت: ‌اصول، مهارت‌ها و امكانات جستجو در وب، ‌تهران: نشر كتابدار.
كوشا،‌ كیوان (1382). «معیارهای ارزیابی موتورهای كاوش در اینترنت،‌ رویكردی متن پژوهی برای ارائه سیاهه وارسی». ‌اطلاع‌شناسی ،‌ س اول (پاییز)، 106ـ78.
منصوریان، ‌یزدان (1382).‌ «اینترنت پنهان و منابع اطلاعاتی نهفته در اعماق نامرئی شبكه جهان‌گستر وب»،‌ كتابداری و اطلاع‌رسانی آستان قدس رضوی، به زودی منتشر می‌شود.
منصوریان، ‌یزدان (1382)، «‌نگاهی به جنبه‌های مختلف وب نامرئی، مرور پژوهش‌ها» ارائه شده در همایش وب سایت كتابخانه‌ها،‌تهران ،‌24 دیماه 1382.

Beyond google:the invisible web (2001). [online]<http://www.Lagcc.Cuny.Edu.library/invisibleweb/fastfact.Htm> .[Accessed 24/08/1382].
Botlok, D. (1999). “Exposing the invisible web “ .[online].<
http://www.Llrx.Com/columns/exposing.htm>  [Accessed 24/08/1382].
Butlok, Diana (2000). “mining deeper into the invisibleweb”[online]<
http://www.Llrx.Com/features/mining.htm> [Accessed24/0/1382]
Mansourian, yazdan (2003). invisible web gateway[online]
http://ciquest.Shef.Ac.Uk/invisible/
Oxford uni.libraries “Electronic resource awareness” (2000). [online] <
http://www.Lib.Ox.ac.uk> [Accessed 12/09/1382].
Sherman , c. & Price. (1999). “ the invisible web “[online].
http://www.Invisibleweb.Com  [Accessed, 14/08/1382].
Smith, C. Braian (2001)“ getting to know the invisible web “[online].
http://libraryjournal.Reviewsnews/index.Asp?layout=articleprint&articleidca10623 [Accessed 24/08/1382]. 
 

پی‌نوشت‌ها

1. European Particle Laboratory
2. Spider. Crawler
3. Link
4. Index
5. Query processor
6. Invisible web
7. Jill Ellsworth
8. Matthew Koll
9. Password
10. Hidden web
11. Deep web
12. Opaque web
13. Proprietary
14. Private web
15. The truly invisible web
16. Firewalls
17. Visible
18. Gateways


نوشته شده توسط بهزاد پارسا در چهارشنبه 2 شهریور 1384 و ساعت 11:08 ق.ظ
افتتاحیه | مقالات ,

 

بسم الرحمن الرحیم

من این وبلاگ را در تاریخ ۳۱/۵/۱۳۸۴ افتتاح کردم و امید بر این است که رضایت شما را جلب کرده باشم.

با تشکر پارسا


نوشته شده توسط بهزاد پارسا در یکشنبه 30 مرداد 1384 و ساعت 04:08 ق.ظ
نوشته های پیشین
+ ایجاد محیطی امن و جلوگیری از دسترسی غیر مجاز به پست الكترونیك+ روشی برای رفع چالش های محتواكاوی وب های فارسی زبان+ نقش و تاثیررهبران سازمانی در نهادینه سازی مدیریت دانش در سازمانهای کنونی+ ارزیابی كیفی وب‌سایت‌ها: ابزارها و معیارها*+ وبلاگ و نخستین جشنواره دانشجویان وبلاگ نویس ایران+ ارزش های محوری سازمان؛ فانوس های دریایی+ كاربرد عامل های متحرك در تجارت الكترونیك+ تبلیغاتِ ایران در زیر ذره بین+ دانشجویان و مهارتهای پژوهشی + بیت ها و بایت ها: نظام نشریات هوشیار+ مقدمه ای بر ایكس.ام.ال. (XML)+ وب نامرئی + افتتاحیه

صفحات:
 
شبکه اجتماعی فارسی کلوب | Buy Website Traffic | Buy Targeted Website Traffic